سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در آیین افتتاحیه این رویداد با تأکید بر ضرورت کاربردی شدن صنعت فضایی گفت: «فناوری زمانی ارزش واقعی خود را پیدا می‌کند که در کنار توسعه آن، بهره‌بردار نیز وجود داشته باشد؛ از این رو باید صنعت فضایی از رویکرد عرضه‌محور به سمت تقاضامحور حرکت کند تا در جریان زندگی مردم و اقتصاد کشور قرار گیرد.»
وی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی صنعت فضایی اظهار کرد: «سهم اقتصاد فضایی از کل اقتصاد دنیا حدود یک تریلیون و ۸۰۰ میلیارد دلار است که عدد قابل توجهی به شمار می‌رود و نشان‌دهنده ظرفیت بالای این حوزه است. متوسط رشد صنعت فضایی در جهان سالانه حدود ۹ درصد است؛ یعنی این صنعت تقریباً دو برابر نرخ رشد اسمی کل اقتصاد دنیا رشد می‌کند.»
وزیر ارتباطات تصریح کرد: «این ارقام نشان می‌دهد که صنعت فضایی دیگر صرفاً یک حوزه علمی و فناورانه نیست، بلکه به یکی از بخش‌های مهم و اثرگذار اقتصاد جهانی تبدیل شده است و کشور باید متناسب با این واقعیت، برای توسعه اقتصادی صنعت فضایی برنامه‌ریزی کند. رویکرد آینده کشور در حوزه فضا باید بر استفاده حداکثری از ظرفیت‌های این صنعت برای حل مسائل کشور و ایجاد ارزش اقتصادی متمرکز باشد.»
هاشمی با اشاره به لزوم گذار از توسعه صرف فناوری به سمت تقاضامحوری و بازار گفت: «مرکز ثقل سیاست‌گذاری‌های ما باید از رویکرد توسعه صِرف فناوری و علم (STI) به سمت نوآوری و تقاضامحور شدن (DI) حرکت کند. فناوری حتماً امری پسندیده و قابل تقدیر است، اما آنگاه ارزش واقعی خود را پیدا می‌کند که در کنار توسعه فناوری، بهره‌بردار هم بنشیند. صنعت فضایی زمانی در حوزه اقتصاد پایدار می‌شود که در جریان زندگی مردم قرار گیرد.»
وی در ادامه با اشاره به نیازهای ارتباطی کشور اظهار داشت: «ما طبق تکالیف قانونی و برنامه‌ای، موظف به پوشش ارتباطی روستاهای بالای ۲۰ خانوار هستیم. رساندن ارتباطات باکیفیت و پایدار زمینی به برخی روستاهای صعب‌العبور زمان‌بر است، بنابراین باید ریل‌گذاری فضایی داشته باشیم. خوشبختانه این اقدام با تغییر رویکرد از «ماهواره منفرد» به سمت «منظومه‌های ماهواره‌ای» در دستور کار قرار گرفته است. طبق آماری که ارائه شده، ۳ ماهواره از مجموعه ۲۴ ماهواره منظومه شهید سلیمانی هم‌اکنون آماده است و ان‌شاءالله این ۳ ماهواره امسال در مدار قرار می‌گیرند و در ایام دهه فجر دستاوردهای آن رونمایی خواهد شد.»
وزیر ارتباطات در پاسخ به این پرسش که آیا اینترنت ماهواره‌ای جایگزین شبکه‌های زمینی می‌شود، گفت: «در شرایط برابر، اگر ارتباطات پایدار، پرسرعت و باکیفیت بر بستر فیبر نوری وجود داشته باشد، شبکه سیار یا ماهواره‌ای اولویت نخست نخواهد بود مگر در شرایط خاص یا مناطقی که دسترسی زمینی وجود ندارد. پروژه توسعه فیبر نوری و گذار از سیم مسی در راستای همین هدف دنبال می‌شود؛ چراکه در حال حاضر سهم ترافیک شبکه ثابت ما در مقایسه با سیار بسیار پایین است و نسبت ۲۵ به ۷۵ درصد باید برعکس شود.»
هاشمی با اشاره به شعار هفته جهانی فضا اظهار کرد: «شعار امسال پیرامون تحول و انقلاب در حوزه ماهواره‌برها انتخاب شده است. این شعار کاملاً ریشه در نگاه اقتصادی به صنعت فضایی دارد؛ چراکه بخش عمده هزینه‌های صنعت فضایی نه به خود ماهواره، بلکه به پرتابگر و ماهواره‌بر مربوط می‌شود. اگر در دنیا تلاش می‌شود تا با یک پرتابگر چندین ماهواره به مدار ارسال شود یا ماهواره‌برهایی با قابلیت استفاده مجدد توسعه یابند، همگی در راستای کاهش هزینه‌ها و اقتصادی‌سازی این چرخه است.»
وی همچنین با اشاره به لزوم ترویج این حوزه از سنین پایه خاطرنشان کرد: «باید از ظرفیت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و بخش‌های آموزشی استفاده کنیم تا از همین ابتدا با یک نگاه ترویجی، فرزندانمان با زبان خودشان با حوزه فضایی آشنا شوند و درگیر این فضا گردند. یادم هست وقتی مجله دانشمند را ورق می‌زدیم، خیلی از ما علاقه‌مند بودیم خلبان شویم؛ هرچند خلبان نشدیم، اما این انگاره‌سازی‌ها در ذهن جهت‌دهی ایجاد می‌کند و باعث می‌شود کودکان و نوجوانان در این مسیرها حرکت کنند.»
وزیر ارتباطات در پایان خاطرنشان کرد: «ضمن گرامیداشت یاد فرماندهان و شهدایی همچون سردار حاجی‌زاده و دانشمندان و تلاشگرانی که کمتر نامشان برده شده و جانفشانی کرده‌اند تا این مسیر تحولی شکل بگیرد، امیدواریم این مسیر برای انقلاب در پرتابگرها با نگاه اقتصادی ادامه یابد.»
سالاریه: ماهواره «پارس ۲» در صف پرتاب قرار دارد
دکتر حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، در مراسم افتتاحیه هفته جهانی فضا با اشاره به تحولات صنعت فضایی کشور در سال‌های اخیر گفت: «در دو سال گذشته، در بسیاری از شاخص‌های توسعه صنعت فضایی به نقاط عطف تاریخی رسیدیم و این دستاوردها حاصل تلاش گروهی مجموعه‌های مختلف از جمله وزارت دفاع، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و نهادهای مختلف فعال در حوزه فضایی است. یکی از این دستاوردها، قرار گرفتن نخستین ماهواره مخابراتی ایران، «ناهید ۲» در مدار بود که با موفقیت انجام شد و بخش عمده‌ای از آزمون‌های این ماهواره نیز با موفقیت به انجام رسید.»
وی با اشاره به دیگر دستاوردهای صنعت فضایی کشور افزود: «موفقیت بعدی که باید از آن یاد کنیم، پرتاب سنگین‌ترین جرم توسط ماهواره‌بر «سیمرغ» بود که همکاران ما در مجموعه وزارت دفاع روی آن کار کردند. در این مأموریت، بلوک انتقال مداری «سامان» نیز که توسط همکاران ما در پژوهشگاه فضایی ایران ارائه شده بود، مورد استفاده قرار گرفت و نرم‌افزار شبیه‌ساز این بلوک انتقال مداری نیز با استفاده از ماهواره‌بر سیمرغ مورد آزمایش قرار گرفت. بلوک انتقال مداری «سامان» که نمونه‌های پیشرفته‌تر آن نیز در دست توسعه است، نقش عمده‌ای در دستیابی به مدارهای بالاتر ایفا می‌کند.»
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به عملکرد ماهواره «پایا» اظهار کرد: «اتفاق مهم دیگری که می‌توان از آن به‌عنوان یکی از رکوردهای صنعت فضایی یاد کرد، عملکرد کامل ماهواره «پایا» است. دوربین ماهواره پایا و زیرسامانه‌های مختلف آن به‌صورت کاملاً بومی در کشور توسعه پیدا کرده‌اند و نسل‌های پیشرفته‌تر این ماهواره نیز در دست ساخت است. دقت بالای تصویربرداری از ویژگی‌های مهم این ماهواره محسوب می‌شود. توسعه مراکز کنترل ماهواره و دسترسی به داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای در سراسر کشور را به‌عنوان یکی از برنامه‌های جدی در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دنبال می‌کنیم؛ چراکه دسترسی به داده، مهم‌ترین ویژگی برای به‌کارگیری صنعت فضایی در اقتصاد فضا است.»
وی با اشاره به نقش بخش خصوصی در توسعه صنعت فضایی اظهار کرد: «یکی از شعارهای محوری دولت در حوزه فضا و سایر حوزه‌های فناوری، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی است که این شعار به مرحله عمل رسیده و امیدواریم این مسیر بهتر از گذشته نیز محقق شود. طی دو سال گذشته، سه ماهواره ساخت بخش خصوصی را در مدار قرار داده‌ایم. شاید این ماهواره‌ها از نظر مشخصات فنی تا حدودی پایین‌تر باشند، اما استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و شتاب‌بخشی به پیشرفت صنعت فضایی برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد و این مسیر ادامه خواهد داشت. نخستین نمونه از یک منظومه رونمایی شده و این منظومه در دست ساخت است و یکی از پروژه‌های مهم وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در صنعت فضایی به شمار می‌رود.»
سالاریه در ادامه با تأکید بر ضرورت توسعه کاربردهای صنعت فضا گفت: «نباید به این میزان اکتفا کنیم؛ برنامه توسعه صنعت فضا باید با توسعه کاربردها گره بخورد و این شعار محوری در مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است. بر همین اساس، شرکت‌ها و مجموعه‌های متعددی در عرصه فضایی کشور شناسایی شده‌اند و با همکاری سازمان برنامه، برای نخستین بار «رشته فضا» در نظام فنی و اجرایی کشور به‌عنوان یک تخصص شناخته‌شده و مستقل، کد گرفته است. اکنون شرکت‌های فعالی در عرصه فضا داریم که محصولات متعددی را توسعه داده‌اند. از جمله این محصولات می‌توان به خدمات و فناوری‌های مرتبط با پایش محصولات کشاورزی، هواشناسی، پایش گرد و غبار، پایش منابع آبی و حوزه‌های مختلف دیگر اشاره کرد.»
وی در پایان گفت: «توسعه اقتصاد فضا را با جدیت به‌عنوان یکی از برنامه‌های راهبردی دنبال می‌کنیم و امیدواریم با همت همه همکاران در سراسر کشور، مجموعه‌های دانش‌بنیان، پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌ها، این مسیر با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند. ماهواره پارس ۲ در صف پرتاب قرار دارد و مراکز جدید تصویربرداری با دقت بهتر از سه متر نیز تکمیل شده و در برنامه پرتاب قرار گرفته‌اند که جزئیات آن را اعلام خواهیم کرد.»
برای آینده فضای ایران باید از امروز به کودکان فرصت تجربه کردن بدهیم
حامد علامتی، رئیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با تأکید بر ضرورت نقش‌آفرینی کودکان و نوجوانان در مسیر توسعه علمی کشور گفت: «برای آینده فضای ایران باید از امروز به کودکان فرصت پرسیدن، تجربه کردن و سهم داشتن در ساختن آینده بدهیم. جایگاه کودک و نوجوان در هفته فضا، جایگاه یک مشارکت‌کننده در یادگیری و کشف است.»
وی با اشاره به فعالیت‌های کانون علوم و فناوری‌های نوین ایران «کافنا» افزود: «در این مسیر، ساخت مدل، مشاهده و آزمایش در کنار قصه، هنر و ادبیات قرار می‌گیرد. یکی از تجربه‌های ارزشمند کافنا، مشارکت نوجوانان در پویش «کشف سیارک‌ها» بود که در آن، دستاورد شناسایی ۲۱ سیارک حاصل شد. امروز نیز نرم‌افزار آموزشی «ماموریت حنانه» با یاد و نام شهیده حنانه مهدی‌خواه رونمایی می‌شود.»
علامتی در پایان خاطرنشان کرد: «مراکز کانون باید این فرصت‌ها را برای کودکان و نوجوانان فراهم کنند، به‌ویژه در مناطق روستایی و کم‌برخوردار. سرمایه‌گذاری در تربیت علمی کودکان و نوجوانان، پشتوانه‌ای ماندگار برای پیشرفت فضایی ایران عزیز است.»
۲۳۴ رویداد فضایی در سال گذشته برگزار شد
مرتضی نیکخوی‌مفرد، دبیر هفته جهانی فضا، با تشریح پیشینه این رویداد گفت: «هفته جهانی فضا از سال ۱۹۹۹ میلادی آغاز شد و ما نیز از سال ۲۰۰۰ برگزاری این مراسم را شروع کردیم و امسال بیست‌وششمین دوره آن را جشن می‌گیریم. سال گذشته ۲۳۴ رویداد در سراسر کشور برگزار شد و ایران همواره جزو ۱۰ کشور نخست جهان از نظر تعداد رویدادهای ثبت‌شده بوده است.»
وی با اشاره به نام‌گذاری روزهای این هفته اظهار کرد: «امسال با انتخاب شعار جهانی «انقلاب ماهواره‌برها»، روزهای هفته با محوریت ماهواره‌برهای ایرانی شامل سفیر، سیمرغ، ذوالجناح، قاصد، قائم و ققنوس نام‌گذاری شده است. تمرکز ما بیش از گذشته بر جامعه دانش‌آموزی است و پنج عنوان کتاب و محصول فرهنگی ویژه کودکان و نوجوانان با موضوع فناوری فضایی رونمایی خواهد شد.»
دبیر هفته جهانی فضا در پایان گفت: «مسابقه دانش‌آموزی «کاوش از مدار» برگزار می‌شود که در آن داده‌های خام فضایی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد تا پروژه‌های خود را در استان و شهر محل سکونتشان انجام دهند. آیین اختتامیه نیز با محوریت برنامه‌های دانش‌آموزی در سالن حجاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود.
نظر شما