ریحانه عامل نیک: رحلت فقیه عالیقدر و مرجع بزرگ جهان تشیع، حضرت آیتاللهالعظمی حاج سیدموسی شبیری زنجانی (رضواناللهعلیه)، ضایعهای جبرانناپذیر برای حوزههای علمیه و جامعه اسلامی است. ایشان نه تنها بهعنوان یکی از استوانههای فقاهت و اجتهاد، بلکه بهعنوان الگویی مجسم از تقوا، مردمداری و اخلاق حسنه شناخته میشدند. پیوند عمیق خاندانی ایشان با بزرگان دین و سابقه درخشان علمیشان در محضر اساتید برجستهای چون آیتالله محقق داماد، از ایشان شخصیتی ممتاز و مرجعی صاحبنظر ساخته بود که تربیت شاگردان برجسته، تنها بخشی از برکات وجودیشان محسوب میشود. در آستانه ارتحال این عالم ربانی، برای درک عمیقتر جایگاه علمی و سیره سلوکی ایشان، به سراغ آیتالله سید محمد حسینی الموسوی زنجانی، فقیه شیعه، از مراجع تقلید و مدرس عالیرتبه رفتیم تا از منظر پیوندهای دیرینه خانوادگی و شناخت نزدیک، به تبیین ویژگیهای این مرجع فقید بپردازیم. آنچه در ادامه میخوانید، تلاشی است برای ترسیم سیمای این عالم وارسته که با درایت علمی و صفای باطن، راه را برای رهروان فقه و فقاهت روشن نگاه میداشت. یادشان گرامی و راهشان پررهرو باد.
ریشههای تقوای نهادینه در سیره علمی ایشان
رحلت ملکوتی فقیه عالیقدر، حضرت آیتاللهالعظمی حاج سیدموسی شبیری زنجانی (رضواناللهعلیه)، ثلمهای جبرانناپذیر بر پیکره حوزههای علمیه و جامعه اسلامی وارد آورد. ایشان که بیتردید از استوانههای فقه و فقاهت و از مراجع سرآمد عصر حاضر بودند، شخصیتی چندبعدی داشتند که همزمان با غور در دریای معارف الهی، در ساحتهای اخلاقی و مردمداری نیز الگویی بیبدیل به شمار میآمدند. مرجعیت ایشان، نه تنها تکیهگاهی برای مسائل شرعی مردم، بلکه کانون تفکر و تدبر در مسائل کلان اسلامی بود. ارتباطات دیرینه و خانوادگی خاندان ایشان با بیت والد محترم ما، فرصتی فراهم آورد تا از زوایای پنهان و کمتر دیدهشده شخصیت این عالم ربانی از نزدیک آشنا شویم. آیتالله شبیری زنجانی (ره) در تلاقی علم و تقوا، حقیقتاً جلوهای از «عالم عامل» بودند که عمر شریف خود را در مسیر اعتلای کلمه حق و تربیت شاگردانی مهذب و عالم صرف نمودند. باید خاطر نشان کرد ارتباط میان خاندان ما و بیت مکرم آیتالله شبیری زنجانی به سالهای دور و دوران کودکی من بازمیگردد. ایشان از همان اوان جوانی، حتی پیش از رسیدن به سن بلوغ، از چنان درجهای از تقوا برخوردار بودند که زبانزد خاص و عام بود. خاطراتی که مرحوم والد ما از دقتنظر ایشان در مسائل شرعی نقل میکردند، گویای عمق ایمان ایشان است. برای نمونه، ایشان در همان سنین نوجوانی نسبت به رعایت حدود الهی و پوشش در محیط خانواده، حساسیت ویژهای داشتند. ایشان با بیانی متین و در عین حال قاطع، به اطرافیان تذکر میدادند که «من مکلف شدهام» و نسبت به وظایف شرعی خود کوتاهی نمیکردند. این میزان از مقید بودن و اهتمام به تربیت دینی خانواده، از همان دوران جوانی نشاندهنده آن بود که ایشان در آینده یکی از استوانههای تقوا در جهان تشیع خواهند شد.
قلههای اجتهاد و تأیید جامعه مدرسین
از نظر علمی، ایشان شخصیتی مستقل و صاحبنظر بودند که صلاحیت علمیشان برای همگان آشکار بود. آیتالله شبیری زنجانی در دوران تحصیل خود، از محضر اساتید بزرگی همچون مرحوم آیتالله محقق داماد و همچنین مرحوم آیتالله حجت کوهکمری بهره بردند. ایشان با تسلط بر مبانی فقهی و اصولی، توانستند جایگاه خود را در حوزههای علمیه تثبیت کنند، به طوری که جامعه محترم مدرسین حوزه علمیه قم، ایشان را به عنوان یکی از فقهای دارای صلاحیت و شایسته تصدی مقام مرجعیت معرفی کرد. ایشان نه تنها در تدریس و انتقال دانش به شاگردان خود موفق بودند، بلکه با پرورش طلاب فاضل، برکات علمی فراوانی را به حوزه علمیه تقدیم کردند. خدای متعال ایشان را در جایگاه رفیع «علیین» قرار دهد و به حوزههای علمیه توفیق دهد که چنین عالمان بزرگواری را به جامعه اسلامی تحویل دهند.
کرسیهای مباحثه و خاطرات ایام اقامت در زنجان
در سالهای پیش از انقلاب، ایام تابستان برای ما ایامی پربار بود؛ چرا که آیتالله شبیری زنجانی به زنجان تشریف میآوردند و غالباً در منزل ما اسکان داشتند. ایشان به مثابه یک استوانه علمی بودند که در آن ایام، حضورشان موجب شد تا بسیاری از فضلا و روحانیون، چه از قم و چه از سایر مناطق، گرد ایشان جمع شوند. در آن ایام، جلسات و مباحثات فقهی بسیار پرباری شکل میگرفت. ایشان با کمال رغبت، سعهصدر و تسلطی کمنظیر، به پاسخگویی پرسشهای بزرگان و فضلا میپرداختند و طلاب جوانی که از زنجان در قم تحصیل میکردند، از خرمن دانش ایشان بهرهمند میشدند. همچنین، ذکر این نکته ضروری است که پدر بزرگوار ایشان، مرحوم سید احمد زنجانی، خود شخصیتی بسیار بزرگوار بودند که تألیفات ارزشمندی از خود به یادگار گذاشتند؛ تالیفاتی که برخی ثبت شده و برخی در انتظار چاپ هستند و انشاءالله حوزههای علمیه از این میراث ارزشمند به بهترین نحو استفاده خواهند کرد.
فضایل اخلاقی و مردمداری در مرجعیت شیعه
مرجعیتی که ایشان داشتند، تنها محدود به مسائل فقهی نبود؛ بلکه یکی از ریشههای اخلاقی و سیرت زندگی ایشان، مردمداری بود. ایشان با رویی گشاده، کمال سعهصدر و رفتاری که شایسته یک عالم ربانی بود، با مردم برخورد میکردند. اگر کسی مشکلی داشت و ایشان میتوانست برای حل آن گام بردارد، دریغ نمیکردند. ایشان در ابراز نظریات علمی و فقهی خود در قالب مذاکرات، بسیار صریح و صاحبنظر بودند و انصاف این است که بگوییم ایشان عالمی بیبدیل بودند. در مورد تعامل ایشان با مراجع دیگر نیز، ایشان ارتباطی حسنه و محترمانه با تمام بزرگان داشتند. در مورد دیدگاههایشان نسبت به نظام و مسائل کلان، ایشان نیز همسو با اجماع مراجع عظام بودند و هیچگاه رفتاری که موجب خدشه در جایگاه مرجعیت شود، از ایشان دیده نشد. ایشان در مواجهه با طلاب و مردم، دارای برخوردی ممتاز و حسن سلوک بودند که باعث شد جامعه اسلامی امروز از فقدان چنین عالم موفقی در سوگ بنشیند.
نظر شما