پیادهروی اربعین حسینی در جهان امروز تنها یک گردهمایی مذهبی یا یک آیین سنتی صرف نیست؛ بلکه یک پدیده تمدنی است که در قرن حاضر، ابعاد معرفتی و سیاسی آن با توجه به امتداد این حرکت حتی در زیر بمباران آمریکای مستکبر بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار گرفته است.
در گفتوگویی که با حجتالاسلام مهدی شریعتیتبار، مدیرگروه انقلاب و تمدن اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس داشتیم، او بر این نکته تأکید کرد که برای فهم صحیح اربعین باید درکنار توجه به پیوند عاطفی مردم به این زیارت آیینی، به عمق تمدنی آن دست یافت. این رویداد که ریشههایش در سنت کهن زیارت «جابر بن عبدالله انصاری» در نخستین اربعین شهادت سیدالشهدا(ع) نهفته است، امروزه به بستری راهبردی برای پیوند میان نسلها، ملتها و آرمانهای بلند اسلامی تبدیل شده است. فهم اربعین، بدون درک دقیق پیوند وثیق میان عاشورا و مهدویت ممکن نیست. در ادامه مشروح این گفتوگو را بخوانید.
کربلا و اربعین؛ ذخیره تمدنی برای تشکیل حکومت جهانی
حرکت عظیم اربعین که هر سال پرشورتر، گستردهتر و عظیمتر برگزار میشود، نه یک رویداد گذرا، بلکه یک عامل بسیار مهم برای وحدت، همبستگی، تعامل فرهنگی و پیشرفت تمدنی است. این حرکت، زمینهساز نهضت جهانی امام زمان(عج) است. در متون روایی ما آمده است وقتی حضرت ولیعصر(عج) ظهور میکنند، شعارشان «یا لثارات الحسین(ع)» است. این موضوع نشان میدهد سرمایه و ذخیره اصلی امام زمان(عج) برای تشکیل حکومت جهانی، همان قیام کربلا و فرهنگ اربعین است. از آنجایی که قیام امام زمان(عج) برای مبارزه با ظلم و استقرار قسط و عدل است، باید گفت پیام کربلا و عاشورا نیز چیزی جز انسانیت، آزادگی، عزت و ظلمستیزی نیست. درواقع، جریان اربعین، تمرینی عملی برای یاران امام زمان(عج) است. این شکوه و عظمت که از کشورهای مختلف شامل شیعیان، اهل سنت و حتی غیرمسلمانان شکل میگیرد، نشاندهنده آن است که قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی هیچ کشوری در دنیا توان تشکیل چنین اجتماعی را ندارد. دشمن بهخوبی میداند اگر این همبستگی عاشورایی-مهدوی در ابعاد جهانی نهادینه شود، دیگر جایی برای سلطهگری آنان باقی نخواهد ماند.
زیارت اربعین؛ نشانه جبهه حق و پیروان مکتب اهلبیت(ع)
در متون دینی و روایی جایگاه ویژهای برای زیارت اربعین در نظر گرفته شده است. در آموزههای دینی شاهدیم که برای روز اربعین، زیارتی مأثور و پرمحتوا از جانب امام صادق(ع) تعلیم داده شده است. همچنین در حدیث مشهور امام حسن عسکری(ع)، زیارت اربعین به عنوان یکی از نشانههای پنجگانه ایمان یا به عبارتی نشانه جبهه حق و پیروان مکتب اهلبیت(ع) معرفی شده است. نکته حائز اهمیت و منحصر بهفرد این است که زیارت اربعین از اختصاصات مطلق حضرت سیدالشهدا(ع) است. این ویژگی منحصر بهفرد، نشاندهنده اهمیت بنیادین تداوم یاد و راه امام حسین(ع) در چهلمین روز پس از شهادت ایشان است. در طول تاریخ، علما، فقها، بزرگان و ارادتمندان مکتب حسینی با الهام از همین فرامین، سنت زیارت اربعین را زنده نگه داشتهاند. در دهههای اخیر، این سنت به یک حرکت پرشکوه و بیبدیل تبدیل شده است که جمعیت آن گاهی به بیش از ۲۰میلیون نفر میرسد. این حضور میلیونی از سراسر جهان اسلام و حتی فراتر از آن، شامل شیعیان، اهل سنت و حتی غیرمسلمانان، نشاندهنده جهانی بودن پیام این زیارت است. هدف از تمرکز بر اربعین، معطوف کردن توجه جامعه جهانی به فلسفه قیام عاشوراست که همانا عزت و آزادگی است.
پیادهروی اربعین؛ تمرین همبستگی امت و آمادگی برای ظهور
در پاسخ به این پرسش که پیادهروی اربعین چگونه میتواند تمرینی برای همبستگی امت اسلامی به منظور آمادگی برای ظهور باشد، باید به ابعاد اجتماعی و تربیتی این سفر نگریست. پیادهروی اربعین از همان سدههای نخستین مورد عنایت و توجه بوده است. نخستین زائران این مسیر، شخصیتهای بزرگی چون جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه بزرگ پیامبر(ص) و عطیه عوفی، از عالمان بزرگ آن عصر بودند که در نخستین اربعین پس از شهادت امام حسین(ع)، خود را به کربلا رساندند. براساس روایت مشهور سید بن طاووس در کتاب «لهوف»، کاروان اهلبیت(ع) نیز در مسیر بازگشت از شام به مدینه، در روز اربعین به کربلا رسیدند. تلاقی این دو کاروان و ملاقات جابر با امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س)، نخستین هسته پیوند امت با ولایت را در بستر اربعین شکل داد.
این حرکت پیاده، فراتر از یک جابهجایی فیزیکی، یک سیر و سلوک جمعی است. زائران در این مسیر، ایثار، گذشت، خدمت به دیگران و زندگی در یک جامعه آرمانی کوچک را تمرین میکنند. در این اجتماع عظیم، هیچ قدرت نظامی، سیاسی یا اقتصادی در دنیا توان رقابت یا تشکیل چنین گردهمایی خودجوشی را ندارد. اربعین به ما میآموزد چگونه با وجود تفاوتهای نژادی، زبانی و ملیتی، حول محور امام، وحدت کلمه پیدا کنیم. این دقیقاً همان مؤلفهای است که به منظور آمادگی برای ظهور امام زمان(عج) به آن نیاز داریم؛ یعنی تشکیل یک امت واحد که آمادگی فداکاری در راه آرمانهای الهی را داشته باشد.
تبارشناسی تقابل با فرهنگ عاشورا و مهدویت در گذر تاریخ
مبانی و ریشههای جریانی که امروز در تقابل با نهضت حسینی مشاهده میکنیم، به سالهای نخستین پس از واقعه کربلا بازمیگردد. در طول تاریخ، حکام جائر همواره از قدرت تحولآفرین این نهضت در هراس بودهاند. به عنوان نمونه، متوکل عباسی که عنصری فاسق، ظالم و خبیث به شمار میرفت، تمام توان خود را به کار بست تا اساساً واقعه کربلا را نابود کرده و آن را به بوته فراموشی بسپارد. در آن دوران، محدودیتهای شدیدی برای زائران حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ایجاد میشد تا مؤمنان نتوانند بهسادگی به زیارت آن مرقد شریف مشرف شوند. این سیاست بایکوت و تخریب، ریشه در ترس قدرتهای استبدادی از بیداری مردم داشته است.
در عصر معاصر نیز استکبار جهانی به سرکردگی آمریکای جنایتکار که با تکیه بر ستم، تبعیض و ظلم بر بخشهای وسیعی از جهان حاکمیت دارد، ادامهدهنده همان مسیر است. این قدرتها که هیچ قرابتی با مفاهیم عدالت واقعی، مساوات و حقوق بشر ندارند، بهخوبی دریافتهاند موتور محرک بیداری اسلامی و شیعی، پیوند میان دو مفهوم بنیادین است. نظریهپردازان غربی مانند فرانسیس فوکویاما صراحتاً اذعان داشتهاند شیعه و انقلاب ایران با دو بال سرخ عاشورایی و سبز مهدوی انتظار ظهور و فرج پرواز میکنند. براساس این دیدگاه، تا زمانی که این دو بال وجود داشته باشند، هیچ قدرتی نمیتواند بر این جریان غلبه کند و این نظام فکری آسیبناپذیر باقی خواهد ماند. بنابراین، تبلیغات گسترده و اقدامات نظامی و سیاسی علیه این جریان، همگی از هراس دشمن نسبت به قدرت بسیجکنندگی اربعین و مهدویت نشأت میگیرد.
اربعین به مثابه تمدنسازی و تلاقی کاروانهای معرفتی
در تحلیل نهایی، اربعین نقطه تلاقی کاروانهای معرفتی در طول تاریخ است. همانطور که در روز اربعین اول، کاروان معرفتی جابر با کاروان داغدیده اما سربلند اهلبیت(ع) تلاقی پیدا کرد، امروزه نیز اربعین محل تلاقی تمام آزادیخواهان جهان است. این حضور میلیونی که با پای پیاده و با آداب و برنامههای خاص معنوی صورت میگیرد، نشاندهنده نفوذ ناگسستنی پیام عاشورا در عمق جانهای بیدار است. مردم از ایران اسلامی، عراق و اقصی نقاط جهان با تحمل سختیهای مسیر، نشان میدهند در راه آرمان حسینی، از هیچ کوششی فروگذار نمیکنند. تأکید بر زیارت اربعین و پیادهروی آن، درواقع زنده نگه داشتن پیام ظلمستیزی و عدالتخواهی در کالبد زمان است. این اجتماع بزرگ، پاسخی دندانشکن به تمام کسانی است که سعی در به انحراف کشاندن مسیر حق دارند. اربعین ثابت میکند قیام کربلا نهتنها پایان نیافته، بلکه هر سال با شکوهی مضاعف بازخوانی میشود تا زمینهساز آن انقلاب جهانی باشد که در آن ستم و نابرابری ریشهکن خواهد شد. امیدواریم این حرکت عظیم با همین کیفیت و کمیت، بهزودی به ظهور منجی عالم بشریت متصل شود و بشریت طعم واقعی عدالت را در سایه حاکمیت الهی بچشد. انشاءالله.
نظر شما