اصفهان در حالی با ظرفیتهای گسترده تاریخی، فرهنگی و هنری خود یکی از مهمترین مقاصد گردشگری کشور به شمار میرود که در سالهای اخیر بخش مهمی از نیروی انسانی متخصص این حوزه، بهویژه راهنمایان گردشگری، از چرخه فعالیت خارج شدهاند؛ روندی که به گفته فعالان این حوزه، تنها به کاهش اشتغال محدود نمیشود و میتواند در زمان رونق دوباره گردشگری، کشور را با کمبود راهنمایان حرفهای و باتجربه مواجه کند.
در همین زمینه و درباره وضعیت راهنمایان گردشگری، مشکلات معیشتی و دستمزد آنان، حمایتهای دولتی و پرداخت تسهیلات، ظرفیتهای مغفول گردشگری اصفهان و راهکارهای توسعه گردشگری و جذب گردشگر خارجی، با مجید دانش مبرهن، رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان و عضو شورای راهبردی گردشگری استان اصفهان گفتوگو کردیم.
ریزش حدوداً ۷۰ درصدی راهنمایان گردشگری از دوران کرونا
دانش مبرهن تعداد راهنمایان گردشگری در استان اصفهان را حدود هزار و ۴۰۰ نفر دانست و گفت: از این تعداد، حدود ۶۰۰ راهنما ممکن است تنها یک روز در سال تور داشته باشند. در عمل، تعداد راهنمایان فعال استان حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر است که بخش قابل توجهی از فعالیت آنها نیز در انحصار آژانسها قرار دارد. بیشتر تورهایی که به این راهنمایان ارجاع میشود، تورهای داخلی است و آژانسها به دلایل خاص خود، عمدتاً همکاری با همین تعداد معدود از راهنمایان را ترجیح میدهند.
رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان با بیان اینکه تقریباً حدود ۷۰درصد ریزش در میان راهنمایان گردشگری از دوران کرونا به بعد داشتهایم، اظهار کرد: نبود ویزا و پرواز، ناآرامیهای سیاسی در منطقه و داخل کشور و همچنین وقوع دو جنگ در سال گذشته؛ یعنی جنگ ۱۲روزه در اوایل سال و جنگ رمضان در اواخر سال، همگی بر وضعیت گردشگری تأثیرگذار بوده و رکود گردشگری در کشور را تشدید کردهاند. این مسئله بهویژه در حوزه گردشگران ورودی و گردشگران خارجی تأثیر قابل توجهی داشته است. ابتکارات انجام شده و پویشهای شهریور و اسفند ماه گذشته موجب رونق کسب و کار هتلها و آژانسهای مسافرتی شد ولی برای راهنمایان، اشتغالزایی به همراه نداشت.
وی با بیان اینکه بسیاری از راهنمایانی که از این حوزه ریزش کردهاند، برای ادامه تحصیل یا امرار معاش به خارج از کشور مهاجرت کردهاند و برخی دیگر نیز بهاصطلاح مهاجرت شغلی داشته و از این حرفه خارج شدهاند، افزود: این افراد در مشاغل دیگری قرارداد بسته، استخدام شده و مشغول به کار هستند؛ بنابراین اگر دوباره به حضور آنها در حوزه گردشگری نیاز داشته باشیم، جذب مجدد آنها و استفاده از زمانشان بهسختی امکانپذیر خواهد بود.
تربیت یک راهنمای گردشگری در اصفهان ۱۵ سال زمان میبرد
دانش مبرهن در خصوص تربیت یک راهنمای گردشگری موفق عنوان کرد: برای اینکه یک راهنمای گردشگری خوب و حرفهای تربیت شود، شاید به حدود ۱۰ تا ۱۵ سال زمان نیاز باشد. این فرایند از کسب محفوظات و اطلاعات اولیه آغاز میشود و با حضور عملی و کسب تجربه در تورها ادامه پیدا میکند؛ بهگونهای که راهنما نحوه برخورد با گروههای بزرگ را بیاموزد، بر اطلاعات مربوط به تاریخ، معماری، هنر، فرهنگ، خوراک، آداب و رسوم و دیگر موضوعات مرتبط با فرهنگ کشور مسلط شده و در نهایت بتواند به یک مبلغ و معرف خوب برای کشور تبدیل شود.
عضو شورای راهبردی گردشگری استان اصفهان گفت: بنابراین، تربیت یک راهنمای حرفهای زمانبر است، اما ما چنین نیروهای انسانی ارزشمندی را در اصفهان از دست دادهایم. در استان اصفهان، راهنمایانی با تسلط به زبانهای مختلف فعالیت داشتهاند و در مجموع حدود ۱۵زبان را پوشش میدهیم که زبانهای انگلیسی و عربی از جمله زبانهای اصلی هستند و در سایر زبانها نیز تعدادی راهنمای متخصص داریم.
حداقل دستمزد راهنمایان گردشگری؛ ۶ تا ۸ میلیون تومان برای یک روز
وی نرخ پایه فعلی تعیین شده برای راهنمایان فرهنگی را حدود ۶ تا ۵/۶میلیون تومان و برای راهنمایان طبیعتگردی حدود ۸ میلیون تومان دانست و افزود: این مبالغ، حداقل نرخ مصوب برای یک روز فعالیت راهنمایان است و راهنما میتواند بر اساس توافق با آژانس، مبلغی بالاتر از این نرخ دریافت کند. این نرخ با توجه به حداقلهای وزارت کار و با توافق مجمع تورگردانان کشور، مجمع اصناف آژانسهای کشور و جامعه راهنمایان کشور که متشکل از انجمنهای استانی است، برای سال ۱۴۰۵ تعیین شده است. البته این مبلغ به معنای درآمد ثابت یا حقوق ماهانه نیست؛ بلکه راهنما تنها در صورت داشتن تور، به ازای هر روز فعالیت حداقل این مبلغ را دریافت میکند.
دانش مبرهن با انتقاد از اینکه خیلی از آژانسها با اینکه مجمع کشوری آنها این مبلغ را به عنوان نرخ حداقلی قبول کرده باز هم رعایت نمیکنند و از این مبلغ پایینتر پرداخت میکنند، گفت: این موضوع یکی از مهمترین نقاط ضعف موجود در این حوزه است؛ زیرا راهنما علاوه بر تأمین هزینههای زندگی، نیازمند صرف هزینه و زمان برای مطالعه، افزایش دانش و بهروز نگه داشتن اطلاعات خود است و پرداخت دستمزدهای پایین میتواند ضربهای جدی به کیفیت نیروی انسانی و آینده گردشگری کشور وارد کند.
رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان با تأکید بر اینکه بسیاری از راهنمایان گردشگری از این شغل خارج شدهاند و احتمال بازگشت نیروهای متخصص به این حوزه ضعیف است، اظهار کرد: برخی از این افراد تعهدات شغلی دارند و با کارخانهها یا مجموعههای دیگر قرارداد منعقد کرده و مشغول به کار شدهاند؛ بنابراین احتمالاً بازگشت آنها یا حتی گرفتن مرخصی در زمان نیاز به حضورشان در تورها دشوار خواهد بود. ما پیشتر نیز در جلسات و مصاحبههای مختلف نسبت به این موضوع هشدار داده بودیم و درباره «سونامی» که در حوزه گردشگری در حال شکلگیری بود و عواقبی که میتوانست پس از رفع موانع گردشگری، از جمله کاهش تعداد راهنمایان حرفهای به دنبال داشته باشد، صحبت کرده بودیم. متأسفانه این هشدارها جدی گرفته نشد و حمایتهای لازم در زمان مناسب صورت نگرفت و اکنون با شرایطی مواجه هستیم که جبران آن بسیار دشوار خواهد بود.
وی در ادامه تصریح کرد: آژانسهای گردشگری ما بهصورت رسمی منفعل هستند و تعداد آژانسهای فعال در سطح مطلوب بسیار معدود است. شاید تنها چند آژانس خاص فعالیت بیشتری داشته باشند که هر کدام نیز بهصورت تخصصی در حوزههای مختلفی مانند فروش بلیت، گردشگری زیارتی یا تورهای خروجی فعالیت میکنند. برخی آژانسها نیز ترجیح میدهند با دریافت کمیسیون، فعالیتهای سادهتر و کمریسکتری داشته باشند. در اصفهان تنها تعداد انگشتشماری از آژانسها بر جذب گردشگر ورودی تمرکز دارند که با توجه به شرایط موجود و ضعفهای این حوزه، فعالیت آنها نیز چندان مطلوب نبوده است.
اصفهان؛ گنجینهای از ظرفیتهای مغفول گردشگری
دانش مبرهن با اشاره به جذب گردشگر از دیگر کشورها عنوان کرد: از کشورهای همسایه بهویژه عراق، همچنان گردشگر داریم و عمدتاً برای دریافت خدمات درمانی به کشور میآیند. این روند بهصورت منظم و سازمانیافته انجام نمیشود. در چنین شرایطی، وقتی یک فرد عراقی بهصورت شخصی گردشگر را جذب میکند، درآمد و ارز حاصل از آن نیز در نهایت ممکن است دوباره به کشور خودش بازگردد؛ بنابراین نمیتوان این نوع ورود گردشگر را بهعنوان یک گردشگری ورودی مطلوب و ارزآور برای کشور در نظر گرفت.
عضو شورای راهبردی گردشگری استان اصفهان با بیان اینکه اصفهان ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه گردشگری دارد، گفت: یکی دیگر از این حوزهها گردشگری پزشکی است؛ بهویژه در زمینه درمان سرطان. برای مثال، دستگاه «سایبرنایف» در اصفهان وجود دارد که در صورت صحت آمار، یکی از ۱۰دستگاه موجود در جهان است و با هدف از بین بردن سلولهای درگیر، میتواند جایگزین مناسبی برای برخی روشهای شیمیدرمانی و پرتودرمانی باشد. اصفهان در حوزه گردشگری ادبی نیز ظرفیتهای قابل توجهی دارد از جمله در سبک سوم شعر؛ صائب تبریزی با حدود ۱۰۰هزار بیت شعر که از پرشعرترین شاعران ایران به شمار میرود در اصفهان مدفون است. علاوه بر آن، شخصیتها و ظرفیتهای ادبی دیگری نیز در اصفهان وجود دارد که میتوان از آنها برای جذب گردشگران استفاده کرد.
وی با اشاره به گردشگری هنری و ورزشی در اصفهان اظهار کرد: این استان بهطور کلی مهد هنر بوده و حدود یکسوم صنایع دستی جهان در آن تولید میشود. همچنین با وجود حدود ۱۹۶رشته صنایع دستی در استان و برخورداری از آثار هنری فاخر، امکان برگزاری حراجهای بینالمللی و جذب گردشگران علاقهمند به هنر وجود دارد. در حوزه گردشگری ورزشی نیز اصفهان ظرفیتهای قابل توجهی دارد. دو تیم معروف و مطرح در سطح آسیا، یعنی ذوبآهن و سپاهان، در این استان حضور دارند و ورزشگاههای ارزشمند اصفهان نیز میتوانند میزبان مسابقات ورزشی مهم و بینالمللی باشند. گردشگری ورزشی در اصفهان فقط به حوزه فوتبال محدود نمیشود و سایر رشتههای ورزشی نیز میتوانند در این زمینه مطرح شوند که تاکنون تا حد زیادی مغفول ماندهاند.
دانش مبرهن به گردشگری خوراک اشاره کرد و افزود: با توجه به تنوع غذایی در استان، تنوع قومیتها و همچنین ادیان مختلف، در این حوزه ظرفیتهای قابل توجهی وجود دارد که میتواند هم در گردشگری داخلی و هم خارجی مورد توجه قرار گیرد. برای مثال، بریان و خورش ماست اصفهان که به ثبت رسیدهاند، میتوانند زمینهای برای معرفی غذاهای بومی، پرورش سرآشپزهای حرفهای در سطح جهانی و ایجاد درآمد برای کشور فراهم کنند.
رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان در ادامه اظهار کرد: در حوزههای دیگری مانند گردشگری کشاورزی و گردشگری صنعتی نیز اصفهان ظرفیتهای خوبی دارد. این استان از معدود مناطقی است که همزمان در حوزه صنعت و کشاورزی فعال بوده و در زمینه تولید علم نیز از ظرفیت بالایی برخوردار است. وجود دانشگاههای مطرح و شرکتهای دانشبنیان از دیگر ظرفیتهایی بوده که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در مجموع، استان اصفهان از ظرفیتهایی در سطح بینالمللی برخوردار است که قابلیت رقابت در عرصه جهانی را دارند و میتوانند نقش مؤثری در توسعه گردشگری کشور و جذب گردشگر ایفا کنند.
بناهای تاریخی در حصار ناهماهنگی دستگاهها
وی با بیان اینکه مشکل اصلی گردشگری اصفهان را در چند حوزه میتوان خلاصه کرد، افزود: نخست، سیاستگذاری حاکمیتی و اجرای این سیاستها توسط دستگاههای دولتی و میزان همراهی و هماهنگی آنها با یکدیگر است. یکی از مشکلاتی که ما در استان داشتیم، این بود که بخشی از بناها تحت تملک میراث فرهنگی، بخشی موقوفه و بخشی نیز متعلق به شهرداری بود. بنابراین، برای ساماندهی این بناها و ایجاد امکان بازدید از آنها، به یک انسجام و هماهنگی میان دستگاهها نیاز داریم تا بتوانیم برنامه جامعی برای بازدید گردشگران از تمامی این بناها داشته باشیم؛ چراکه گردشگر، بهویژه گردشگر خارجی، متوجه نمیشود چرا یک بنا امکان بازدید دارد اما بنای دیگری بسته است یا اجازه بازدید از آن وجود ندارد.
دانش مبرهن با اشاره به اقدامها در حوزه سرمایهگذاری و بخش خصوصی، گفت: حدود پنج هتل پنجستاره پس از انقلاب به شهر اصفهان اضافه شده یا در حال تکمیل است و بهزودی به بهرهبرداری میرسد. این اتفاق میتواند ظرفیت اقامتی استان را افزایش داده و بخشی از نواقص موجود در این حوزه را برطرف کند. با این حال، یکی از ضعفهای جدی ما کمبود نیروی انسانی متخصص است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. در هتلها و حوزه هتلداری به نیروهای متخصص و آموزشدیده نیاز داریم و در رستورانها نیز شرایط مشابهی وجود دارد.
بهروزرسانی راهنمایان؛ ضرورت توسعه گردشگری
عضو شورای راهبردی گردشگری استان اصفهان بیان کرد: از سوی دیگر، یکی از ارکان مؤثر در صنعت گردشگری، راهنمایان گردشگری هستند. یک راهنمای حرفهای میتواند حتی با وجود برخی کاستیها در تور، رضایت مسافران را جلب کند و موجب شود آنها با خاطرهای خوب بازگردند؛ در مقابل، نبود یک راهنمای توانمند میتواند حتی یک تور با امکانات مناسب و برنامهریزی مطلوب را نیز با مشکل مواجه کند.
وی در ادامه سخنان خود گفت: بنابراین باید برای آموزش، توانمندسازی و بهروزرسانی راهنمایان گردشگری برنامه جدی داشته باشیم. حتی میتوان برای آموزش زبانهای جدید، حمایتهای ویژه یا بورسیههای آموزشی در نظر گرفت و در مقابل، تعهد دو یا سهساله برای خدمت در این حوزه دریافت کرد. ایجاد چنین مشوقهایی میتواند به جبران ضعفهای موجود، ارتقای کیفیت خدمات گردشگری و جذب مخاطبان و گردشگران جدید کمک کند.
اصفهان نیازمند بازاریابی در بازار جهانی
دانش مبرهن با تأکید بر اینکه اصفهان یکی از ۱۰شهر مهم تاریخی جهان است، اظهار کرد: در حوزه طبیعتگردی جاذبههایی داریم که در رتبههای برتر قرار گرفتهاند؛ اما مسئله اینجاست که اگر نتوانیم این ظرفیتها را بهدرستی معرفی و تبلیغ کنیم، از کشورهایی که حتی داشتههایشان به مراتب کمتر از ماست، مانند ترکیه و امارات، عقب میمانیم.
رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان با ابراز نگرانی از پیشی گرفتن کشورهایی مانند مالزی در حوزه گردشگری پزشکی از ما گفت: دلیل آن فقط برخورداری از امکانات و ظرفیت بیشتر نیست، بلکه معرفی و تبلیغات مؤثر در سطح بینالمللی است. ما باید بتوانیم برای ظرفیتهای گردشگری کشور و شهرهایی مانند اصفهان، روایت و شعارهای مشخص و جذابی در سطح بینالمللی ایجاد کنیم تا گردشگر خارجی؛ ایران و اصفهان را با یک تصویر و هویت مشخص بشناسد.
وی با بیان اینکه تبلیغات باید متناسب با شرایط امروز و به دور از شیوههای سنتی دنبال شود، اظهار کرد: استفاده از محتوای جدید و خلاقانه، بهرهگیری از ظرفیت هوش مصنوعی و ترجمه محتوا به زبانهای مختلف میتواند در معرفی ظرفیتهای گردشگری کشور مؤثر باشد. در این زمینه نباید تنها کشورهای همسایه را بازار هدف قرار دهیم، بلکه باید کشورهای مختلفی را بهعنوان بازارهای هدف گردشگری شناسایی کنیم. البته کشورهای همسایه به دلیل سهولت رفتوآمد، در جذب گردشگر مزیت اولیه را دارند، اما صرف نزدیک بودن یک بازار به معنای آن نیست که حتماً گردشگران آن کشور هزینه بیشتری در مقصد خواهند کرد.
تسهیلات؛ راهکاری برای حفظ سرمایه انسانی گردشگری
دانش مبرهن در مورد پرداخت وام ۲۰۰میلیونی به راهنمایان با رویکرد حمایتی از آنان نیز گفت: در این خصوص پیگیریهای ما پس از جنگ ۱۲روزه از تیرماه آغاز شد و در این مدت و در مردادماه جلسات متعددی با اداره میراث فرهنگی، اصناف و همچنین وزیر میراث فرهنگی در تهران داشتیم. در نهایت، در اواخر بهمن ماه قول مساعد برای تأمین اعتبار حمایت از راهنمایان گردشگری دادند و برای ۵۰۰نفر در سراسر کشور اعتبار در نظر گرفته شد که با توجه به حجم بالای فعالیت راهنمایان در اصفهان، ۱۰۰ سهمیه به استان اصفهان اختصاص یافت.
عضو شورای راهبردی گردشگری استان اصفهان در ادامه افزود: این حمایت شرایط مشخصی داشت از جمله اینکه افراد نباید بیمه اجباری از محل اشتغال دیگری داشته باشند، کارت معتبر راهنمای گردشگری در اختیارشان باشد و عضو انجمن راهنمایان گردشگری باشند. بر اساس این معیارها، افراد واجد شرایط را بررسی کردیم و فهرست ۱۰۰نفر را به اداره میراث فرهنگی ارائه دادیم. همچنین مدارک و مشخصات مورد نیاز برای تکمیل فرایند اداری، ثبت در سامانههای بانکی و انجام پرداختها جمعآوری و تکمیل شد. در نهایت، از میان ۱۰۰نفری که بهعنوان افراد واجد شرایط معرفی کرده بودیم، با برخی اعمال سلیقهها تنها ۵۰نفر موفق به دریافت وام شدند که این موضوع موجب نارضایتی جدی راهنمایان گردشگری شد.
وی ادامه داد: این در حالی است که پس از سهمیه ۱۰۰نفر، صحبت از اختصاص اعتبارات دیگری به مبلغ ۳۰۰میلیارد تومان مطرح شد که میتوانست زمینه پرداخت وام ۲۰۰میلیون تومانی به تعداد بیشتری از راهنمایان را فراهم کند. البته باید واقعبین بود؛ ۲۰۰میلیون تومان در شرایط اقتصادی امروز رقم قابل توجهی نیست و نمیتواند بهتنهایی گره بزرگی از مشکلات اقتصادی راهنمایان را باز کند، اما میتوانست دستکم به تابآوری، حفظ انگیزه و ماندگاری آنها در این شرایط دشوار کمک کند و نشاندهنده حمایت از این قشر باشد.
نظر شما