تنش دیپلماتیک اخیر میان ایتالیا و اسپانیا که از تیرماه جاری آغاز شد، یکی از جدی‌ترین اختلافات دو کشور مدیترانه‌ای در سال‌های اخیر به شمار می‌رود. این بحران با ورود گسترده مهاجران به شهر اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا جدی‌تر شد، زمانی که دولت ایتالیا به رهبری جورجا ملونی بلافاصله واکنش نشان داد و اعلام کرد برای حفاظت از مرزهای خود، کنترل‌های مرزی شنگن را برای مسافران ورودی از اسپانیا به‌طور موقت دوباره برقرار می‌کند. این تصمیم شامل بازرسی‌های هدفمند بر اتباع غیراتحادیه‌ای بود که از مسیر هوایی یا دریایی از اسپانیا وارد ایتالیا می‌شدند و شهروندان اتحادیه اروپا را تحت تأثیر قرار نمی‌داد. اسپانیا نیز در پاسخ، کنترل‌های مشابهی را بر مسافران ورودی از ایتالیا اعمال کرد و از رم خواست محدودیت‌ها را لغو کند. این اقدام و واکنش متقابل به سرعت به یک تقابل تمام‌عیار تبدیل شد و مسافران و گردشگران را هم درگیر مشکلات عملی کرد.

متحدان جغرافیایی، رقیبان سیاسی

از دیدگاه جغرافیایی و ساختاری، ایتالیا و اسپانیا باید متحدان طبیعی یکدیگر باشند. هر دو کشور در خط مقدم مهاجرت از شمال آفریقا قرار دارند، هر دو عضو مهم اتحادیه اروپا در منطقه مدیترانه هستند و منافع اقتصادی و سیاسی مشترکی در سیاست‌های جنوبی اتحادیه دارند. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا در سفری به رم در سال ۲۰۲۰ تأکید کرده بود دو دوست و متحد طبیعی مثل اسپانیا و ایتالیا نباید از ظرفیت مشترک خود استفاده نکنند. هر دو کشور سال‌ها برای پررنگ‌تر شدن جایگاه مدیترانه در سیاست‌های اتحادیه اروپا تلاش کرده‌اند و همکاری‌های اقتصادی و تجاری گسترده‌ای دارند. با این حال، اختلافات سیاسی عمیق، این اشتراکات را تحت‌تأثیر قرار داده است. ریشه اصلی این شکاف در رویکردهای کاملاً متفاوت دو دولت به مسئله مهاجرت نهفته است. دولت راست‌گرای ملونی سیاست بازدارندگی، بازگرداندن مهاجران، همکاری با کشورهای ثالث و کنترل‌های سختگیرانه‌تر را محور کار خود قرار داده است. ایتالیا حتی مدل «هاب‌های بازگشت» در کشورهای ثالث مانند آلبانی را آزمایش کرده و تلاش دارد این الگو را در سطح اتحادیه اروپا گسترش دهد. در مقابل، دولت سوسیالیست سانچز رویکردی ترکیبی را دنبال می‌کند که شامل همکاری با کشورهایی مثل مغرب، برنامه‌های مهاجرت قانونی و به‌ویژه قانونی‌سازی مهاجران غیرقانونی حاضر در اسپانیا می‌شود. این سیاست قانونی‌سازی که شامل صدها هزار نفر می‌شود، از سوی مقامات ایتالیایی به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفت و آن را عامل جذب مهاجران و تشویق قاچاق انسان دانستند. وزارت خارجه ایتالیا حتی سیاست سانچز را «عمیقاً اشتباه» خواند و این اظهارات سبب احضار سفیر ایتالیا در مادرید شد.

فشارهای داخلی و رقابت‌های انتخاباتی

عوامل داخلی سیاسی نیز این تنش را تشدید کرده است. هر دو کشور به انتخابات سال آینده نزدیک می‌شوند. در ایتالیا، ملونی با رقابت از سوی راست‌گرایان تندروتر مانند روبرتو وانناچی روبه‌رو است و برخی ناظران معتقدند تصمیم او برای برقراری کنترل‌های مرزی بیشتر تحت تأثیر نظرسنجی‌های داخلی و نیاز به نشان دادن موضع سختگیرانه بوده تا واقعیت میدانی سئوتا. در اسپانیا نیز حزب مردم (مرکز-راست) در نظرسنجی‌ها جلو است و حزب راست افراطی ووکس موقعیت خود را تقویت کرده است. بحران سئوتا به مخالفان سانچز فرصت داد سیاست مهاجرتی او را بیش از حد آسان‌گیر معرفی کنند، در حالی که دولت اسپانیا سعی دارد نشان دهد می‌تواند مرزهای خارجی را بدون پیروی از مدل سختگیرانه راست اروپایی مدیریت کند. در نهایت، آنچه این اختلاف را از سایر تنش‌های اروپایی متمایز می‌کند، عمق شکاف ایدئولوژیک و سیاسی است. دو کشوری که از نظر جغرافیا، اقتصاد و چالش‌های مشترک باید نزدیک‌ترین متحدان باشند، به دلیل فاصله سیاسی گسترده میان دولت راست افراطی ایتالیا و دولت مرکز-چپ اسپانیا، وارد یکی از شدیدترین تقابل‌های دوجانبه در اتحادیه اروپا شده‌اند. این رویداد نشان داد حتی متحدان طبیعی هم می‌توانند تحت فشار سیاست‌های داخلی و رقابت‌های انتخاباتی، به سرعت از هم فاصله بگیرند و همکاری‌های اروپایی را تحت تأثیر قرار دهند.