سالهاست متخصصان درباره فعالیت افرادی هشدار میدهند که بدون صلاحیت حرفهای، با عنوانهایی مانند درمانگر، ماسور، متخصص طب سنتی یا حتی شفادهنده، وارد حوزه سلامت شدهاند.
بازداشت چندی پیش قولنجشکن معروف اینستاگرام که ویدئوهایش با صدای بلند شکستن مفاصل برای میلیونها نفر آشنا بود، بار دیگر این پرسش را به میان کشیده که چگونه فردی بدون مجوز توانست سالها در شهرهای مختلف و حتی خارج از کشور فعالیت کند و اعتماد هزاران نفر را بدست آورد؟ آیا این پرونده فقط درباره یک فرد است یا نشانهای از گسترش پدیدهای که متخصصان از آن با عنوان «مداخله غیرمجاز در امور درمان» یاد میکنند؟
دکتر ایرج عبداللهی، استاد دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی و رئیس انجمن فیزیوتراپی ایران در گفتوگو با ما به این پرسشها پاسخ داده است.
چرا شاهد افزایش فعالیت افراد بدون صلاحیت در حوزه درمانهای دستی و فیزیوتراپی در فضای مجازی هستیم؟
متأسفانه در فضای مجازی تبلیغات گستردهای در این زمینه وجود دارد و به اعتقاد من، حدود ۹۵ درصد افرادی که چنین خدماتی را تبلیغ میکنند، هیچگونه تخصص یا تحصیلاتی در رشتههای پزشکی ندارند.
در این تبلیغات، افرادی را میبینیم که با انداختن حوله دور گردن بیمار، انجام کششهای شدید و حرکات ناگهانی روی ستون فقرات و مفاصل، خدماتی ارائه میدهند که میتواند عوارض جدی و جبرانناپذیری برای افراد به همراه داشته باشد. تنها گروههای تخصصی مشخصی از نظر قانونی مجاز به انجام اینگونه مانورها هستند. رشتههای کایروپراکتیک، فیزیوتراپی و طب فیزیکی در برنامه آموزشیشان این مهارتها آموزش داده میشود و تنها افراد دارای صلاحیت در این حوزهها، آن هم پس از ارزیابی دقیق بیمار، اجازه انجام چنین تکنیکهایی را دارند.
پیش از درمان دستی، بیمار باید چه ارزیابیهایی شود؟
بیمار باید بهطور کامل معاینه شود تا اطمینان بدست آید که به بیماریهایی مانند پوکی استخوان، تنگی کانال نخاعی، مشکلات عروقی یا دیگر موارد منع درمان مبتلا نیست. در حالی که افرادی که در فضای مجازی چنین اقداماتی را انجام میدهند، با سوءاستفاده از اعتماد مردم و بهرهگیری از شیوههای تبلیغاتی و رسانهای تلاش میکنند این تصور را ایجاد کنند که با انجام چند حرکت میتوانند معجزه کنند؛ در حالی که چنین ادعاهایی هیچ پشتوانه علمی ندارد.
آیا قولنج شکستن بهخودیخود یک روش درمانی محسوب میشود؟
در فیزیوتراپی، اصطلاحی به نام درمان دستی (Manual Therapy) وجود دارد که مجموعهای از تکنیکهای تخصصی، ازجمله حرکات کششی، افزایش دامنه حرکتی مفاصل و برخی مانورهای درمانی را دربرمیگیرد. این روشها در صورتی که توسط افراد متخصص، پس از ارزیابی دقیق بیمار و در موارد مشخص انجام شوند، میتوانند آثار درمانی مؤثری داشته باشند. اما آنچه امروز در فضای مجازی مشاهده میکنیم، هیچ شباهتی به درمان دستی علمی ندارد. اینکه برای هر فردی که دچار درد ستون فقرات یا مشکلات مفصلی است، صرفاً با چند حرکت و قولنج شکستن ادعا شود مشکل او برطرف میشود، هیچ مبنای علمی ندارد. متأسفانه بسیاری از ویدئوهایی که در آنها افراد مدعی هستند پس از یک حرکت ناگهانی، مشکلی که مدتها با آن درگیر بودهاند بهطور کامل برطرف شده، واقعیت ندارد و در بسیاری از موارد صرفاً برای جلب مخاطب و تبلیغات ساخته میشود. حتی اگر در برخی موارد فرد پس از انجام این حرکات احساس بهبودی کند، به معنای درمان بیماری نیست. کششهای انجامشده ممکن است بهطور موقت سبب کاهش درد یا ایجاد احساس بهبود شوند، اما این اثرات معمولاً گذرا بوده و علت اصلی بیماری را برطرف نمیکند. بهعنوان مثال، فردی که به تنگی کانال نخاعی، دیسک کمر یا دیگر بیماریهای ساختاری ستون فقرات مبتلاست، با چنین مانورهایی درمان نمیشود و ممکن است با تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی، فرصت طلایی درمان خود را نیز از دست بدهد.
مردم چطور میتوانند از تخصص و مجوز یک درمانگر مطمئن شوند؟
هر زمان که با چنین تبلیغاتی در فضای مجازی مواجه شدند، پیش از هر اقدامی صلاحیت فرد ارائهدهنده خدمات را بررسی کنند. کافی است نام و نام خانوادگی او را در سامانه جستوجوی اعضای سازمان نظام پزشکی جستوجو کنند تا مشخص شود آیا عضو سازمان نظام پزشکی و از کادر درمان است یا خیر.
اگر نام فرد در این سامانه نباشد، یعنی وی عضو کادر پزشکی نیست و هیچ مجوزی برای مداخله در امور درمانی ندارد. همچنین از هموطنان درخواست میکنم در صورت مشاهده چنین مواردی، موضوع را به سازمان نظام پزشکی یا مراجع مربوط اطلاع دهند تا پیگیری قانونی لازم انجام شود.
ادعای درمان طیف گستردهای از بیماریها با چند داروی گیاهی تا چه اندازه مبنای علمی دارد؟
باید میان طب سنتی دانشگاهی و مدعیان طب سنتی تفاوت قائل شد. در وزارت بهداشت، رشته طب سنتی بهصورت رسمی وجود دارد و متخصصان این حوزه زیر نظر وزارت بهداشت و براساس چارچوبهای علمی فعالیت میکنند.
این تصور که بتوان همه بیماریها را صرفاً با چند داروی گیاهی درمان کرد، از نظر علمی قابل قبول نیست. حتی متخصصان و انجمنهای علمی طب سنتی نیز با چنین تبلیغات اغراقآمیزی موافق نیستند و ادعای درمان همه بیماریها با نسخههای گیاهی را تأیید نمیکنند. حداقل آسیب اینگونه تبلیغات، اتلاف زمان بیماران است. فردی که به یک بیماری جدی مبتلاست، ممکن است به امید درمانهای تبلیغشده در فضای مجازی، مراجعه به پزشک و آغاز درمان اصلی را به تعویق بیندازد و در نتیجه، زمان طلایی درمان خود را از دست بدهد.
بارها خودم و بسیاری از همکارانم در حوزه پزشکی با بیمارانی روبهرو شدهایم که پس از مراجعه به افراد بدون صلاحیت و با این تصور که مشکلشان با چند حرکت یا قولنج شکستن برطرف میشود، نهتنها بهبود پیدا نکردهاند، بلکه با عوارض جدیتری روبهرو شدهاند. در موارد متعددی شاهد بودهام این مداخلات غیراصولی به آسیبهایی مانند شکستگی مهره منجر شده است. همچنین بهتازگی گزارشهایی درباره بیمارانی شنیدهام که در پی انجام این اقدامات دچار آسیب نخاعی شده و حتی تا پایان عمر با فلج دائمی مواجه شدهاند.
در پایان، نکته یا توصیهای برای مردم دارید؟
از مردم میخواهم برای انتخاب درمانگر صرفاً به فضای مجازی اعتماد نکنند. فضای مجازی محل مناسبی برای انتخاب درمانگر نیست. توصیه میکنم پیش از دریافت هرگونه خدمات درمانی، درباره تخصص، سوابق و صلاحیت فرد موردنظر تحقیق کرده و از مراجعه به افرادی که صرفاً با تبلیغات و دنبالکنندگان زیاد در فضای مجازی شناخته شدهاند، بپرهیزند.
یکی دیگر از مشکلاتی که در حوزه فیزیوتراپی با آن روبهرو هستیم، فعالیت افرادی است که بدون داشتن صلاحیت، خود را به عنوان فیزیوتراپیست معرفی کرده و برای ارائه خدمات به منازل بیماران مراجعه میکنند. برخی بیماران، مانند افراد مبتلا به آسیب نخاعی یا سکته مغزی، در دورهای از درمان امکان مراجعه به کلینیک را ندارند و لازم است خدمات فیزیوتراپی را در منزل دریافت کنند؛ اما این موضوع نباید موجب شود خدمات درمانی را از افراد بدون صلاحیت دریافت کنند. به همین دلیل از خانوادهها میخواهم اگر قرار است فیزیوتراپی در منزل انجام شود، حتماً از فرد مراجعهکننده کارت شناسایی معتبر درخواست کنند. منظور از کارت معتبر، کارت عضویت سازمان نظام پزشکی یا انجمن فیزیوتراپی است. اگر فرد نتوانست چنین مدارکی ارائه دهد، بهتر است از دریافت خدمات خودداری کنند.
نظر شما