حتی شاید تا همین یک ماه پیش و داغ شدن تنور تابستان در آمریکا و اروپا، خیلی از بدبینان به پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی اصرار داشتند که دانشمندان دارند بی‌دلیل مسئله گرمایش جهانی را بزرگ می‌کنند. در سال‌های گذشته با وجود تغییرات عجیب و غریب اقلیمی، نظریه‌ها، پیش‌بینی‌ها و هشدارهای گرمایش جهانی مخالفان و منتقدان زیادی داشت و خیلی از طرفداران شبه‌علم، معتقد بودند دانشمندان دارند پیازداغ ماجرا را زیاد می‌کنند!
از وقتی هم «ترامپ» روی کار آمد بازار منتقدان و بی‌اعتقادان به خطر گرمایش جهانی گرم‌تر شد! رئیس جمهور متوهم آمریکا به‌سرعت همه نقشه‌ها و طرح‌های اقلیمی برای کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی را بر هم زد و حالا خودش به تماشای این گرمای بی‌سابقه نشسته است.

ما حیرت کردیم

حتی وقتی بیشتر از یک ماه پیش سازمان ملل هشدار داد: «جهان تقریباً مطمئن است که تا سال ۲۰۳۰، سال گرم بی‌سابقه‌ای را تجربه خواهد کرد» هنوز هم عده‌ای که از گرمای غیرمعمول به دستگاه‌های خنک‌کننده پناه برده بودند آن را به حساب هشدارهای معمول و هرساله گذاشتند. اما چندی پیش و به دنبال افزایش بی‌سابقه دما در آمریکا، فشار مضاعف بر شبکه‌های توزیع برق و به هم خوردن بسیاری از امور روزمره، معلوم شد هشدار افزایش گرمای جهانی از آن دست هشدارهای عادی نیست. به‌خصوص اینکه در آن سوی اقیانوس، اروپا هم به تازگی از یک موج گرمای مرگبار با دست‌کم هزارو۳۰۰ کشته عبور کرده و بازهم دارد خود را برای یک بحران گرمایی ویرانگر دیگر آماده می‌کند. بااین‌حال، تکان‌دهنده‌ترین بخش ماجرا این است که حتی دانشمندان اقلیمی که سال‌هاست درباره خطر گرمایش جهانی صحبت کرده‌اند، اکنون از سرعت زیاد این تغییرات غافلگیر و وحشت‌زده شده‌اند. نه اینکه فکر رسیدن چنین گرمایی را نکرده بودند، بلکه تصور می‌کردند مثلاً اروپا طی ۱۰ سال آینده ممکن است درجه گرمایی مانند آنچه در روزهای گذشته به خود دیده است را تجربه کند!
«بلومبرگ» می‌نویسد: مدل‌های علمی سال‌هاست افزایش دما به دلیل فعالیت‌های انسانی و سوزاندن سوخت‌های فسیلی را پیش‌بینی کرده‌اند، اما شتاب فعلی این روند، حتی خبره‌ترین کارشناسان را نیز مبهوت کرده است. حتی اگر سال جاری را در نظر نگیریم، سال ۲۰۲۳ هم به قدری از نمودارها و پیش‌بینی‌ها فاصله داشت که پژوهشگران هنوز دارند برای درک ماهیت دقیق اتفاقات آن تلاش می‌کنند. یعنی حتی با در نظر گرفتن متغیرهایی مانند بخار آب اضافی ناشی از فوران‌های آتشفشانی یا نوسان‌های طبیعی اقلیم، ماه سپتامبر آن سال چنان جهش حرارتی زیادی را ثبت کرد که تمام مدل‌های بدبینانه اقلیمی را به راحتی در هم شکست.

ترک اعتیاد فسیلی

جالب اینکه «گاردین» حدود یک ماه پیش نوشت: «انتشار دی‌اکسیدکربن از سوخت‌های فسیلی همچنان در حال افزایش است و این معضل گرمای بیشتری را به دام می‌اندازد و موجب تنش گرمایی شدیدتری می‌شود. تخمین زده می‌شود گرمایش جهانی در هر دقیقه جان یک نفر را می‌گیرد و اگر انتشار گازهای گلخانه‌ای به سرعت کاهش نیابد، این آمار احتمالاً افزایش خواهد یافت».گزارشی که توسط دفتر هواشناسی بریتانیا برای سازمان جهانی هواشناسی تهیه شده بود، پیش‌بینی می‌کرد ۸۶درصد احتمال دارد بین سال‌های ۲۰۲۶ تا۲۰۳۰ حداقل یک سال آمار و رکوردهای گرمایی از سال ۲۰۲۴ هم پیشی بگیرد. ۷۵درصد احتمال دارد میانگین دما برای دوره پنج ساله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ بیش از ۵/۱درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین پیش از صنعتی شدن باشد.
«سایمون استیل» رئیس بخش آب و هوای سازمان ملل، چند هفته پیش گفته بود: «آخرین موج گرما در اروپا یادآور بی‌رحمانه‌ای از تأثیرات فزاینده بحران آب و هوا، چه انسانی و چه اقتصادی است. اکنون بسیاری از نقاط دیگر جهان نیز مانند هند و سایر نقاط آسیا به شدت تحت تأثیر قرار گرفته‌اند».
او با اشاره به اینکه انرژی پاک اکنون ارزان‌تر از سوخت‌های فسیلی و سریع‌تر تولید می‌شود، گفت: «حفاظت از جان انسان‌ها، کسب‌وکارها و اقتصادها در برابر گرمای شدید و بسیاری از هزینه‌های سرسام‌آور دیگر ناشی از تغییرات اقلیمی، وظیفه اصلی هر ملتی است و این کار با ترک بسیار سریع‌تر اعتیاد به سوخت‌های فسیلی آغاز می‌شود».
دانشمندان بارها هشدار داده‌اند گرم شدن بیش از ۵/۱ درجه سانتیگراد خطر ایجاد موج‌های گرمای شدیدتر، خشکسالی، طوفان و سیل را به همراه دارد و سازگاری جوامع را دشوارتر می‌کند. با این حال، هر کسری از یک درجه گرمایش، خسارت‌ها را کاهش می‌دهد.

یک فروپاشی که احتمال نیست

و حالا «تیم لنتون» رئیس بخش تغییرات اقلیمی و علوم سیستم زمین در دانشگاه اکستر می‌گوید: ما درحال مشاهده رویدادهای شدیدی هستیم که از نظر مقیاس و گستردگی، واقعاً شگفت‌انگیز و دور از انتظار و پیش‌بینی‌های قبلی هستند.
در همین زمینه، «فریدریکه اوتو» اقلیم‌شناس کالج امپریال لندن اضافه می‌کند رویدادهای شدید آب‌وهوایی بسیار فراتر از هر چیزی هستند که متخصصان انتظار داشتند. به گفته او، مسئله مهم این نیست که دانشمندان چه انتظاری داشته‌اند، بلکه فاجعه اصلی این است که مردم عادی درحال تجربه شرایطی غیرقابل‌تصور و بی‌سابقه هستند.
ناراحت کننده‌تر اینکه بلومبرگ می‌نویسد: «تنها قطعیت موجود در این شرایط بحرانی این است که اوضاع به زودی بسیار بدتر خواهد شد». کاهش سرعت گردش واژگونی نصف‌النهاری اطلس (AMOC) که وظیفه انتقال آب‌های گرم اقیانوس به سمت شمال و خنک‌کردن آن‌ها را برعهده دارد، می‌تواند به معنای گرمای بسیار وحشتناک‌تری برای اروپا باشد. دانشمندان بسیار نگران هستند که فروپاشی این سیستم مهم دریایی دیگر یک احتمال نیست، بلکه تنها مسئله زمان وقوع آن مطرح است. در این میان، با وجود حرکت جهانی به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و رشد تولید برق خورشیدی، بخش بزرگی از جهان همچنان در مسیری اشتباه حرکت می‌کند. تب توسعه هوش مصنوعی موجب شده است بسیاری از شرکت‌ها، تعهدات زیست‌محیطی خود را به دلیل نیاز فزاینده دیتاسنترها به انرژی فراموش کنند.
از سوی دیگر، نهادهای بین‌المللی مانند World Bank نیز تحت فشار دولت «دونالد ترامپ» درحال عقب‌نشینی از اهداف اقلیمی خود هستند؛ دولتی که با تمام توان به دنبال نابودی طرح‌های زیست‌محیطی، قطع بودجه‌های علوم جوی و حمایت همه‌جانبه از سوزاندن سوخت‌های فسیلی است و شرایط را برای یک فاجعه زیست‌محیطی آماده می‌کند.