شیرمحمد اسپندار، متولد بمپور در استان سیستان و بلوچستان، از برجستهترین چهرههای موسیقی بلوچ بود. او از کودکی به نواختن نی علاقهمند شد و بعدها با مشاهده نوازندگان محلی، شیوه نواختن «دونَلی» را آموخت. سالهایی را نیز در کراچی پاکستان گذراند و پس از بازگشت به ایران، فعالیت حرفهای خود را در موسیقی نواحی آغاز کرد.
اسپندار در طول سالهای فعالیت هنری خود در جشنوارههای داخلی و بینالمللی متعددی حضور یافت و اجراهایش در کشورهای مختلف، موسیقی بلوچستان را به مخاطبان جهان معرفی کرد. او همچنین دکترای افتخاری موسیقی سنتی از فرانسه، دیپلم افتخار نوازندگی در ایران و جایزه ویژه جشنواره موسیقی فجر را در کارنامه داشت.
دونَلی؛ سازی که با دو نفس جان میگیرد
ویژگی برجسته هنر شیرمحمد اسپندار، تسلط او بر ساز «دونَلی» بود؛ سازی بومی در موسیقی بلوچستان که از دو نی هماندازه تشکیل شده است. نوازنده باید بهطور همزمان در هر دو لوله بدمد؛ یکی وظیفه اجرای ملودی را بر عهده دارد و دیگری صدایی ثابت و همراه ایجاد میکند.
نواختن دونلی به دلیل نیاز به تنفس دورانی، هماهنگی کامل دو دست و کنترل همزمان دو جریان صوتی، از دشوارترین شیوههای نوازندگی سازهای بادی به شمار میرود. همین دشواری باعث شده است تعداد نوازندگان حرفهای این ساز بسیار اندک باشد.
آیا کسی پس از اسپندار این هنر را ادامه میدهد؟
این پرسش، مهمترین دغدغه دوستداران موسیقی نواحی پس از درگذشت اسپندار است.
خود استاد در سالهای گذشته گفته بود تنها یک نفر توانسته بود این هنر را مستقیماً از او بیاموزد، اما آن شاگرد، موسی بلوچ، در سال ۱۳۹۰ بر اثر سانحه رانندگی جان خود را از دست داد. پس از آن، اسپندار بارها ابراز نگرانی کرده بود که مهارت اصیل دونلینوازی در حال از بین رفتن است.
البته امروز نیز در بلوچستان نوازندگانی هستند که دونلی مینوازند و تلاش میکنند این ساز را زنده نگه دارند، اما بسیاری از پژوهشگران موسیقی نواحی معتقدند شیوه منحصربهفرد و تکنیکهای اجرایی شیرمحمد اسپندار هنوز جانشین همسنگی پیدا نکرده است. او نهتنها نوازنده، بلکه سازنده دونلی و مرجع اصلی این هنر نیز بود و بسیاری از ریزهکاریهای نوازندگی این ساز با نام او شناخته میشود.
میراثی فراتر از یک نوازنده
شیرمحمد اسپندار در سالهای پایانی عمر با بیماری و مشکلات جسمی دستوپنجه نرم میکرد، اما نام او همچنان به عنوان یکی از مهمترین چهرههای موسیقی اقوام ایران باقی ماند. درگذشت او یادآور اهمیت حفظ میراث موسیقی نواحی و انتقال دانش استادان این حوزه به نسلهای آینده است؛ میراثی که اگر ثبت، آموزش و حمایت نشود، ممکن است بخشی از آن برای همیشه از دست برود.
نظر شما