حیدر کسمایی، رئیس هیئت داوران و ناظر فنی چهلونهمین دوره مسابقات قرآن کریم اوقاف قم، با اشاره به روند رو به رشد این رقابتها اظهار کرد: مسابقات قرآن کریم هر سال نسبت به گذشته حرفهایتر برگزار میشود و اگرچه ممکن است تفاوت سطح شرکتکنندگان در نگاه نخست چندان محسوس نباشد، اما در مجموع میتوان حرکت رو به جلوی مسابقات و افزایش تجربه و تخصص فعالان این عرصه را مشاهده کرد.
وی ادامه داد: در کنار ارتقای کیفی مسابقات، توجه به افزایش دامنه حضور و مشارکت علاقهمندان نیز اهمیت دارد. معمولاً استقبال از مرحله ثبتنام قابل توجه است، اما لازم است با برنامهریزی و ایجاد جذابیتهای بیشتر، این انگیزه تا مراحل پایانی مسابقات نیز استمرار پیدا کند و زمینه حضور طیف گستردهتری از علاقهمندان به فعالیتهای قرآنی فراهم شود.
کسمایی با اشاره به جایگاه قم در فعالیتهای دینی و قرآنی بیان کرد: طبیعتاً از قم بهعنوان یکی از قطبهای مذهبی کشور انتظار بیشتری میرود. از آنجایی که مرقد مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، حوزههای علمیه و مراکز متعدد دینی و قرآنی در این شهر قرار دارد، توجه به امور قرآنی و دینی باید متناسب با این ظرفیتها باشد. این داور بینالمللی مسابقات قرآن ادامه داد: قم بهویژه در رشته حفظ قرآن کریم، از گذشته سرآمد بوده است. بهدلیل وجود مؤسسات متعدد حفظ و رقابت خوبی که میان حافظان وجود داشت، در برخی سالها سطح مسابقات حفظ قرآن استان قم حتی از نظر کیفی بسیار بالا بود و میتوانست با مسابقات کشوری رقابت کند. بنابراین، انتظار میرود در این زمینه کار بیشتری انجام شود، البته بررسی علت تغییر این وضعیت نیازمند یک آسیبشناسی جدی و مفصل است.
حافظان قرآن؛ ظرفیت اثرگذار در سالمسازی جامعه
وی در پاسخ به این پرسش که حافظان قرآن چگونه میتوانند در گسترش فرهنگ قرآن کریم در جامعه اثرگذار باشند، اظهار کرد: حفظ قرآن کریم در شرایط امروز کار آسانی نیست. جوانان و مردم با مشغولیتهای فراوانی مواجه هستند؛ از تلویزیون و فضای مجازی گرفته تا تلفن همراه و سایر سرگرمیها و مشغولیتهایی که بخش زیادی از وقت آنان را به خود اختصاص داده است.
کسمایی افزود: در چنین شرایطی وقتی میبینیم جوانان و نوجوانان، دختران و پسرانی که با وجود این همه مشغله به سمت حفظ قرآن میروند، واقعاً باید به آنان احسنت گفت و از آنان حمایت کرد. این مسئله نشان میدهد که حفظ قرآن همچنان میتواند جایگاه خود را در میان نسل جوان پیدا کند، اما برای گسترش آن باید چارهاندیشی و برنامهریزی جدی صورت گیرد.
وی با اشاره به آثار تربیتی حفظ قرآن تصریح کرد: حافظ قرآن بهدلیل ارتباط مستمر با آیات الهی، میتواند تأثیر بسیار خوبی بر خانواده، نزدیکان، دوستان و حتی جامعه خود داشته باشد. در روایات نیز بر این ارتباط عمیق میان مؤمن و قرآن تأکید شده است.
کسمایی با اشاره به روایتی درباره تأثیر قرآن بر وجود مؤمن گفت: در روایتی تعبیر بسیار زیبایی درباره قرآن آمده است که «اِختلاطُ القرآنِ بلَحمِهِ و دَمِهِ»؛ یعنی قرآن با گوشت و خون انسان درآمیخته میشود. همچنین در آغاز این روایت بر ارتباط جوان مؤمن با قرآن و تأثیرپذیری او از قرآن تأکید شده است.
وی ادامه داد: واقعاً اگر به حافظان قرآن در گذشته و امروز نگاه کنیم، میبینیم بسیاری از آنان بهدلیل زمینه قوی قرآنی، کمتر در معرض آسیبهای اخلاقی و اجتماعی قرار میگیرند. حافظ قرآن میتواند بر خانواده، دوستان، اطرافیان و همشهریان خود اثرگذار باشد و این اثرگذاری یکی از برکات حفظ قرآن است.
جذابسازی حفظ قرآن با الگوگیری از برنامههای موفق
این داور بینالمللی مسابقات قرآن درباره راهکارهای جذابسازی مسابقات و جذب مخاطبان جدید نیز گفت: این مسئله نیازمند آسیبشناسی و بررسی دقیق است و نمیتوان با یک راهکار ساده برای آن نسخه پیچید، اما یکی از راهها استفاده از قالبهای جذاب رسانهای است.
وی افزود: برای نمونه، برنامه «محفل» توانسته است طیف گستردهای از مردم را با قرآن و فعالان قرآنی همراه کند. میتوان از چنین تجربههایی استفاده کرد و برنامههای جذابتری بهطور ویژه برای حافظان قرآن طراحی کرد. در حوزه قرائت برنامههای متعددی تولید شده است، اما به نظر میرسد در حوزه حفظ قرآن باید برنامههای جذاب بیشتری داشته باشیم.
کسمایی تأکید کرد: علاوه بر جذابسازی، باید از حافظان بیشتر تقدیر شود، جوایز مناسبتری در نظر گرفته شود و زیباییها و آثار حفظ قرآن برای مردم تبیین شود. این فرهنگ باید از خانواده آغاز شود و در مدرسه و دانشگاه نیز ادامه پیدا کند تا افراد ببینند حفظ قرآن چه تأثیری بر زندگی انسان، خانواده و روابط اجتماعی او دارد.
وی با اشاره به تصور برخی افراد درباره دشواری حفظ قرآن بیان کرد: بعضی افراد میگویند ما توانایی حفظ این حجم از آیات را نداریم، در حالیکه تجربه خود من نشان میدهد هرچه انسان بیشتر حفظ کند، توانایی حافظه او نیز تقویت میشود. خود من در دوران نوجوانی و جوانی مقداری قرآن حفظ کردم و تجربه کردم که با ادامه حفظ، ظرفیت حافظه بیشتر میشود. حتی بسیاری از حافظان پس از قرآن به سراغ حفظ نهجالبلاغه و دیگر متون ارزشمند میروند. این واقعیت باید برای مردم تبیین شود.
ضرورت توجه بیشتر به حافظان در مسابقات قرآن
کسمایی با گلایه از کمتوجهی نسبی به رشته حفظ در برخی مسابقات اظهار کرد: از گذشته این رویه وجود داشته که اگر مسابقهای در رشته قرائت و حفظ برگزار شود، معمولاً سالن بهتر، جوایز بیشتر و تقدیرهای ویژهتر به رشته قرائت اختصاص پیدا میکند و حتی گاهی داوران شناختهشدهتر برای این رشته انتخاب میشوند.
وی افزود: من با این مسئله از ابتدا مخالف بودهام؛ در حالیکه خودم نیز از نوجوانی در مسابقات و رشتههای مختلف شرکت کردهام و حائز رتبه نیز در رشتههایی غیر از حفظ شدهام. واقعیت این است که حفظ قرآن زحمت و تلاش بسیار زیادی میطلبد و باید متناسب با این سختی، توجه و حمایت بیشتری از حافظان صورت گیرد.
این داور مسابقات قرآن گفت: در برخی کشورهای دیگر حتی مسابقات اختصاصی حفظ قرآن برگزار میشود و جوایز قابل توجهی برای حافظان در نظر میگیرند. چنین حمایتهایی طبیعتاً انگیزه افراد را برای ورود به عرصه حفظ افزایش میدهد.
وی با تأکید بر اینکه نباید توسعه حفظ قرآن را صرفاً در حفظ کل قرآن خلاصه کرد، بیان کرد: لازم نیست از ابتدا یک سنگ بزرگ برداریم و همه را به سمت حفظ کل قرآن سوق دهیم. میتوانیم مردم را به حفظ سورههایی مانند یس، واقعه و دیگر سورههای قرآن تشویق کنیم و برای آن برنامههای انگیزشی و جوایز در نظر بگیریم.
کسمایی افزود: وقتی فرد وارد مسیر حفظ میشود، با زیباییها و آثار آن آشنا میشود و طعم شیرین حفظ قرآن را میچشد، ممکن است خودش به سمت حفظ بخشهای بیشتری از قرآن حرکت کند. این تجربه برای بنده نیز بسیار شیرین بود و گاهی هنگام مرور محفوظات با خودم میگفتم که چگونه زبان انسان با قرآن مأنوس میشود و تکرار آیات چه تأثیر زیبایی بر دل انسان میگذارد.
قرآن باید در زندگی مردم جاری شود
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به حفظ، تلاوت، فهم و عمل به قرآن اظهار کرد: ما باید مشخص کنیم هدفمان از توسعه فعالیتهای قرآنی چیست. اگر میخواهیم جامعهای صالح و سالم داشته باشیم، یکی از بهترین راهها حرکت به سمت قرآن و اهل بیت(ع) است.
کسمایی افزود: قرآن و اهل بیت(ع) از یکدیگر جدا نیستند و باید به این دو ثقل ارزشمند تمسک کنیم. هدف نباید این باشد که قرآن فقط در حد لقلقه زبان باقی بماند؛ بلکه مردم باید قرآن را بشناسند، مفاهیم آن را بفهمند و در زندگی خود به آن عمل کنند.
این پیشکسوت قرآن با اشاره به تأثیر آیات قرآن بر زندگی انسان گفت: آیات بسیاری در قرآن وجود دارد که انسان را متوجه حضور و نظارت همیشگی خداوند میکند. این مسئله برای من از دوران نوجوانی تاکنون بسیار تأثیرگذار بوده است. برخی تلاوتهای زیبای قاریان بزرگ، بهویژه تلاوتهای استاد منشاوی، وقتی همراه با آیاتی است که انسان را متوجه میکند خداوند همواره او را میبیند و از احوال او آگاه است، تأثیر عمیقی بر انسان میگذارد.
وی همچنین به روایتی از امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه اشاره کرد و افزود: امام علی(ع) میفرمایند: در نهجالبلاغه روایتی از امیرالمؤمنین(ع) وجود دارد که میفرماید: «ان الکتاب لمعی، ما فارقتُه مذ صحبتُه؛ همیشه کتاب خدا با من است، از زمانی که همراه آن بودهام، هیچگاه جدا نشدهام.» مضمون این روایت برای من بسیار تأثیرگذار بوده است که انسان از همان دوران کودکی با قرآن مأنوس شود و این انس در وجود او شکل بگیرد.
کسمایی در پایان تأکید کرد: اگر میخواهیم جامعهای خوب و سالم داشته باشیم، باید انسانهای صالح تربیت کنیم و قرآن یکی از بهترین راههای رسیدن به این هدف است. باید تلاش کنیم مردم، بهویژه جوانان، به سمت قرآن و مفاهیم قرآنی جذب شوند و قرآن را نه فقط برای حفظ و تلاوت، بلکه برای شناخت، فهم و عمل وارد زندگی خود کنند.
وی در پایان با اشاره به ضرورت توسعه فعالیتهای قرآنی در کشور گفت: امروز در حوزه قرائت و حفظ قرآن، قاریان و حافظان بسیار توانمندی در کشور داریم که در عرصههای بینالمللی نیز میدرخشند. همچنین فرهنگ ترتیلخوانی قرآن که بیش از سه دهه از شکلگیری آن میگذرد و از جمله در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) نیز سابقه دارد، امروز در نقاط مختلف کشور و حتی در کشورهای دیگر گسترش پیدا کرده است. این ظرفیتها باید تقویت شود تا زمینه انس بیشتر مردم با قرآن و شکلگیری جامعهای قرآنی فراهم شود.
نظر شما