در سالهای اخیر، بازارهای همسایه بیش از گذشته به مقصدی راهبردی برای توسعه صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شدهاند؛ بازارهایی که علاوه بر نزدیکی جغرافیایی، از نظر فرهنگی و اقتصادی نیز ظرفیتهای قابل توجهی در راستای گسترش همکاری برای فعالان تجاری خراسان رضوی دارند. در این میان، افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان با نیاز روزافزون به دارو، تجهیزات پزشکی، خدمات درمانی و فناوریهای نوین سلامت، فرصت مناسبی برای حضور فعالتر تولیدکنندگان و شرکتهای ایرانی فراهم کردهاند. با این حال به گمان کارشناسان، بهرهگیری از این ظرفیت تنها با صادرات کالا محقق نمیشود و مستلزم توسعه همکاریهای فناورانه، سرمایهگذاری مشترک، انتقال دانش و رفع موانع ساختاری در مسیر تجارت است؛ رویکردی که میتواند سهم خراسان رضوی را در بازار سلامت منطقه به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
نبود رویههای یکسان برای صدور مجوزهای صادراتی
نایب رئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی در این زمینه به طوس میگوید: با توجه به تجربه همکاری و مراوداتم با تجار و فعالان اقتصادی افغانستان میتوانم بگویم مهمترین چالش صادرکنندگان کالاهای سلامتمحور، علاوه بر مشکلات عمومی صادرات، محدودیتها و الزامات ویژه این حوزه است. تمامی موانعی که صادرکنندگان سایر کالاها با آن مواجه هستند، برای محصولات سلامتمحور نیز وجود دارد؛ اما این حوزه با مقررات سختگیرانه معاونت غذا و دارو و نظام سلامت کشور نیز روبهرو است.
آذر کیانینژاد ادامه میدهد: نبود رویههای یکسان برای صدور مجوزهای صادراتی و اعمال سختگیریهای فراوان موجب شده صادرکنندگان نه تنها در این حوزه موفق نباشند؛ بلکه در هر مرحله با موانع جدیدی مواجه شوند و توان رقابت در بازارهای خارجی را از دست بدهند. اگر توسعه صادرات محصولات سلامتمحور در دستور کار دولت قرار دارد، نخستین اقدام باید تسهیل فرایندهای اداری، کاهش بروکراسی و ایجاد رویههای شفاف و واحد برای صدور مجوزهای صادراتی باشد.
وی با بیان اینکه در حوزه داروهای انسانی، اگرچه تعداد تولیدکنندگان استان خراسان رضوی محدود است؛ اما همین واحدها، تولیدکننده داروهای اساسی و راهبردی کشور هستند و ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای صادراتی دارند، میافزاید: همچنین خراسان رضوی یکی از قطبهای مهم تولید تجهیزات پزشکی کشور محسوب میشود و این ظرفیت میتواند در بازارهای افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان نقشآفرینی کند.
نایبرئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی تأکید میکند: البته صادرات کالاهای حجیم به کشورهایی مانند تاجیکستان و ازبکستان به دلیل مسائل حملونقل و ترانزیت با دشواری بیشتری همراه است؛ اما محصولات مصرفی، مکملها و سابلیمِنتهای دارویی ظرفیت مناسبی برای حضور در این بازارها دارند و میتوانند سهم قابل توجهی از تقاضای این کشورها را تأمین کنند.
کیانینژاد با اشاره به اینکه تولیدکنندگان استان مجوزهای سازمان غذا و دارو را دارا هستند، میگوید: الزامات غذا و دارو نیز مطابق با استانداردهای بینالمللی است. در نتیجه تولیدات ما میتواند از نظر کیفیت، الزامات فنی خوبی را پاس کند. با این حال، هر یک از کشورهای هدف، مقررات ثبت و رجیستری خاص خود را دارند؛ بهویژه تاجیکستان و ازبکستان که به دلیل پیشینه حضور در اتحاد جماهیر شوروی، همچنان بخشی از استانداردها و الزامات روسیه را ملاک قرار میدهند و الزامات متفاوتی دارند؛ اما دستیابی به آنها امکانپذیر بوده و در صورت تمرکز بر توسعه صادرات کالای سلامتمحور، تولیدکنندگان ایرانی قادر به اخذ استانداردهای مورد نیاز خواهند بود.
وی ادامه میدهد: تحریمها و محدودیتهای نقل و انتقال مالی، مهمترین مانع توسعه صادرات به این سه کشور و سایر بازارهای هدف است. یکی از مشکلات جدی صادرکنندگان، رفع تعهد ارزی در تجارت با افغانستان است؛ زیرا بخش قابل توجهی از مبادلات با این کشور به صورت ریالی انجام میشود؛ اما صادرکنندگان موظفاند تعهدات ارزی خود را به شکل دلاری ایفا کنند که این موضوع مشکلات فراوانی را ایجاد کرده است.
نایبرئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به نقش شرکتهای دانشبنیان در توسعه صادرات کالاهای سلامتمحور تصریح میکند: تحریمها اگرچه محدودیتهایی ایجاد کردهاند؛ اما موجب شده ایران در بسیاری از حوزههای دانش فنی و فناوری به سطح قابل قبولی از خودکفایی و بومیسازی برسد. به همین دلیل، دوران تمرکز صرف بر صادرات کالا گذشته و امروز انتقال و صادرات فناوری، دانش فنی و تکنولوژی میتوانند مزیت رقابتی مهمتری برای کشور باشند؛ بهویژه در شرایطی که مشکلات حملونقل، ترانزیت و لجستیک به دلیل تحریمها و جنگ تشدید شده و شرکتهای دانشبنیان در این حوزه میتوانند برای ارزآوری در کشور بسیار کمککننده باشند.
کیانینژاد با بیان اینکه حملونقل، گمرک و زیرساختهای لجستیکی نیز از مهمترین موانع توسعه تجارت با کشورهای هدف به شمار میروند، میافزاید: مشکلات حملونقل ریلی، محدودیتهای ترانزیتی و ضعف زیرساختهای گمرکی، روند صادرات را با چالش مواجه کرده و به منظور توسعه صادرات کالاهای سلامتمحور باید بهطور جدی برای رفع این مشکلات برنامهریزی شود.
ممنوعیتهای مقطعی صادرات منجر به کاهش اعتماد به تأمینکنندگان ایرانی شده است
وی با بیان اینکه محصولات سلامتمحور ایرانی در بازارهای منطقه از مقبولیت برخوردارند؛ اما هنوز برندهای ایرانی به اندازه کافی شناختهشده نیستند، تأکید میکند: مصرفکنندگان این کشورها تمایل به استفاده از محصولات ایرانی دارند؛ اما عواملی مانند ضعف در بستهبندی، قیمت تمامشده، رقابت شدید بازار، مشکلات تأمین مالی و محدودیتهای حملونقل و نقلوانتقال پول، مانع افزایش سهم کالاهای سلامت محور ایران در این بازارها شده است.
نایب رئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی میگوید: حتی در افغانستان که نزدیکترین بازار صادراتی ایران محسوب میشود، بخشی از بازار کالاهای سلامتمحور به رقبایی مانند پاکستان واگذار شده و با وجود وخامت شرایط افغانستان و پاکستان نیز ایران نتوانسته سهم از دست رفته خود را بهطور کامل بازیابی کند. علاوه بر این، ممنوعیتهای مقطعی صادرات محصولات سلامتمحور موجب از بین رفتن تداوم عرضه و کاهش اعتماد خریداران خارجی به تأمینکنندگان ایرانی شده است.
کیانینژاد با بیان اینکه در میان بازارهای هدف، افغانستان باید در اولویت نخست سرمایهگذاری و توسعه صادرات محصولات سلامتمحور قرار بگیرد، ادامه میدهد: همجواری جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و نیازهای رو به رشد این کشور، فرصت مناسبی را برای توسعه صادرات محصولات سلامتمحور ایران فراهم کرده است. پس از افغانستان، تاجیکستان به دلیل همزبانی و استقبال از همکاری با ایران، بازار مناسبی برای توسعه روابط تجاری محسوب میشود و در نهایت ازبکستان نیز میتواند مقصد مهمی برای عرضه محصولات سلامتمحور ایرانی باشد.
ضرورت سرمایهگذاری مشترک در زمینه تولید دارو و کالاهای سلامتمحور با کشورهای آسیای مرکزی
عضو هیئتمدیره اتاق مشترک ایران و تاجیکستان نیز در همین خصوص با بیان اینکه کشورهای آسیای مرکزی؛ بهویژه افغانستان، ازبکستان و تاجیکستان بازارهایی رو به رشد هستند و بهتدریج باید به سازمان تجارت جهانی متصل شوند، میگوید: پیوستن به سازمان تجارت جهانی به این معنی است که باید تمام کالاها، شرایط تجارت، نظام بانکی، شرایط سرزمینی، امکانات دولتی و شاخصهای رفاهی و اجتماعی به سطح استانداردهای بینالمللی برسند.
محمد دانش ادامه میدهد: در حوزه سلامت نیز این کشورها ظرفیت بالایی برای توسعه دارند. سرمایهگذاری مشترک، تولید دارو و کالاهای سلامتمحور از جمله زمینههایی است که میتواند مبنای شراکت ما با این کشورها قرار گیرد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر حجم تجارت ایران و ازبکستان در حوزه دارو و کالاهای سلامتمحور حدود ۳۰ میلیون دلار است؛ اما این رقم قابلیت افزایش ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار را دارد، میافزاید: تحقق این هدف مستلزم حضور فعالتر شرکتها و کارخانههای ایرانی در قالب سرمایهگذاری، ایجاد واحدهای مشترک تولیدی و توسعه همکاریهای دوجانبه در حوزه آسیای مرکزی است.
نیاز به برنامهریزی بر اساس بازار هدف
به نظر میرسد شرکتهایی که با رویکرد سرمایهگذاری و مشارکت بلندمدت وارد بازارهای آسیای مرکزی شوند، شانس بیشتری برای موفقیت خواهند داشت. توسعه همکاریهای بینالمللی، سرمایهگذاری مشترک و ایجاد مشارکتهای راهبردی، مهمترین مسیر برای گسترش صادرات و حضور پایدار ایران در بازارهای حوزه سلامت این کشورهاست. البته در کنار این راهبردها، هر شرکت و فعال اقتصادی نیز باید متناسب با شرایط بازار هدف، برنامهریزی و اقدامهای تخصصی خود را برای ورود موفق به این بازارها انجام دهد.
نظر شما