جنگ در هفته‌های اخیر بیش از آنکه با شلیک‌های گسترده تعریف شود، به نبردی برای تحمیل اراده تبدیل شده است. واشنگتن تلاش می‌کند هزینه اقتصادی ادامه مسیر را برای ایران افزایش دهد و تهران می‌کوشد نشان دهد این فشارها قادر به تغییر محاسبات راهبردی‌اش نیست.
وزارت خارجه ایران در واکنش به تحریم‌های جدید آمریکا، این اقدام‌ها را فراتر از یک فشار اقتصادی علیه تهران دانست و آن را تلاش واشنگتن برای تحمیل اراده خود بر دیگر کشورها توصیف کرد. ایران معتقد است تحریم‌های ثانویه آمریکا عملاً استقلال تصمیم‌گیری اقتصادی سایر دولت‌ها را هدف قرار می‌دهد.

وقتی تحریم، جایگزین عملیات نظامی می‌شود

اظهارات ترامپ درباره آغاز یک «عملیات اقتصادی» علیه ایران نشان می‌دهد واشنگتن در حال انتقال منطق فشار از میدان نظامی به حوزه اقتصاد است.
روس هریسون، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه، در گفت‌وگو با الجزیره معتقد است استفاده ترامپ از تعبیرهای نظامی برای فشار اقتصادی، نشان‌دهنده تلاش برای القای همان اثر روانی عملیات نظامی است؛ اما او درباره اینکه این فشار بتواند تهران را وادار به تسلیم کند، تردید دارد.
این مسئله یک تجربه تکرارشونده در سیاست تحریمی آمریکاست. واشنگتن در دهه‌های گذشته بارها توانسته هزینه‌های اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند، اما تبدیل این هزینه‌ها به تغییرات سیاسی پایدار، همواره به میزان همراهی دیگر قدرت‌ها و توان کشور هدف برای سازگاری بستگی داشته است.

هرمز؛ ادعای کنترل و واقعیت محدودیت

همزمان، مناقشه بر سر هرمز ادامه دارد. ترامپ این تنگه را «قلمرو آمریکا» خوانده و مدعی شده ایران برای توافق آماده است، اما داده‌های دریایی تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. گزارش UKMTO نشان می‌دهد تردد تجاری در هرمز همچنان حدود ۲۰درصد سطح پیش از جنگ است و خطرهای امنیتی از جمله تهدیدهای دریایی، مانع بازگشت عادی تجارت شده است.
وزیر انرژی آمریکا مدعی شده با کمک نیروی دریایی این کشور، جریان انتقال نفت از هرمز ادامه دارد، اما حتی رقم اعلامی واشنگتن نیز کمتر از نیمی از سطح عادی پیش از جنگ است.در واقع، اختلاف اصلی فقط بر سر باز یا بسته بودن هرمز نیست؛ بلکه بر سر این است که چه کسی قواعد امنیتی این آبراه را تعیین می‌کند.

عراق؛ میان فشار آمریکا و نیاز به تهران

در این میان، رفتار عراق نمونه‌ای از پیچیدگی معادله منطقه‌ای است. بغداد اعلام کرده اجازه نمی‌دهد خاک این کشور برای حمله به دیگر کشورها استفاده شود و همزمان در حال گفت‌وگو با ایران درباره مسائل مربوط به هرمز است. رئیس‌جمهور عراق گفته چند نفتکش عراقی توانسته‌اند با هماهنگی ایران از این مسیر عبور کنند.
این تحول نشان می‌دهد حتی در شرایط فشار گسترده آمریکا، کشورهای منطقه ناچارند مناسبات خود را بر اساس منافع مستقیمشان تنظیم کنند.

مسئله‌ای فراتر از تحریم

ایران همزمان تلاش دارد نشان دهد فشار خارجی نتوانسته ظرفیت‌های داخلی آن را متوقف کند. ایران اعلام کرده‌ تولید تسلیحات دفاعی در یک سال گذشته دو برابر شده و روند بازسازی سامانه‌های آسیب‌دیده ادامه دارد.
به این ترتیب، ۲۴ ساعت اخیر بیش از آنکه فقط روایت تحریم تازه آمریکا باشد، تصویری از یک رقابت فرسایشی است؛ رقابتی که در آن واشنگتن تلاش می‌کند هزینه‌های ادامه مسیر را افزایش دهد و تهران می‌کوشد نشان دهد این هزینه‌ها به نقطه تغییر محاسبات نمی‌رسد.
در این مرحله، پرسش اصلی فقط این نیست که کدام طرف ابزار فشار بیشتری دارد؛ بلکه این است که کدام طرف می‌تواند زمان طولانی‌تری هزینه‌های این رویارویی را مدیریت کند.