کامیون میلرزد و با سرعتی غیرمتعارف از چند خودرو دیگر در آزادراه سبقت میگیرد.
پلیس آژیرکشان با تصور آنکه احتمالاً راننده خوابآلوده است، کامیون را با هشدارهای پیاپی متوقف میکند، اما همان ابتدا با صحنهای شوکهکننده مواجه میشود؛ رانندهای در کار نیست!
درِ خودرو که باز میشود، پلیس رانندهای را میبیند که ارتفاع قدش از فرمان، آنقدر کم است که برای دیدن جاده مجبور بوده هر از گاهی از لبه صندلی بلند شود و گردن بکشد. این راننده که فقط ۹ سال سن دارد با تشویقهای مدام پدرش که در قسمت شاگرد کامیون نشسته، حدود ۵کیلومتر در اتوبان رانندگی کرده و از چند خودرو دیگر هم سبقت گرفته است.
این روایت واقعی است و همین چند روز پیش در یکی از جادههای کشور رخ داده است.رانندگی کودکان در خیابان یا جاده، با والدین یا در غیاب آنها، سوژه تکراری رسانههاست.یک روز از رانندگی کودکی خردسال در جاده برفی هراز خبر میدهند، روز دیگر از رانندگی یک کودک هفت ساله پرایدسوار در محور جاسک همراه با دو سرنشین کودک نُه و دهساله دیگر مینویسند و یک روز هم از دختر بچهای یازدهساله که با پژو پدرش با یکی از نیروهای فضای سبز شهرداری برخورد میکند و منجر به مصدومیت شدید وی میشود.
چند روز پیش هم در کرمان، وقتی یک راننده اتوبوس، برای ثبت کارت ورود خود اطراف میدان آزادی این شهر توقف کرده بود تا مسافران سوار شوند، ناگهان یک نوجوان پشت فرمان اتوبوس مینشیند و با حرکت از این میدان تا تقاطع سمیه با چند خودرو برخورد میکند و... .
والدینی که برای مجرم شدن فرزندشان پیشگام میشوند
به گفته کارشناسان، بخشی از حوادث سالیانه رانندگی را کودکان و نوجوانان بدون گواهینامه رقم میزنند. این گروه سنی به دلیل نداشتن تجربه، مهارت و توانایی لازم، قادر نیستند در برابر حوادث و شرایط پیشبینینشده جادهای واکنش مناسب و بهموقع نشان دهند و همین موضوع میتواند زمینهساز وقوع تصادفات متعدد و خسارات سنگین شود.
رئیس اداره تصادفات پلیس راهور تهران بزرگ میگوید: چندی پیش، پرونده تصادفی در شهرک ولیعصر(عج) داشتیم که پدری به فرزند پسر یازدهساله خود رانندگی با ماشین را یاد داده و خیلی هم از این آموزش خوشحال بود.سرهنگ رابعه جوانبخت ادامه میدهد: بچه همیشه منتظر اجازه والدین خود نمیماند. این کودک در نبود پدر، سوئیچ خودرو را برداشته و متأسفانه با خودرو وارد خیابانهای شهرک ولیعصر(عج) شده و یک تصادف جرحی سنگین را رقم زده بود. این پدر با این کار خود، فرزندش را وارد یک فرایند ناقص کرده بود. درواقع چنین والدینی پیشگام میشوند که فرزندشان را مجرم کنند و این موضوع بسیار خطرناک است.
تجربههای زودرس
تجربه رانندگی با خودرو برای بعضیها از نشستن پشت صندلی ماشینهای برقی شهربازیها آغاز میشود، برای بعضیها هم با محکم گرفتن فرمان از روی پای پدرشان.
بعضیها هم لذت رانندگی را در سالهای پایانی مدرسه و در آموزشگاههای آموزش رانندگی تجربه میکنند.
سن آموزش رانندگی و داشتن گواهینامه در تمامی کشورها یکسان نیست. آنهم در حالی که گفته میشود تصادفات جادهای نهمین علت مرگومیر به شمار میرود و انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ به پنجمین عامل مرگومیر در دنیا تبدیل شود.
برای مثال استرالیا، کانادا، السالوادور، ایسلند، هند، استونی، مقدونیه، مالزی، نیوزیلند، نروژ، فیلیپین، روسیه، عربستان سعودی، اسلوونی، سوئد، انگلیس و آمریکا ازجمله کشورهایی هستند که پایینترین سن اعطای مجوز رانندگی را دارند و افراد از سنین زیر ۱۷ سال میتوانند بهطور قانونی رانندگی کنند. اما در ایالت آلبرتای کانادا و چند ایالت آمریکا، افراد در ۱۴سالگی مجوز رانندگی میگیرند. نیجریه هم با تعیین سن ۲۳سالگی، بالاترین سن مجاز برای رانندگی را در دنیا دارد. در کشور ما نیز مجوز رانندگی از ۱۸سالگی برای افراد صادر میشود.
امروزه رانندگی در سنین پایین به دلیل تغییرات اجتماعی و فرهنگی، به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است.
از یک سو، جوانان با داشتن گواهینامه، استقلال و آزادی بیشتری را تجربه میکنند و از سوی دیگر، نگرانیهای بسیاری در مورد ایمنی و مسئولیتپذیری آنها وجود دارد. تحقیقات نشان میدهد رانندگان جوان حتی با داشتن گواهینامه، در سالهای نخست به دلیل نداشتن تجربه، بیش از دیگران در معرض خطر هستند. براساس نتایج یک مطالعه، رانندگی نوجوانان تا سه برابر پرخطرتر است. به گزارش پاپساینس، همچنین آنها در جاده، تازهکار هستند. خستگی هم میتواند عامل دیگری باشد، چرا که تصور میشود نوجوانان نسبت به افراد بالغ به خواب بیشتری نیاز دارند. اما متخصصان عنوان میکنند فشارهای اجتماعی در ترکیب با تمایل ذاتی نوجوانان به خطر کردن، میتواند عامل دیگری باشد.
لورنس اشتاینبرگ، روانشناس دانشگاه تمپل کشف کرده کودکانی که به یک بازی شبیهسازیشده مشغولاند، زمانیکه همراه دوستانشان هستند احتمال بیشتری دارد که با سرعت رانندگی کنند و قوانین را نادیده بگیرند.
سرهنگ جوانبخت اظهار میکند: باید یاد بگیریم که بسیاری از مهارتها در سن مشخص باید انجام و فراگرفته شوند. هیچ مزیتی ندارد که یک پسر بچه یازدهساله راندن خودرو را بلد باشد. او در جای خود و سن قانونی ١٨سال به مهارت لازم میرسد و پس از گرفتن گواهینامه، به رشد ادراکی و تصمیمگیری و شناختی خواهد رسید که اگر در مواجهه با یک تصادف قرار گرفت بتواند تصمیم درست را بگیرد.بچه یازدهساله درک درستی ندارد که در آن موقعیت خطرناک، خود را چطور مدیریت کند، فرار از تصادف داشته باشد و اجازه بروز آن را ندهد. پس والدین باید اجازه دهند مراحل شناختی طی شود و فرزند به سن قانونی برسد و در آن سن پس از گرفتن گواهینامه مرتبط میتوانند خودرو را در اختیار وی قرار دهند. بههیچوجه زیر سن قانونی و پیش از گرفتن گواهینامه، خودرو را چه برای راندن و چه آموزش در اختیار فرزندان خود قرار ندهند.معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور فراجا هم معتقد است رانندگی بدون گواهینامه، بهویژه در سنین پایین، در بسیاری از موارد خسارتها و آسیبهای جبرانناپذیری را متوجه خود نوجوانان و خانوادههای آنان میکند.سرهنگ زارع با بیان اینکه خانواده، نخستین و مهمترین نهاد آموزشی در حوزه رفتارهای اجتماعی است، میگوید: فرهنگ رانندگی و احترام به قانون، از درون خانواده شکل میگیرد و والدین نقش تعیینکنندهای در تربیت فرزندان قانونمدار دارند.وی با اشاره به برخورد قانونی پلیس با رانندگان بدون گواهینامه، اضافه میکند: در مواردی که رانندگی توسط افراد زیر سن قانونی انجام شود، علاوه بر برخورد قانونی با راننده، والدین نیز بهدلیل قصور در نظارت و فراهم کردن شرایط تخلف باید پاسخگو باشند.
پلیس راهور براساس وظایف قانونی خود با هرگونه رانندگی غیرمجاز برخورد میکند و در این راستا، خودرو متوقف و فرد متخلف نیز مطابق قانون مورد اعمال مقررات قرار میگیرد.
قانون چه میگوید؟
براساس قوانین جاری، رانندگی افراد زیر ۱۸ سال که هنوز به سن قانونی دریافت گواهینامه نرسیدهاند، صرفاً یک تخلف ساده نیست و جرم کیفری محسوب میشود. رسیدگی به این پروندهها معمولاً در دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان انجام میگیرد. هرچند از نظر ماهیت جرم، تفاوتی میان افراد زیر و بالای ۱۸ سال وجود ندارد، اما نوع و شیوه مجازات براساس سن راننده متفاوت است.
قانونگذار برخورد با این موضوع را براساس سن به سه گروه تقسیم کرده است:
۱۵ تا ۱۸ سال:معمولاً جریمه نقدی و در برخی موارد، مجازات تعزیری درجه ۸ (تحویل به کانون اصلاح و تربیت) اعمال میشود. توقیف خودرو و ارجاع پرونده به مرجع قضایی نیز از اقدامات اولیه پلیس است.
۹ تا ۱۵ سال:فرد به والدین یا سرپرست قانونی تحویل داده شده و از آنها تعهد کتبی برای جلوگیری از تکرار تخلف گرفته میشود. در صورت احراز عدم صلاحیت والدین، دادگاه میتواند تذکر یا اخطار رسمی صادر کند.
زیر ۹ سال:برای این گروه سنی، مجازات کیفری مستقیمی در نظر گرفته نشده و مسئولیت اصلی متوجه والدین است.مسئولیت فقط متوجه نوجوان راننده نیست. اگر والدین یا مالک خودرو با علم و آگاهی وسیله نقلیه را در اختیار فرد زیر ۱۸ سال بدون گواهینامه قرار دهند، خود آنها نیز مسئولیت کیفری خواهند داشت و ممکن است بهعنوان معاون جرم یا مسبب حادثه، تحت پیگرد قرار گیرند.
در تصادفی که راننده آن نوجوان بدون گواهینامه است، شرکت بیمه برای جبران خسارت زیاندیدگان ابتدا دیه و خسارت شخص ثالث را پرداخت میکند، اما سپس با استفاده از قاعده حق رجوع در بیمه، کل مبلغ را از راننده مقصر یا والدین او مطالبه خواهد کرد.
در تصادفات جرحی یا فوتی، علاوه بر دیه، امکان محرومیت چندساله از دریافت گواهینامه و حق رانندگی در آینده وجود دارد، حتی پس از رسیدن به سن قانونی. همچنین اگر تصادف منجر به فوت شود، این عمل «قتل در حکم شبهعمد» یا غیرعمد است که مجازات آن پرداخت دیه کامل و نگهداری در کانون اصلاح و تربیت است.
براساس ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) هرگونه رانندگی بدون گواهینامه رسمی برای وسایل نقلیه موتوری جرم محسوب میشود. این ماده بهصراحت بیان میکند فرد متخلف در مرتبه نخست به حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی تا سقف ۳۳ میلیون ریال، یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. همچنین در صورت ارتکاب مجدد، مرتکب به دو تا ۶ ماه حبس محکوم میشود.از سوی دیگر، بر اساس ماده ۱۹۹ آییننامه راهنمایی و رانندگی، مالک خودرو نیز در صورتی که با آگاهی از نداشتن گواهینامه، وسیله نقلیه خود را در اختیار فرد بدون گواهینامه قرار دهد، به عنوان معاونت در جرم مشمول مجازاتهای قانونی خواهد بود.به همین دلیل مسئولان انتظامی از خانوادهها میخواهند هرگز به فرزندان بدون گواهینامه خود اجازه استفاده از خودروهای شخصی را ندهند.
بهترین راهکار
پلیس و کارشناسان میگویند بهترین راهکار برای جلوگیری از حوادث رانندگی و پیامدهای سنگین کیفری و مالی آن، شرکت در دورههای آموزشی معتبر و دریافت گواهینامه رسمی پیش از رانندگی و در سن قانونی آن است؛ اقدامی که هم امنیت جان راننده و دیگران را تأمین کرده و هم از برخوردهای قضایی و انتظامی جلوگیری خواهد کرد.
نظر شما