حجتالسلام والمسلمین علی بیاتی کارشناس دینی در تعریف خشم گفت: خشم قوهای طبیعی و غریزی است که خداوند برای دفاع از جان، مال، ناموس و حق و عدالت در وجود انسان نهاده و بدون این قوه، انسان در برابر ظلم و خطر خلع سلاح میشود، بنابراین یک ضرورت وجودی است.
وی افزود: در قرآن بارها از غضب الهی سخن به میان آمده و این نشان میدهد اصل خشم در جایگاه حق پذیرفته است، اما آنچه مذموم است افراط، کنترلنشدن و بهکارگیری خشم در جای نادرست است.
بیاتی با تعریف خشم مقدس و تفاوت آن با خشم نفسانی ادامه داد: خشم مقدس خشمی است که برای خدا، دفاع از حق، امر به معروف و نهی از منکر، مبارزه با ظلم، بدعت یا انحراف دینی باشد. تفاوت خشم مقدس با خشم نفسانی در این است که خشم مقدس هدفش خدا و حق است، تحت کنترل عقل و شرع باقی میماند و سازنده است، اما خشم نفسانی از روی کبر، حسد، طمع یا منافع دنیوی است، عقل را تعطیل میکند و به ظلم یا پشیمانی میانجامد.
وی تصریح کرد: خشم نفسانی خشمی است که از هوای نفس، شیطان یا منافع شخصی سرچشمه بگیرد و انسان را از حق خارج کند، در همین راستا امام صادق(ع) در رابطه با این نوع خشم میفرمایند: «خشم کلید هر شرّی است.»
این کارشناس دینی در خصوص معیارهای تشخیص خشم مقدس با خشم نفسانی گفت: فرد باید بنگرد خشمی که دارد برای خداست یا برای خود، آیا تحت فرمان عقل و شرع است یا آنها را تعطیل میکند و آیا به عفو، اصلاح یا دفاع مشروع میانجامد یا به ظلم، دشنام و پشیمانی.
وی افزود: از طرفی در اسلام نسبت به فروبردن خشم تأکید بسیاری شده است و قرآن ویژگی مؤمنان را چنین توصیف میکند که وقتی خشمگین میشوند، میبخشند و خشم خود را فرو میخورند و مردم را عفو میکنند.
بیاتی با بیان عواقب عدم کنترل خشم اظهار کرد: پیامبر(ص) در روایتی فرمودند: «خشم ایمان را تباه میکند همانگونه که سرکه عسل را». امام علی(ع) نیز در این رابطه فرمودند: «از خشم بپرهیزید که آغازش جنون و پایانش پشیمانی است.»
وی افزود: خشم آتش برافروختهای است که خود شخص را میسوزاند، عقل را تباه میکند، گفتار را تغییر میدهد، تمرکز و استدلال را از بین میبرد و به گناهان زبانی و عملی، قطع روابط، عذاب الهی و ورود به آتش منجر میشود. انسان در این حالت مانند یک مست از تصرف عقل خارج میشود.
بیاتی در ادامه اولین قدم برای کنترل خشم را آگاهی و تصمیم فوری به کظم غیظ و سکوت دانست و با اشاره به راهکارهای کنترل خشم در اسلام توصیه کرد: افراد اگر در هنگام خشم ایستادهاند بنشینند و یا اگر نشستهاند برخیزند. وضو یا غسل با آب سرد هم بسیار توصیه شده است، زیرا خشم از آتش است و آب آن را خاموش میکند. سجده و صورت بر خاک نهادن، سکوت و ترک محل هم از دیگر راهکارهای کنترل خشم است.
این کارشناس دینی ادامه داد: پناه بردن به خدا با گفتن أعوذ بالله من الشیطان الرجیم، یاد عظمت و قدرت خدا، ذکر لا حول و لا قوة إلا بالله، صلوات، تفکر در عواقب اخروی و یادآوری فضیلت کظم غیظ هم از دیگر راهکارهای مؤثر کنترل خشم است. این اعمال، خشم را از ریشههای نفسانی و شیطانی جدا میکند و آرامش میآورد.
بیاتی با اشاره به پاداش کنترل خشم یادآور شد: خدا دل فرد را از آرامش و ایمان پر میکند، عزت دنیا و آخرت میافزاید و عذاب الهی را از او بازمیدارد. امام کاظم(ع) فرمودند: «هر کس خشم خود را از مردم بازدارد، خداوند خشم خود را در قیامت از او باز میدارد.»
وی با بیان اینکه کنترل خشم نشانه شجاعت واقعی است، زیرا شجاعت حقیقی، اعتدال در قوه غضبیه است؛ یعنی داشتن قدرت خشم اما مهار آن با عقل، تأکید کرد: اسلام خشم را مدیریت میکند نه سرکوب کامل. بنابراین، باید خشم مقدس را بهکار گرفت و خشم نفسانی را مهار کرد.
نظر شما