محسن جلیلی، پژوهشگر و آهنگساز، از تولید و انتشار مجموعهای موسیقایی با هدف ایجاد آرامش در حیوانات خانگی خبر داد؛ پروژهای که در آن تلاش شده است میان موسیقی ایرانی، مطالعات مربوط به موسیقیدرمانی و رفتار حیوانات و روایتهای موجود در منابع کهن ایرانی پیوند برقرار شود.
جلیلی درباره شکلگیری ایده این مجموعه گفت حیوانات خانگی برای بسیاری از افراد به عضوی از زندگی روزمره تبدیل شدهاند، اما در محیطهای شهری و حتی روستایی با عواملی مانند آلودگی صوتی، رفتوآمد، تنهایی، تغییر محل زندگی و اضطراب جدایی روبهرو هستند. این شرایط ممکن است در برخی حیوانات به شکل ترس، بیقراری، پنهان شدن، رفتارهای تهاجمی یا کاهش تحرک بروز کند.
به گفته این آهنگساز، ناراحتی و اضطراب حیوان میتواند بر شرایط روحی صاحب آن نیز اثر بگذارد و به همین دلیل هدف پروژه صرفاً تولید یک موسیقی قابل تحمل برای حیوان نبوده، بلکه ساخت آثاری بوده است که صاحبان حیوانات نیز بتوانند از شنیدن آنها لذت ببرند.
او توضیح داد که طراحی این مجموعه بر پایه سه محور شکل گرفته است؛ بررسی اسناد و متون علمی، ادبی و پزشکی قدیمی، استفاده از یافتههای جدید در زمینه موسیقیدرمانی و رفتارشناسی حیوانات و بهرهگیری از ویژگیهای موسیقی ایرانی.
جلیلی با اشاره به نمونههای رایج موسیقی آرامبخش برای حیوانات گفت در بسیاری از آثار موجود از صداهایی مانند باران، امواج دریا یا قطعات ساده و تکرارشونده استفاده میشود، اما در این پروژه تلاش شده طراحی موسیقی با توجه بیشتری به ویژگیهای شنیداری و رفتاری سگها و گربهها انجام شود.
او تأکید کرد این آثار صرفاً مجموعهای از صداهای طبیعت یا قطعاتی با عنوان «موسیقی حیوانات» نیستند. موسیقی ایرانی با ویژگیهای ملودیک، ریتمیک و عاطفی خود در ساختار این مجموعه حضور دارد تا آثار علاوه بر کاربرد مورد نظر، برای شنونده انسانی نیز از هویت و کیفیت هنری برخوردار باشند.
این پژوهشگر و مدرس موسیقی در بخش دیگری از صحبتهایش به مطالعات انجامشده درباره منابع تاریخی اشاره کرد و گفت در شماری از متون کهن ایرانی و اسلامی، روایتهایی درباره ارتباط صدا، موسیقی و رفتار حیوانات وجود دارد.
به گفته جلیلی، آثاری مانند «موسیقی کبیر»، «احصاءالعلوم» فارابی، «احیاء علوم دین» غزالی، «عجایبالمخلوقات» قزوینی، «نزهتنامه علایی»، «قابوسنامه» و «مرزباننامه» از جمله منابعی هستند که در آنها به واکنش حیوانات نسبت به صدا و موسیقی اشاره شده است.
او با اشاره به برخی از این روایتها گفت در منابع قدیمی از تأثیر آواز بر رفتار شتر، سرگرم شدن فیل با آواز و صدای دف و ادامه حرکت شتران در هنگام شنیدن آواز در شب سخن گفته شده است. همچنین در برخی متون مرتبط با شکار، استفاده از سازهایی مانند طبل و نای برای جذب، هدایت یا تحریک حیواناتی مانند باز و یوز مورد توجه قرار گرفته است.
جلیلی در عین حال تأکید کرد که این روایتهای تاریخی را نباید با نتایج پژوهشهای علمی مدرن یکسان دانست. به گفته او، این منابع بیشتر ارزش تاریخی، فرهنگی و ایدهپردازانه دارند و نمیتوان تمام مطالب آنها را معادل آزمایشهای علمی کنترلشده در نظر گرفت.
جلیلی درباره اینکه آیا این مجموعه تنها برای حیوانات طراحی شده است، گفت یکی از اهداف اصلی پروژه این بوده که موسیقی برای انسان نیز جذاب باشد. به اعتقاد او، از آنجا که موسیقی در بسیاری از خانهها در فضای مشترک میان حیوان و صاحبش پخش میشود، اگر اثر برای انسان ناخوشایند یا خستهکننده باشد، امکان استفاده مستمر از آن کاهش پیدا میکند.
او افزود تلاش شده میان نیاز شنیداری حیوان و زیباییشناسی انسانی تعادل برقرار شود؛ به این معنا که موسیقی برای حیوان آرام و غیرتحریککننده باشد و در عین حال برای انسان نیز ملودی، احساس، هویت و کیفیت هنری داشته باشد.
به گفته این آهنگساز، استفاده از موسیقی ایرانی در این مجموعه علاوه بر جنبه هنری، میتواند هویت فرهنگی اثر را حفظ کند و فضای عاطفی و آرامشبخشی برای اعضای خانواده ایجاد کند.
جلیلی این پروژه را تلاشی برای پیوند دادن میراث علمی و ادبی ایران با دانش موسیقی امروز و نیازهای زندگی معاصر دانست. او معتقد است در کنار مراقبتهای جسمی از حیوانات خانگی، توجه به آرامش، امنیت و تجربه حسی آنها نیز اهمیت دارد.
این مجموعه در نهایت با هدف ارائه موسیقی آرامبخش برای حیوانات خانگی شکل گرفته است؛ آثاری که به گفته سازنده، از متون کهن، مطالعات موسیقیدرمانی و ویژگیهای موسیقی ایرانی الهام گرفتهاند و قرار است تجربهای آرامشبخش را هم برای حیوان و هم برای صاحب آن رقم بزنند.
نظر شما