در سکوت تالار نسخههای خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، هزاران برگ زرین از تاریخ، دانش و هنر اسلامی در کنار یکدیگر آرام گرفتهاند؛ گنجینهای که قرنها با همت واقفان، اهداکنندگان و دوستداران فرهنگ اهلبیت (ع) شکل گرفته و امروز یکی از بزرگترین و ارزشمندترین خزانههای میراث مکتوب جهان اسلام به شمار میرود.
گنجینهای از میراث مکتوب جهان اسلام
رمضانعلی ایزانلو، مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، درباره ظرفیت و غنای گنجینه نسخههای خطی آستان قدس رضوی اظهار کرد: این گنجینه اکنون نزدیک به ۱۰۰ هزار نسخه خطی و بیش از ۸۰ هزار اثر چاپ سنگی و سربی را در خود جای داده است، مجموعهای که تنها در کتابخانه مرکزی، بیش از ۸۰ هزار نسخه خطی و ۵۹ هزار اثر چاپ سنگی و سربی را شامل میشود. در میان این آثار، قرآنهای نفیس، کتابهای آراسته به هنر خوشنویسی، تذهیب، تشعیر، جلدسازی و کتابآرایی، جلوهای از شکوه هنر و تمدن اسلامی را به نمایش گذاشتهاند.
قدیمیترین موقوفه کتابخانه؛ قرآنی با بیش از هزار سال قدمت
وی بیان کرد: قدیمیترین نسخه وقفی این کتابخانه، جزوهای از قرآن کریم با تاریخ کتابت سال ۳۲۷ هجری قمری است که قرنها پیش برای بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع) وقف شده و همچنان در این گنجینه نگهداری میشود. همچنین مصاحف منسوب به اهلبیت (ع) با یادداشت وقف شیخ بهایی، از دیگر آثار کمنظیر این مجموعه است که بر ارزش تاریخی و معنوی آن افزوده است.
رهبر شهید؛ بزرگترین اهداکننده تاریخ کتابخانه آستان قدس رضوی
مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی عنوان کرد: در میان هزاران واقف و اهداکننده، نام رهبر شهید، در جایگاهی ویژه میدرخشد. ایشان با نگاهی آیندهنگر و دغدغهای عمیق نسبت به حفظ میراث مکتوب، طی سالهای ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴، در ۸۰ مرحله، ۱۷ هزار و ۵۲۲ اثر شامل نسخههای خطی، قرآنهای نفیس، دستنوشتهها، نسخههای عکسی و کتابهای چاپ سنگی و سربی را به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا کردند، اقدامی که ایشان را به بزرگترین اهداکننده نسخههای خطی در تاریخ هزار ساله این کتابخانه تبدیل کرده است.
آخرین هدیه فرهنگی؛ اهدای ۸۱۰ اثر پیش از شهادت
وی ادامه داد:آخرین برگ از این وقف فرهنگی، بهمنماه ۱۴۰۴ و تنها یک ماه پیش از شهادت ایشان رقم خورد؛ زمانی که ۸۱۰ اثر ارزشمند دیگر نیز به این گنجینه سپرده شد تا پیوند دیرینه رهبر شهید با بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع) در قالب میراثی ماندگار برای نسلهای آینده استمرار یابد.
از قرآنهای نفیس تا آثار کهن علمی
ایزانلو خاطرنشان کرد: در میان آثار اهدایی، نسخههایی کمنظیر از قرآن کریم، از جمله قرآن منسوب به امام حسین (ع)، قرآن به خط محمد صادق خوانساری و قرآن کتابتشده به قلم عبدالله رنانی اصفهانی، نگاه هر پژوهشگر و هنردوستی را به خود جلب میکند. همچنین نسخههایی، چون «مصابیحالسنة» با تاریخ کتابت ۵۷۸ هجری قمری و «زبدةالهیئة» خواجه نصیرالدین طوسی با تاریخ ۶۸۵ هجری قمری، از کهنترین و ارزشمندترین آثار این مجموعه به شمار میروند.
صیانت از میراث ماندگار برای نسلهای آینده
وی ابراز کرد: امروز کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، این میراث گرانسنگ را تنها در مخازن خود حفظ نکرده است؛ بلکه با اجرای برنامههای تخصصی حفاظت، مرمت، دیجیتالسازی و تهیه فهرستهای علمی در ۱۴ جلد، زمینه دسترسی پژوهشگران، نسخهشناسان و علاقهمندان را به این آثار فراهم کرده است.
نسخههای اهدایی رهبر شهید، تنها مجموعهای از کتابهای کهن نیستند، هر یک روایتی از ایمان، فرهنگ، دانش و دلبستگی به ساحت نورانی حضرت رضا (ع) را در خود جای دادهاند و امروز در قلب کتابخانه آستان قدس رضوی، به عنوان میراثی ماندگار، حافظ بخشی از هویت علمی و فرهنگی جهان اسلام هستند.
نظر شما