فصل برداشت مرکبات در مازندران در حالی آغاز شده که هنوز تکلیف یک پرسش قدیمی برای باغداران روشن نیست؛ محصولی که ماهها برای تولید آن هزینه کردهاند، در نهایت با چه قیمتی باید از باغ خارج شود؟ از یک سو باغداران نسبت به پایین بودن قیمتهای اعلامی و فاصله آن با هزینههای تولید معترضاند و از سوی دیگر مسئولان نسبت به تعیین قیمتهای غیرواقعی و هیجانی هشدار میدهند؛ اختلافی که هر سال با رسیدن فصل برداشت دوباره خود را نشان میدهد.
مرکبات مازندران محصولی است که بخشی از آن باید در بازار داخلی مصرف شده و بخش قابل توجهی نیز راهی بازارهای صادراتی شود. به گفته محمدمهدی برومندی، معاون امور باغبانی وزیر جهاد کشاورزی، سال گذشته ۳۰۰ هزار تن مرکبات از مجموع ۶ میلیون تن انواع مرکبات کشور صادر شد و امسال نیز نگرانی برای صادرات مرکبات وجود ندارد و هم اکنون نیز این مهم به کشورهای همسایه در حال انجام است.
باغدار؛ نخستین حلقه زیر فشار بازار
بهروز اسکندرنیا، سرپرست فرمانداری ساری در بازدید از یکی از مراکز بستهبندی مرکبات در محور خزرآباد ساری گفت: با دستور استاندار مازندران، موضوع صادرات مرکبات با جدیت دنبال میشود و ظرفیت حمل و نقل دریایی نیز برای پشتیبانی از صادرات این محصولات در نظر گرفته شده است.
از طرفی رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به افزایش تولید مرکبات در سال جاری، بر ضرورت مدیریت زنجیره تولید و تعیین قیمت بر مبنای هزینه واقعی محصول تأکید و اظهار کرد: شرایط بینالمللی و تحولات منطقهای موجب شده روند صادرات، جابهجایی ارز و مبادلات تجاری با دشواریهایی همراه باشد و نمیتوان بازار صادراتی را مانند شرایط عادی، قطعی و پایدار فرض کرد.
اسدالله تیموری گفت: با وجود خسارتهای ناشی از سیل و تگرگ، میزان تولید قابل توجه است و در صورت لحاظ نکردن این خسارتها، با مازاد محصول مواجه خواهیم بود؛ بنابراین تحلیل دقیق بازار داخلی و برنامهریزی برای نحوه عرضه باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
اگر صادرات با اختلال مواجه شود، فشار عرضه به بازار داخلی افزایش پیدا میکند و نخستین حلقهای که با این فشار مواجه میشود، باغدار است. اما سؤال اینجاست که اگر صادرات قرار است یکی از پایههای تعیین قیمت مرکبات باشد، باغدار تا چه اندازه به بازار صادراتی دسترسی دارد؟ آیا او میتواند محصولش را مستقیماً به بازارهای خارجی عرضه کند یا همچنان باید محصول را در ابتدای زنجیره و با قیمتی که دیگران تعیین میکنند، واگذار کند؟
آیتالله محمدباقر لائینی، خطیب جمعه ساری نیز روز جمعه با اشاره به ایام برداشت مرکبات در مازندران، بر ضرورت تعیین قیمت پایه متناسب با تورم و نرخگذاری محصول بهگونهای که برای تولیدکنندگان و باغداران صرفه داشته باشد، تأکید کرد و فراهمسازی زمینههای صادرات از منابع درآمد ارزی را مهم دانست.
با این اوصاف، در حالی که باغدار از هزینههای کود، سم، کارگر، نگهداری و برداشت سخن میگوید، مصرفکننده در نهایت مرکبات را با قیمتی بسیار متفاوت از قیمت سر باغ خریداری میکند. این فاصله، این ابهام را ایجاد میکند که ارزش افزوده مرکبات در کدام حلقه زنجیره ایجاد میشود و سهم واقعی باغدار از قیمت نهایی چقدر است.
فاصله قیمت؛ از باغ تا بازار
برداشت نارنگی از یکم مهر در مازندران آغاز شده و پیشبینی میشود امسال ۵۰۰ هزار تن نارنگی از باغهای مرکبات استان برداشت شود. بر اساس گزارش ستاد تنظیم بازار مازندران و با اعلام مهدی یونسی رستمی، استاندار مازندران قیمت نارنگی برای مصرفکننده در هر کیلوگرم ۷۰ هزار تومان و نارنگی درجه ممتاز با قیمت ۱۵۰هزار تومان تعیین شده است و مسئولان هدف از این قیمتگذاری را ایجاد تعادل در بازار، حفظ قدرت خرید مردم و تأمین سود عادلانه برای باغداران عنوان کردهاند.
بر اساس گزارش های منتشره باغداران میگویند امسال هزینه تولید مرکبات نسبت به سال گذشته سه تا چهار برابر افزایش یافته است، قیمت کود شیمیایی از کیلویی ۱۵۰ به ۶۵۰ هزار تومان، روغن ولک ۲۰ لیتری از یک میلیون و ۷۵۰ هزار تومان سال گذشته به ۵میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده و قیمت انواع سموم بهخصوص کنهکش و همچنین انواع محلولپاشی برای مقابله با مگس میوه تا سه برابر بیشتر شده است.
براساس گزارشهای میدانی نیز هم اکنون هر کیلوگرم نارنگی از گونههای موسوم به ژاپنی زودرس که یکی از ۱۰ گونه مختلف مرکبات در بازارهای خردهفروش استان است ۳۵ تا ۴۰ هزار تومان سر باغ خرید و فروش میشود، قیمتی که با وجود گرانی نهادههای مورد نیاز از جمله سموم، جعبه و دستمزد کارگران، نسبت به مدت مشابه سال گذشته در هر کیلوگرم تا ۲۰ هزار تومان پایینتر است.
در حالی که هزینههای تولید مرکبات طی یک سال گذشته افزایش چشمگیری داشته، قیمت نارنگی در زمان خرید از باغدار همچنان پایین است. افزایش هزینه کود و سم، دستمزد کارگران، آبیاری، حملونقل و سایر هزینههای باغداری، هزینه تمامشده محصول را بالا برده، اما این افزایش هزینهها در قیمت خرید سرِ زمین جبران نشده است.
این رقم وقتی در کنار قیمتهای تعیینشده برای بازار قرار میگیرد، فاصله قابل توجهی را نشان میدهد؛ چراکه قیمت مصرفکننده برای نارنگی از حدود ۷۰هزار تومان تعیین شده و برای محصول ممتاز به ۱۵۰هزار تومان نیز میرسد. به بیان دیگر، محصولی که باغدار با تحمل هزینه و ریسک تولید با قیمتی کمتر از ۴۰هزار تومان واگذار میکند، در ادامه زنجیره با قیمت بسیار بالاتری به دست مصرفکننده میرسد.
مسئله اصلی برای باغدار، فقط پایین بودن قیمت خرید نیست؛ بلکه مشخص نبودن محل شکلگیری این فاصله قیمتی است. وقتی میان قیمت سرِ باغ و قیمت مصرفکننده دهها هزار تومان اختلاف وجود دارد، باید مشخص شود چه میزان از این فاصله مربوط به هزینههای واقعی سورت، بستهبندی، حمل و توزیع است و چه میزان به سهم واسطهها و حلقههای تجاری زنجیره اختصاص پیدا میکند؛ موضوعی که در فصل برداشت مرکبات، بار دیگر ضرورت شفاف شدن مسیر قیمت از باغ تا بازار را مطرح کرده است.
باغدار در انتظار یک بازار قابل پیشبینی
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده اعلام قیمت، پایان ماجرا نیست. آنچه برای باغدار اهمیت دارد، قیمت واقعی معامله در زمان برداشت است؛ نه صرفاً عددی که در جلسات تنظیم بازار روی کاغذ تعیین میشود.
مرکبات مازندران امروز فقط با یک مسئله اقتصادی روبهرو نیست؛ مسئله، اعتماد باغدار به بازار است. باغداری که نمیداند محصولش را چه زمانی برداشت کند، به چه قیمتی بفروشد و آیا صادرات در زمان برداشت برقرار خواهد بود یا نه، نمیتواند برای تولید سال آینده تصمیم مطمئنی بگیرد.
اگر قرار است مازندران همچنان یکی از قطبهای تولید مرکبات کشور باشد، پرسش اصلی دیگر نباید فقط این باشد که قیمت مرکبات چقدر باشد، بلکه باید پرسید چه سازوکاری لازم است تا باغدار پیش از برداشت، بازار محصولش را بشناسد و مجبور نباشد هر سال در زمان برداشت، منتظر تصمیم ستاد تنظیم بازار بماند.این همان حلقهای است که در زنجیره مرکبات مازندران هنوز جای آن خالی است؛ بازاری که پیش از رسیدن محصول به دست باغدار، تکلیفش روشن باشد.
نظر شما