خودش را «پلنگ ایران» مینامد؛ مرد جوانی که مقابل دوربین مینشیند و با افتخار از تغییرات گستردهای میگوید که روی چهره و بدنش انجام داده است. از تغییر فرم ابرو و برجستهکردن لبها گرفته تا زاویهسازی فک و ایجاد خط سینه؛ فهرستی بلندبالا که به ادعای خودش، تعداد آن به حدود ۳۰۰ عمل زیبایی میرسد.
او میگوید برای ابروهایش ۲۰۰میلیون تومان، زاویه فکش ۱۰۰میلیون تومان، لبهایش ۱۵۰میلیون تومان و ایجاد خط سینه ۵۰۰میلیون تومان هزینه کرده است. ویدئو صحبتهای «پلنگ ایران» خیلی زود در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد و واکنشهای زیادی را برانگیخت.
منو میلیاردی زیبایی مردان
اما «پلنگ ایران» تنها مردی نیست که با جراحیهای متعدد، چهره و بدن خود را از نو ساخته است. پیش از او نیز مردانی در نقاط مختلف جهان با تغییرات افراطی ظاهری خبرساز شدهاند. یکی از مشهورترین آنها جاستین جدلیکا، مرد آمریکایی معروف به «عروسک کِن انسانی» است؛ کسی که براساس اظهارات خودش، برای تغییر چهره و بدنش یکمیلیون دلار هزینه کرده و شمار جراحیها و اقدامهای زیباییاش به هزار مورد رسیده است. کاشت پروتز در شانه، پشت و پاها، لیفت صورت و کاشت مو تنها بخشی از تغییراتی است که او انجام داده است.
جردن جیمز پارک، اینفلوئنسر بریتانیایی معروف به «پادشاه لب»، نمونه دیگری از همین جریان بود. او از ۱۹سالگی جراحیها و کارهای زیبایی را آغاز کرد و بارها بینی، لب، فک و چانهاش را تغییر داد. پارک گفته بود در ابتدا از خودش متنفر نبوده، اما جراحی زیبایی بهتدریج برایش به یک «سرگرمی» تبدیل شده بود. هزینه تغییرات ظاهری او بیش از ۱۵۰هزار دلار برآورد شده است.
بازار زیبایی هم برای این میل به تغییر، فهرست بلندبالایی آماده کرده است. دیگر فقط صحبت از عمل بینی و کاشت مو نیست؛ حالا مردان میتوانند برای برجستهکردن لب، تغییر فرم ابرو، زاویهسازی فک، ایجاد خط سینه، ساختن سیکسپک، درشتکردن ساق پا، بمکردن صدا، تغییر رنگ چشم و حتی افزایش قد به مراکز زیبایی مراجعه کنند.
بررسی قیمتهای اعلامی این بازار نشان میدهد تغییر فرم ابرو حدود ۲۰۰میلیون تومان، زاویهسازی فک حدود ۱۰۰میلیون تومان، برجستهکردن لب ۱۵۰ تا ۲۰۰میلیون تومان و ایجاد خط سینه حدود ۵۰۰میلیون تومان هزینه دارد. قیمت درشتکردن ساق پا نیز ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان، بمکردن صدا حدود ۱۷۰میلیون تومان و کوچککردن سینه مردان ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان اعلام میشود. تغییر رنگ چشم نیز بسته به روش انجام آن ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان هزینه دارد و برای افزایش قد، رقمهایی بین ۲ تا ۴ میلیارد تومان مطرح است.
این قیمتها تعرفه رسمی و ثابتی ندارند و ممکن است با توجه به پزشک، مرکز درمانی و روش جراحی متفاوت باشند. درباره عمل تغییر رنگ چشم، محمدرضا فلاحتفتی، فلوشیپ قرنیه گفته این جراحی در ایران ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان هزینه دارد. البته او هشدار داده ورود ماده خارجی به چشم میتواند موجب التهاب شود و احتمال نابینایی، هرچند نادر، وجود دارد.
همزمان با گسترش این بازار، مسئولان حوزه پزشکی درباره افزایش تقاضا و تبلیغات گسترده جراحیهای زیبایی هشدار میدهند. محمد رئیسزاده، رئیسکل سازمان نظام پزشکی از این وضعیت با عنوان «سونامی مطالبه عملهای زیبایی» یاد کرده و میگوید: وقتی برای یک موضوع، تقاضای بیش از اندازه وجود دارد و تقاضا بیمارگونه است، پاسخ به آن هم بیمارگونه میشود.
رئیسزاده با هشدار درباره تبلیغات فضای مجازی تأکید میکند: مردم باید پیش از انجام هرگونه عمل زیبایی، مجوز مرکز، تخصص پزشک و شماره نظام پزشکی او را بررسی کنند. به گفته او فعالیت افراد بدون صلاحیت و مراکز زیرزمینی، چندین برابر بیشتر از تخلفات جامعه پزشکی به مردم آسیب میزند و نظارت و برخورد با این مداخلات نیز دشوارتر است.
از خودزشتپنداری تا جراحیهای متعدد
علیرضا شریفی یزدی، روانشناس اجتماعی در خصوص این موضوع که یک تحلیل جامعهشناختی و یک تحلیل روانشناختی دارد، به خبرنگار ما میگوید: از نظر روانشناسی، افرادی که دچار اختلال شخصیت نمایشی یا هیستریونیک (Histrionic Personality Disorder (HPD هستند، همواره تلاش میکنند به شکلهای مختلف در معرض دید و توجه مردم قرار بگیرند. افرادی که اختلال شخصیت نمایشی دارند، همواره در حال نمایشدادن خود هستند و تلاش میکنند توجه دیگران را جلب کنند؛ این رفتار میتواند ناشی از یک اختلال روانشناختی باشد.
موضوع دیگری که در روانشناسی مطرح میشود، کمالگرایی یا بینقصجویی Perfectionism است. کمالگرایی نیز میتواند مکمل و یکی از دلایل گرایش افراد به انجام جراحیهای متعدد زیبایی باشد؛ زیرا فرد همواره بهدنبال رسیدن به ظاهری کامل و بدون نقص است.
عامل دیگری که میتواند در شکلگیری این رفتار نقش داشته باشد، اختلال بدریختانگاری بدن یا خودزشتپنداری (Body Dysmorphic Disorder (BDD است. افراد مبتلا به این اختلال تصور میکنند در ظاهرشان مشکلی وجود دارد؛ برای مثال فکر میکنند قد، وزن، چهره، زاویه فک یا بینی آنها دچار نقص است. در نتیجه، احساس میکنند باید مداخلهای صورت بگیرد و عمل جراحی انجام شود تا این بخشهای ظاهری اصلاح و بهینه شوند.
در پس تمام این موارد، ممکن است مسئله دیگری به نام اختلال وسواس فکری ـ عملی، یعنی (OCD) نیز وجود داشته باشد. فردی که دچار OCD است و در کنار آن، ویژگیهای کمالگرایانه نیز دارد، هرقدر عمل جراحی زیبایی انجام دهد، باز هم به رضایت نمیرسد؛ زیرا مشکل اصلی او فیزیکی نیست، بلکه ذهنی و روانی است و همان مشکل روانشناختی باید درمان شود.
او میافزاید: برخی افراد بهسراغ تتوهای عجیبوغریب میروند، بعضی جراحیهای زیبایی متعدد انجام میدهند و برخی دیگر نیز با استفاده از گوشوارهها یا ظاهرهای نامتعارف تلاش میکنند چهره و بدن خود را متفاوت نشان دهند. همه این رفتارها میتوانند با یک هدف مشخص صورت بگیرند و آن انتقال این پیام است که «من را ببینید»؛ زیرا ممکن است فرد در دوران کودکی بهاندازه کافی دیده نشده و مورد توجه قرار نگرفته باشد. موضوع دوم این است که فرد احساس میکند باید برای بهترینبودن تلاش کند؛ زیرا در دوران کودکی و نوجوانی، خانواده یا مدرسه چنین انتظاری از او داشتهاند. در چنین شرایطی، این باور در ذهن فرد شکل میگیرد که «اگر بهترین نباشم، اصلاً هیچچیز نیستم»؛ این همان کمالگرایی است.
در کنار آن، اختلال بدریختانگاری بدن نیز مطرح میشود. در این وضعیت، افکار و رفتارهای وسواسگونه وارد زندگی فرد میشوند و او مدام خودش را در آینه نگاه میکند. چنین فردی پیوسته با خود میگوید: «میخواهم از این حالت به حالت دیگری تغییر کنم» و به همین دلیل ممکن است دائم بهدنبال تغییر ظاهر خود باشد.
جراحی بهجای آرزوهای ازدسترفته
شریفی یزدی علت کلان این مسئله را از منظر جامعهشناختی نیز بررسی میکند و میگوید: افزایش گرایش افراد به ظواهر، ازجمله انجام انواع عملهای جراحی زیبایی، نشاندهنده نبود و گمشدن معنا در زندگی انسانهاست. در جوامعی که معنا به دلایل مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، آموزشی و موارد مشابه گم میشود، افراد برای اینکه به خودشان هویت بدهند و معنایی برای زندگی خود تعریف کنند، به فعالیتها و رفتارهایی رو میآورند که در حالت عادی و در یک جامعه متعادل، برای اکثر افراد جامعه اهمیت چندانی ندارند. در سالهای گذشته نیز شاهد بودیم زنان گرایش زیادی به این پدیده داشتند. این گرایش همچنان در میان زنان وجود دارد، اما در سالهای اخیر مردان نیز به این جریان جذب شدهاند و بیش از گذشته به انجام عملهای جراحی زیبایی رو آوردهاند.
دلیل دیگری نیز برای این مسئله وجود دارد که از آن با عنوان «اثر رژ لب قرمز» یا Red Lipstick Effect یاد میشود. اثر رژ لب قرمز توضیح میدهد وقتی افراد در جامعه با مشکلات ریز و درشت اقتصادی مواجه میشوند و برای مثال با تورمی روبهرو هستند که طی ۴۰ سال گذشته دو رقمی و بهتازگی سهرقمی شده است، دیگر نمیتوانند به اهداف بزرگ زندگی خود دست پیدا کنند.
برای مثال، ممکن است هدف فرد این بوده که کارخانهای تأسیس کند، اما شرایط و امکانات اقتصادی چنین اجازهای به او نمیدهد. سپس از راهاندازی کارخانه صرفنظر میکند و تصمیم میگیرد کارگاهی کوچکتر ایجاد کند، اما باز هم متوجه میشود امکان تحقق این هدف وجود ندارد. پس از آن، هدف خود را به خرید خانه محدود میکند، ولی یک جوان میبیند در شرایط فعلی، خرید خانه نیز در توان مالی او نیست. با توجه به درآمدی که یک جوان در شهر تهران دارد، زمان انتظار برای خرید یک آپارتمان ۶۰ متری اکنون از حدود ۸۷۰ سال گذشته است؛ یعنی اگر تورم را نیز صفر در نظر بگیریم، فرد باید حدود ۸۷۰ سال کار کرده و پول پسانداز کند تا بتواند یک آپارتمان ۶۰ متری بخرد.
وی ادامه میدهد: پس از ازدسترس خارجشدن مسکن، آرزوهای فرد به خرید خودرو محدود میشود، اما میبیند خودرو نیز از دسترس او خارج شده و توان خرید وسیله نقلیه را ندارد. در نتیجه، تلاش میکند دل خود را به چیزهای کوچکتری خوش کند. ابتدا ممکن است به خرید تلفن همراه فکر کند، اما تلفن همراه نیز گران شده است. در نهایت با خود میگوید: «وقتی با این مقدار اندک پسانداز نمیتوانم کار مهمتری انجام دهم، دستکم میتوانم بینیام را عمل کنم». این وضعیت با همان نبود معنا ارتباط دارد که در جوامعی مانند جامعه ما همواره وجود داشته است. اگر جوامع دیگر را نیز بررسی کنیم، میبینیم در بخشهایی از آفریقا و آسیا و در دورههای مختلف زندگی اجتماعی، نمونههایی از چنین رفتاری دیده شده است.
رسانهها چگونه زیبایی میسازند؟
عضو انجمن علمی جامعهشناسی ایران یکی دیگر از دلایل این مسئله را سرخوردگیهای اجتماعی مکرر و ناکامیهای متعدد میداند و اضافه میکند: افراد خواهان ایجاد مجموعهای از تغییرات بنیادین در حوزههای مختلف زندگی و جامعه هستند، اما وقتی تلاشهای آنها به بنبست میرسد و به تعبیر عامیانه «به ۱۰۰ میرسد و دوباره برمیگردد» فرد به این نتیجه میرسد که قادر به تغییر هیچچیز نیست. در چنین شرایطی، فرد شروع به تغییر خودش میکند؛ آن هم نه در مسیری مثبت و سازنده، بلکه با تمرکز بر ظواهر. بخشی از این تغییرات به نوع پوشش مربوط میشود و بخش دیگری از آن در استفاده از وسایل تزئینی نمود پیدا میکند.
دو دلیل مهم دیگر نیز برای گرایش مردان به جراحیهای زیبایی وجود دارد. دلیل نخست، رسانهها هستند. رسانهها، بهویژه رسانههای نوپدید مانند اپلیکیشنها و شبکههای اجتماعی، روی موضوع ظاهر و زیبایی بسیار مانور میدهند و الگوهای مشخصی را به مخاطبان خود ارائه میکنند.
مسئله دوم، صنعت زیبایی است. زیبایی به صنعتی پولساز و جذاب تبدیل شده است. افرادی که از این راه درآمد زیادی بدست میآورند، تلاش میکنند با تبلیغات گسترده برای مخاطبان نیاز ایجاد کنند. در واقع، فعالان این صنعت صرفاً پاسخگوی نیازهای موجود افراد نیستند، بلکه دست به نیازسازی میزنند. آنها تلاش میکنند فرد احساس کند به تغییر ظاهر یا انجام جراحی زیبایی نیاز دارد و باید پول خود را در این مسیر هزینه کند تا صاحبان این صنعت از آن کسب درآمد کنند.
او خاطرنشان میکند: نوجوانان بهشدت تقلیدپذیر هستند و الگوهای رفتاری خود را هم از شبکههای اجتماعی و هم از اقوام، دوستان و آشنایان دریافت میکنند. نوجوان وقتی میبیند چند نفر از افراد بزرگتر پیرامونش جراحی زیبایی انجام دادهاند، به این نتیجه میرسد که این کار هم طبیعی است و هم به آن نیاز دارد. حتی ممکن است این باور در نوجوان شکل بگیرد که اگر چنین تغییراتی را در ظاهر خود ایجاد نکند، اعتمادبهنفس و عزتنفس او کاهش پیدا میکند. در نتیجه، تمام تلاش خود را در این مسیر قرار میدهد تا این رفتار را تکرار و جراحی زیبایی موردنظرش را انجام دهد.
عضو انجمن علمی روانشناسی ایران در پاسخ به این پرسش که برای جلوگیری از عادیشدن جراحیهای افراطی چه باید کرد، بیان میکند: اقدامهای لازم برای مواجهه با این پدیده را به دو دسته تقسیم میکنم؛ دسته نخست، اقدامات فردی است. افرادی که بهصورت افراطی به چنین تغییراتی گرایش پیدا میکنند، باید زیر نظر روانشناس قرار بگیرند. اختلالاتی که فرد را به سمت انجام جراحیهای متعدد و غیرضروری سوق میدهند، باید شناسایی و درمان شوند.
این اختلالات راهحلها و روشهای درمانی مختلفی دارند و مداخلات روانشناختی میتواند از انجام بسیاری از جراحیهایی که ضرورت واقعی ندارند، جلوگیری کند. بخشی از راهکارها نیز به سطح خانواده مربوط میشود؛ بنابراین، اقدامات فردی و خانوادگی در سطح خرد و کلان قرار میگیرند.
اما در سطح اجتماعی، تا زمانی که جامعه ما در شرایط بحرانی به سر میبرد، نمیتوان انتظار داشت این مسئله بهطور کامل برطرف شود. بحران همیشه وجود داشته، اما در کشور ما در سالهای اخیر، بهویژه از سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ به بعد، شدت بیشتری پیدا کرده است. این وضعیت در یک تا یک سال و نیم اخیر نیز بهدلیل مسائل مربوط به جنگ تشدید شده است. حل این بخش از مسئله به سیاستگذاران و برنامهریزان بازمیگردد؛ اینکه آیا ارادهای برای انجام اصلاحات وجود دارد و اگر چنین ارادهای وجود دارد، آیا توانایی اجرای آن نیز هست یا خیر. وجود همزمان اراده و توانایی میتواند به اصلاح این وضعیت کمک کند.
نظر شما