رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با توجه به برگزاری مدارس دارالعلم با تأکید بر اهمیت مطالعه عمیق استاد گفت: استاد باید با تسلط بر موضوع، مسیر بحث را برای طلبه روشن کرده و با شناسایی بزنگاههای علمی، زمینه فهم و استدلال عمیقتر و رشد علمی شاگردان را فراهم کند.
استاد خوب از مطالعه عمیق شروع میشود
آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی، رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) و استاد فقه و اصول مدرسه تابستانه «دارالعلم» درباره الزامات و ویژگیهای تدریس مؤثر اظهار کرد: استاد برای تدریس باید مطالعه بسیار داشته باشد. من همیشه به طلبهها عرض میکنم مقداری که مطالعه میکنم، شاید بتوانم یکسوم آن را در درس بیان کنم و دو سوم آن برای خودم میماند. وی افزود: استاد نباید فقط مطالبی را که قرار است در درس مطرح کند، به شکلی کلیشهای تنظیم و بیان کند؛ بلکه باید بحث را عمیق و گسترده ببیند و درباره آن مطالعه کند. در نتیجه، نفع اولیه تدریس باید برای خود استاد باشد و در مرتبه بعد، طلبه از آن بهرهمند شود.
درس روشن، طلبه را به فهم و استدلال میرساند
آیتالله فاضل لنکرانی ادامه داد: نکته دوم این است که استاد مراقبت کند مطلبی مبهم باقی نماند؛ ورود و خروج او از مطلب باید کاملاً با دقت باشد تا طلبه یا شاگردی که پای درس نشسته است، بتواند بفهمد اصل مسئله چیست و چگونه باید درباره آن استدلال کند. وی خاطرنشان کرد: گاهی اوقات درسها بهگونهای آغاز و بهگونهای تمام میشوند که واقعاً نه خود استاد و نه طلبه متوجه نیستند درباره چه موضوعی صحبت میشود. مرحوم والد ما، زمانی در پاسخ به این پرسش که چگونه در تدریس موفق بوده، فرمود: من سعی میکنم در هر تدریسی و در هر درسی، طلبه بفهمد موضوع بحث چیست و بداند تا کجا میخواهیم آن را دنبال کنیم؛ جلسه هم که تمام میشود، بداند به کجای بحث رسیدهایم.
کلاس زنده یعنی نظم، گفتوگو و میدان دادن به طلبه
آیتالله فاضل لنکرانی با اشاره به اهمیت نظم در تدریس گفت: نکته سوم، نظم است. استاد واقعاً باید منظم باشد. مرحوم والد ما میفرمود استاد برای تدریس نباید زود بیاید و نباید دیر بیاید، بلکه باید سر وقت، خودش را به درس و بحث برساند. وی در ادامه به ضرورت فراهم کردن زمینه مشارکت طلبهها در کلاس درس اشاره کرد و افزود: نکته چهارم که دوستان درباره آن در بحث ما بسیار صحبت میکنند، این است که باید به طلبهها مجال و میدان داد. درس استاد نباید متکلم وحده باشد؛ باید به طلبهها میدان داده شود و طلبه هر سؤالی دارد، مطرح کند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) تصریح کرد: در همین سؤال و جوابهاست که اولاً مطلب روشنتر میشود و ثانیاً طلبه رشد میکند؛ بنابراین استاد باید به طلبهها میدان بدهد.
وی در ادامه با اشاره به شیوه برخی استادان و مراجع در برگزاری درس گفت: نقل میکنند که گاهی اوقات بعضی از مراجع، مانند مرحوم آقای خویی، در اواخر عمرشان در درس اجازه نمیدادند کسی سؤال کند که آن هم به اقتضای سن و شرایط ایشان بوده است؛ اما استادی که نشاط دارد، جوان است یا در سن کهولت نیست، باید به طلبهها مجال بدهد.
بزنگاههای بحث را در فرایند تدریس بشناسیم
آیتالله فاضل لنکرانی نکته دیگری را که در تدریس باید مورد توجه استاد قرار گیرد، تأکید بر نقاط مهم و اساسی بحث دانست و اظهار کرد: استاد باید بزنگاههای بحث را مشخص کند و روی آنها تأکید بیشتری داشته باشد؛ یعنی به طلبهها بگوید این بحث دو یا سه بزنگاه دارد و شما طلبهها و شاگردان روی این بزنگاهها کار و مطالعه کنید. وی افزود: توجه دادن به بزنگاههای بحث برای فهم آن بسیار مهم است و این موارد شاید برای درسهای دیگر نیز اهمیت داشته باشد.
شکوه گعدههای علمی و بلوغ فکری طلاب
آیتالله فاضل لنکرانی برگزاری گعدههای علمی میان اساتید در مدرسه تابستانه «دارالعلم» را خوب عنوان کرد و در ارزیابی سطح علمی طلاب شرکتکننده در مدرسه فقه و اصول «دارالعلم» گفت: از نحوه سؤالهایی که طلبهها میپرسیدند، معلوم است که طلبهها توجه دارند، البته انتظار نیست که همه آنها به کنه این بحث توجه کنند، اما سطح و توجه آنها خوب بود.
آیتالله فاضل لنکرانی درباره مقایسه محتوای دوره امسال مدرسه تابستانه «دارالعلم» با سالهای گذشته اظهار کرد: در سالهای گذشته نیز موضوعات خوبی مورد بحث قرار گرفته بود، اما به نظرم موضوع امسال از هر سالی بهتر بود.
نقشه راه استمرار؛ از پاسخ به پرسشهای بیجواب تا اردوهای تحکیمی
وی درباره پیشنهاد برای سرفصلهای دورههای آینده مدرسه تابستانه «دارالعلم» نیز گفت: پیشنهاد من این است در طول سال، موضوعاتی را که در این چند روز از سوی اساتید مطرح شده، دنبال کنند؛ همچنین سؤالهای طلبهها را که در این فرصت امکان پاسخگویی به همه آنها وجود نداشت، جمعآوری کنند و در اختیار استادان قرار دهند. رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) ادامه داد: اگر مجال فراهم شد، مثلاً یک یا دو ماه بعد، یک اردوی یکروزه دیگر برگزار کنند تا در آنجا به این سؤالها واقعاً پاسخ داده شود. نباید این موضوع به همین مقدار اکتفا و تمام شود. وی در پایان خاطرنشان کرد: از مدیریت حوزه خراسان و تولیت آستان قدس رضوی بسیار تشکر میکنم که این ابتکار عمل را به خرج دادند. اینگونه دورهها سبب پویایی حوزه میشود و به سهم خودم تشکر فراوان دارم.
نظر شما