سازمان حفاظت محیطزیست با هدف تقویت اقدامات حفاظتی، برنامه عملیاتی ملی سیاهخروس قفقازی را بهروزرسانی کرده و کمیته ملی اجرای این برنامه را با مشارکت ادارهکل حفاظت محیطزیست آذربایجان شرقی تشکیل داده است.
نسیبهالسادات میرباقر، رئیس گروه پرندگان دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، هدف از این اقدام را افزایش انسجام در برنامههای حفاظتی و ارتقای همزمان حفاظت از گونه و زیستگاه آن عنوان کرده است.
بررسی جمعیت، تعیین محدوده زیستگاهی، مطالعه رفتار و ویژگیهای اکولوژیک سیاهخروس از جمله محورهای علمی این برنامه است. همچنین قرار است دانشگاهیان، تشکلهای مردمنهاد، تیمهای تخصصی ستادی و استانی و جوامع محلی در اجرای برنامه مشارکت داشته باشند.
یکی از دشواریهای اصلی در حفاظت از سیاهخروس قفقازی، دسترسی به آمار دقیق جمعیت آن است. معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، جمعیت فعلی این گونه در ایران را حدود ۱۵۰ تا ۱۹۰ قطعه برآورد کرده است.
این برآورد در حالی مطرح میشود که در مطالعات درک اسکات، پرندهشناس، پیش از انقلاب اسلامی نیز جمعیت سیاهخروس در ایران حدود ۲۰۰ قطعه تخمین زده شده بود.
سیاهخروس بخش عمدهای از زمان خود را در پوشش جنگلی سپری میکند و همین مسئله مشاهده و شمارش آن را دشوار کرده است. فرصت مناسبتر برای پایش جمعیت معمولاً در فصل زادآوری، یعنی اردیبهشت، فراهم میشود؛ زمانی که پرندگان نر برای جلب ماده از جنگل خارج شده و با آوازخوانی و رفتارهای نمایشی قابل مشاهدهتر هستند.
اهمیت این پرنده زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم سیاهخروس قفقازی در ایران تنها در منطقه ارسباران مشاهده میشود. این منطقه همچنین جنوبیترین محدوده پراکنش این گونه در جهان به شمار میرود.
به همین دلیل، حفاظت از سیاهخروس عملاً با حفاظت از زیستگاههای جنگلی و بوتهزارهای ارسباران گره خورده است. هرگونه تغییر در شرایط زیستگاهی این منطقه میتواند مستقیماً بر جمعیت گونه تأثیر بگذارد.
برنامه جدید تنها بر سرشماری و پایش جمعیت متمرکز نیست و نقش جوامع محلی نیز در آن مورد توجه قرار گرفته است. طراحی برنامههای آموزشی استاندارد، تعیین شاخصهای آموزشی برای گروههای هدف و برگزاری کارگاههای آموزشی برای جوامع محلی از جمله اقداماتی است که در این چارچوب دنبال خواهد شد.
این رویکرد اهمیت زیادی دارد؛ چراکه حفاظت از یک گونه محدود و کمجمعیت تنها با گشت و کنترل در زیستگاه امکانپذیر نیست و بدون همراهی ساکنان محلی، بخش مهمی از ظرفیت حفاظتی منطقه نادیده گرفته میشود.
قرار است پایش مستمر جمعیت، بهروزرسانی شاخصهای برنامه عملیاتی و طراحی الگوهای استاندارد برای سرشماری نیز ادامه پیدا کند.
سیاهخروس قفقازی حالا با جمعیتی کمتر از ۲۰۰ قطعه، یکی از حساسترین پرندگان ایران محسوب میشود؛ پرندهای که شاید برای دیدنش باید تا اردیبهشت صبر کرد، اما حفاظت از آن نیازمند برنامهای مستمر در تمام طول سال و مهمتر از همه، حفاظت جدی از زیستگاه منحصربهفردش در ارسباران است.
نظر شما