ائتلافی از ۱۲ کشور غربی شامل بریتانیا، فرانسه، کانادا و گروهی از کشورهای اروپایی (دانمارک، فنلاند، ایسلند، ایرلند، نروژ، لهستان، پرتغال، اسپانیا و سوئد) هماهنگی خود را برای اعمال محدودیتهای تجاری و مالی علیه شهرکهای صهیونیستی در کرانه باختری اعلام کردند. این اقدام که بزرگترین حرکت هماهنگ غرب علیه سیاست شهرکسازی پس از دههها قتل و کشتار اشغالگران است، شامل ممنوعیت واردات کالاهای تولیدی شهرکها، تحریم شرکتهای فعال در حوزههای مالی، ساختمانسازی و زیرساخت در این مناطق و نیز اعمال محدودیتهای شخصی علیه عوامل مؤثر در گسترش شهرکهاست. روز گذشته هم خبرگزاری آکسیوس گزارش داد دولت ترامپ که از ناامیدی اروپاییها از نتانیاهو مطلع است، رسماً مخالفتی با این اقدام نشان نداده و عملاً چراغ سبز غیرمستقیمی به این ائتلاف داده است.
علل فوری و زمینههای شکلگیری تحریمها
آنچه این ائتلاف را به واکنش واداشت، دو عامل اصلی بود. نخست، افزایش بیسابقه خشونت شهرکنشینان علیه فلسطینیان در ماههای اخیر؛ بهطوریکه به استناد دادههای سازمان ملل، طی سال ۲۰۲۵ تا اواسط ۲۰۲۶ منجر به شهادت ۳۱۶ فلسطینی و زخمی شدن بیش از ۵هزارو۶۰۰ نفر دیگر شده است. دوم، پیشبرد جدی طرح ایجاد هزارو۲۰۰ واحد مسکونی جدید در منطقه استراتژیک «ایوان» (E۱) توسط رژیم اشغالگر که عملاً تداوم جغرافیایی سرزمینهای فلسطینی را از بین برده و امکان تشکیل دولت مستقل فلسطین را بهطور کامل سلب میکند. وزیر خارجه بریتانیا، دیوید لمی صراحتاً اعلام کرده در برخی نقاط، شاهد «پاکسازی قومی» توسط شهرکنشینان تروریست هستیم.
واکنش تند و بیسابقه رژیم اشغالگر
برخلاف بسیاری از محکومیتهای دیپلماتیک پیشین که با پاسخهای محدود اسرائیل روبهرو میشد، این بار کابینه نتانیاهو واکنشی بسیار خشن نشان داد. دولت اسرائیل در اقدامی بیسابقه، کنسولگری بریتانیا در بیتالمقدس شرقی را تعطیل، دیپلماتهای بریتانیایی را اخراج، مأموریت آموزشی نظامی بریتانیا برای نیروهای امنیتی فلسطین را لغو و ورود ۱۲ نماینده پارلمان بریتانیا به سرزمینهای اشغالی را ممنوع کرد. نتانیاهو که خود را در آستانه انتخابات اکتبر ۲۰۲۶ (تنها چند هفته دیگر) میبیند، این تحریمها را «دروغهای وقیحانه» و «مداخله در امور داخلی» خواند و تلاش کرد از این فضا برای جلب آرای جناح راست افراطی استفاده کند.
تأثیر کوتاهمدت بر رفتار شهرکنشینان
از طرفی شواهد میدانی حاکی از آن است که تأثیر کوتاهمدت این تحریمها بر معیشت و رفتار روزمره شهرکنشینان بسیار ناچیز خواهد بود. به عنوان مثال، کشاورزان صهیونیست ساکن در شهرکهای دره اردن که محصول خرما را عمدتاً به اروپا صادر میکنند، مستقیماً اذعان دارند با وجود فشار، همواره توانستهاند بازارهای جایگزین مانند هند و آمریکا را بیابند. این انعطافپذیری اقتصادی و تنوعبخشی به مقاصد صادراتی، نشاندهنده آن است که شهرکنشینان برای مقابله با تحریمهای احتمالی آمادهاند و در کوتاهمدت، این محدودیتها نمیتواند آنها را از ادامه فعالیتهای شهرکسازی بازدارد.
با این حال، نباید از تأثیرات روانی و تغییر گفتمان غافل شد. تحلیلگر ارشد اسرائیلی، اوری گلدبرگ، در این باره معتقد است اهمیت این تحریمها صرفاً در فشار اقتصادی مقطعی نیست، بلکه در گشودن باب «فشار خارجی جدی و مستمر» علیه اسرائیل است، زیرا برای نخستین بار، متحدان نزدیک غربی از فاز اظهارنظرهای دیپلماتیک خارج شده و وارد فاز اقدام عملی علیه نهادهای شهرکنشینی شدهاند. به عقیده او، تغییرات بنیادین در رفتار اسرائیل معمولاً نه از درون، که بر اثر فشارهای خارجی سختگیرانه شکل گرفته است.
خطر اثر معکوس و بهرهبرداری انتخاباتی
اما در این میان، یک ریسک بزرگ وجود دارد و اگر توهم توطئه داشته باشیم میتوانیم این اقدام را در راستای منافع نتانیاهو بدانیم. همزمانی این تحریمها با فصل انتخابات داخلی رژیم اشغالگر قدس (ماه آینده میلادی) سبب شده نتانیاهو از این تهدید خارجی به عنوان اهرمی برای تثبیت پایگاه رأی راستافراطی خود استفاده کند. به عبارت دقیقتر، هرچه فشار خارجی بیشتر شود، نتانیاهو احتمالاً مواضع رادیکالتری در قبال شهرکسازی میگیرد تا خود را در مقابل «دشمنان خارجی» به عنوان مدافع منافع یهودیان معرفی کند. این پویایی پیچیده سیاسی نشان میدهد در مقطع کنونی، تحریمها نه تنها ممکن است به کاهش شهرکسازی منجر نشود، بلکه به کام دولت راستگرا نیز تمام شود.
اثر تجمعی و زنگ خطری برای آینده اشغالگران
در نهایت موفقیت کشورهای غربی در یک چشمانداز بلندمدت به سه عامل کلیدی بستگی دارد: نخست، پیوستن سایر کشورهای اروپایی بهویژه آلمان به این ائتلاف؛ دوم، تداوم و گسترش دامنه تحریمها به بخشهای بیشتری از اقتصاد شهرکنشینی (مانند خدمات مالی و تبلیغات) و سوم، تغییر موضع آمریکا از «عدم مخالفت» به «حمایت فعال». در حال حاضر، مقامات فلسطینی این تحریمها را «گامی عملی و مهم» توصیف کردهاند، هرچند حماس آن را «کافی نمیداند». بنابراین میتوان گفت این جریان در کوتاهمدت قادر به تغییر ملموس در رفتار شهرکنشینان نیست، چرا که آنها با تنوعبخشی به بازارهای خود و بهرهگیری از فضای سیاسی حامی دولت، در برابر فشارها مصونیت نسبی دارند. اما در بلندمدت، این اقدام را باید نقطه عطفی در رویکرد غرب به شمار آورد که هنجارهای بینالمللی علیه شهرکسازی را از سطح سخنرانی به سطح تحریمهای اجرایی ارتقا داده است.
نظر شما