اراده پولادین یک ملت در بستر توکل به خدای متعال و استناد به سنت‌های لایزال الهی، همواره تعیین‌کننده معادلات قدرت در تاریخ بشر بوده است. در شرایطی که نظام سلطه با تمام ابزارهای رسانه‌ای و اقتصادی خود در پی القای ناامیدی و ضعف در پیکره جامعه اسلامی است، بازخوانی مؤلفه‌های پیشرفت و اقتدار، ضرورت بنیادینی برای عبور از گردنه‌های خطیر کنونی به‌شمار می‌رود. پیام راهبردی اخیر رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، به مناسبت هفته دولت، نقشه راه روشنی را برای تحقق «ایران قوی‌تر» ترسیم کرد که درک عمیق آن نیازمند واکاوی در مبانی اندیشه سیاسی اسلام است.
برای بررسی دقیق‌تر این ابعاد، به سراغ پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی و قرآن‌پژوهی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر رضا لک‌زایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع) رفته‌ایم تا در گفت‌وگویی، ابعاد این اقتدار برخاسته از معارف دینی را از منظر قرآن کریم واکاوی کنیم. شما را به خواندن این گفت‌وگو دعوت می‌کنیم.

‏سیر صعودی اقتدار ملی؛ از انفعال تا مرزهای بازدارندگی

دکتر لک‌زایی در تحلیل مبنایی مفهوم قدرت از منظر اندیشه سیاسی اسلام و با اشاره به بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب، مباحث را این‌ گونه آغاز کرده و توضیح می‌دهد: در بررسی روند تحولات ۱۰۰سال اخیر کشور، شاهد مراحل متعددی از مواجهه با قدرت‌های بیگانه بوده‌ایم که در یک برهه تاریخی نظیر شهریور ۱۳۲۰، کشور با سقوط و اشغال توسط دشمن بیگانه مواجه و شرایطی از انفعال و ضعف محض بر جامعه تحمیل شد. این وضعیت دقیقاً یادآور دوران حضور پیامبر اکرم(ص) در مکه مکرمه است که قرآن کریم در بیان آن شرایط می‌فرماید: «وَاذْکُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِیلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِی الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ یَتَخَطَّفَکُمْ النَّاسُ فَآوَاکُمْ وَأَیَّدَکُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» (سوره انفال، آیه۲۶). در آن مقطع تاریخی، قدرت سیاسی جامعه‌ اسلامی قدرتی منفعل و تحت فشار بود که بیگانگان تلاش می‌کردند آن را در موضع ضعف نگه دارند و نمونه بارز این انفعال در تبعید مرجعیت بزرگ شیعه یعنی حضرت امام خمینی(ره) نیز به آشکارترین شکل ممکن خود را نشان داد تا مشخص شود ملت ایران در آن روزگار چه مسیر پرمخاطره‌ای را پشت سر گذاشته است. ایشان در ادامه‌ تحلیل تاریخی خود به مراحل بعدی تکامل قدرت در جمهوری اسلامی ایران اشاره و توضیح می‌دهد: با وقوع دفاع مقدس در بازه‌ سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷، ماهیت قدرت کشور از انفعال مطلق به قدرت دفاعی تغییر یافت؛ به این معنا که ملت ایران توانست در برابر تجاوز بیگانه بایستد، تمامیت ارضی کشور را با تقدیم شهدای گرانقدر حفظ کند و دیگر آن جامعه‌ منفعل گذشته نباشد. با گذشت زمان و در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ خورشیدی، کشور به دستاوردهای عظیمی در عرصه‌ صنایع دفاعی و تولید تسلیحات راهبردی نظیر موشک‌ها دست یافت که به برکت مجاهدت دانشمندان برجسته‌ای همچون شهید حسن تهرانی مقدم محقق شد و جمهوری اسلامی را وارد مرحله سوم یعنی قدرت بازدارندگی کرد؛ مقطعی که در آن دشمن برای هر گونه تجاوز احتمالی باید هزینه‌ها و اتلافات سنگینی را محاسبه کند و به فرموده قرآن کریم در آیه شریفه: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ» (سوره انفال، آیه۶۰)، امت اسلامی با دستیابی به این ابزار بازدارنده، دشمن را به وحشت می‌اندازد و موازنه تهدید را به نفع حق تغییر می‌دهد.

‏ضربت متقابل و آستانه‌ اقتدار در پرتو انسجام اجتماعی

او خاطرنشان می‌کند: حرکت تکاملی ملت ایران متوقف نماند و کشور به مرحله چهارم یعنی قدرت ضربت متقابل رسید؛ به این معنا که اگر دشمن در هر نقطه‌ای از جهان ضربه‌ای به منافع یا اتباع ملت ایران وارد کند، نظام اسلامی توانایی پاسخ‌گویی متقابل و بازگرداندن ضربه به نقطه‌ مبدأ را دارد، چنان‌که نمونه بارز آن در واکنش قاطع به ترور ناجوانمردانه شهید قاسم سلیمانی در پایگاه عین‌الاسد به منصه ظهور رسید. البته این رویکرد کاملاً منطبق بر سیره و توصیه امیرالمؤمنین(ع) است که می‌فرمایند سنگ را به همان جایی که از آنجا پرتاب شده است برگردانید.
دکتر لک‌زایی در ادامه تصریح می‌کند: در تبیین مرحله‌ پنجم و عالیه‌ اقتدار جمهوری اسلامی ایران نیز می‌توان گفت نظام اسلامی دیگر منتظر تهاجم دشمن نمی‌ماند، بلکه بر اساس مصالح عالیه و تشخیص ولی فقیه، ابتکار عمل را کاملاً در دست می‌گیرد و این روند رو به جلو اثبات می‌کند که جمهوری اسلامی امروز در آستانه رسیدن به اقتدار استراتژیک قرار دارد. در خصوص ریشه‌ها و مؤلفه‌های این قدرت الهی نیز می‌توان گفت اگرچه کشور در بسیاری از شاخص‌های سخت‌افزاری در زمره قدرت‌های برتر جهانی جای گرفته است، اما برجسته‌ترین و محوری‌ترین ویژگی مکتب انقلاب اسلامی، اصالت بخشیدن به مؤلفه‌های معنوی و روانی قدرت است؛ مؤلفه‌هایی همچون انسجام اجتماعی عمیق و تاب‌آوری بی‌نظیر مردم که در طول تاریخ انقلاب اسلامی همواره گره‌گشا بوده‌اند و پشتوانه‌ای استوار برای پیشبرد اهداف نظام به شمار می‌روند.

‏تمسک به سنت‌های الهی و صیانت از پیروزی‌های بزرگ امت

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع) در این زمینه به پیروزی‌های بزرگ انقلاب اسلامی استناد کرده و تشریح می‌کند: خداوند در آیات سوره‌ مبارکه‌ نصر می‌فرماید: «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَ رَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابًا» (سوره نصر، آیات ۱ تا ۳)، هنگامی که پیروزی عظیم نصیب امت اسلامی می‌شود و مردم گروه‌گروه به حقانیت دین گرایش پیدا می‌کنند، بزرگ‌ترین خطر آفت غرور است و راه نجات، پیوند قلبی با منشأ لایزال الهی و استغفار مستمر است تا این سرمایه معنوی حفظ شود.
دکتر لک‌زایی با استناد به نظریه قدرت رهبر شهید، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، خاطرنشان می‌کند: مؤلفه‌های معنوی و روانی قدرت به مراتب مهم‌تر از مؤلفه‌های مادی و فیزیکی هستند؛ هر چند جامعه اسلامی برای دستیابی به الگوی کامل یک «ایران قوی‌تر» به هر دو بخش نیاز دارد و هیچ‌ کدام را نباید فدای دیگری کرد، اما زیربنای اصلی همواره اراده‌ مؤمنان، توکل به پروردگار و وحدت کلمه در سایه هدایت‌های الهی است که ملت ایران توانسته است با تکیه بر آن، تمامی توطئه‌های سهمگین دشمنان را در طول دهه‌های گذشته خنثی کند و سرافرازانه از آزمون‌های دشوار تاریخی بیرون بیاید.

‏تفاوت بنیادین میان سلطه غربی و قدرت متعالی الهی

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه مباحث خود به تفاوت بنیادین میان تعریف رایج غربی از قدرت و نگاه متعالی اندیشه‌ اسلامی پرداخته و توضیح می‌دهد: در ادبیات علوم سیاسی مرسوم، اندیشمندانی همچون ماکس وبر قدرت را به معنای تحمیل اراده‌ یک فرد یا دولت بر دیگران با وجود مقاومت آن‌ها تعریف می‌کنند، در حالی که این تعریف در حقیقت توصیف دقیق استبداد، سلطه و دیکتاتوری است نه مفهوم اصیل قدرت. در نگاه و اندیشه رهبر شهید که مستخرج از معارف زلال قرآنی است، تعریف قدرت معنایی کاملاً متفاوت دارد و قدرت عبارت است منشأ اثر شدن؛ که می‌تواند هم مطلوب و مثبت و هم نامطلوب و منفی باشد. چنان‌که یک دولت یا شخص می‌تواند با ابزارهای مادی همچون بمب اتم صدها هزار انسان را در یک روز به خاک و خون بکشد و صحنه‌ای غم‌انگیز خلق کند که این مصداق بارز قدرت شیطانی و سلطه‌طلب است، در مقابل، انسان‌های الهی همچون شهید سلیمانی با مجاهدت خود میلیون‌ها انسان بی‌گناه را از چنگال تروریسم نجات می‌دهند یا دانشمندان بزرگی چون شهید محسن فخری‌زاده با تولید واکسن و پیشرفت‌های علمی، جان میلیون‌ها انسان را از خطر بیماری‌های مهلک می‌رهانند. دکتر لک‌زایی در نهایت با تأکید بر این نگاه توحیدی تصریح می‌کند: این الگوی متعالی از قدرت، پشتوانه‌ اصلی مسیر روشن «ایران قوی‌تر» است و مسئولان و آحاد جامعه با تکیه بر همین مبانی اصیل دینی می‌توانند کشور را در برابر تمامی توطئه‌ها و چالش‌های اقتصادی و فرهنگی بیمه کنند و امید را در دل‌های مؤمنان زنده نگه دارند. بازخوانی این مراتب و مراحل پنج‌گانه‌ قدرت، به روشنی نشان می‌دهد حرکت نظام جمهوری اسلامی ایران جریانی صعودی، هدفمند و برخاسته از سنت‌های تخلف‌ناپذیر الهی است که با رهبری داهیانه و همت بلند آحاد مردم، روزبه‌روز بر اقتدار و عزت آن افزوده می‌شود. این نگاه عمیق فکری و قرآنی نه تنها پاسخگوی نیازهای تحلیلی مخاطب امروز است، بلکه نقشه راهی استوار برای تبیین دقیق دستاوردهای نظام اسلامی در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی به شمار می‌رود و اهمیت جهاد تبیین را در عرصه‌ صیانت از دستاوردهای انقلاب اسلامی دوچندان می‌کند.