حجت‌الاسلام والمسلمین حسن خیری، شامگاه ۱۳ مهرماه در نشست علمی «تمدن نوین اسلامی و ویژگی‌های جامعه مطلوب در اندیشه امام مجاهد شهید» از سلسله همایش بین‌المللی مکتب امام مجاهد شهید(تبیین اندیشه، سیره و حکمرانی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، گفت: در ادبیات رایج تمدنی ما و در کلام امام شهید، عقلانیت و خرد به معنای ذاتی و توجه به ارزش‌های انسانی و حاکمیت خداست، لذا به جای عقلانیت سخن از حکمت می‌شود که شامل حکمت نظری و حکمت عملی است.
وی افزود: حکمت نظری، اعتقاد و باور به خدا، فرشتگان، انبیاء و ائمه(ع) و عالم غیب است و حکمت عملی هم باور به عدالت و عدم ظلم و حفظ کرامت انسان‌ها که در فرمایش حضرت علی(ع) هم بر آن تاکید شده است که: فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ وَ إِمَّا نَظِیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ؛ اینکه همه امکانات باید به نحوی توزیع شود که انسان‌ها بتوانند خلاقیت خودشان را بروز دهند. این عقلانیت مبتنی بر عدالت‌خواهی و ارزش‌ها و نیکی‌ها و عمل صالح است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم با اشاره به تأکید امام شهید بر معنویت، اظهار کرد: جامعه بدون معنویت از منظر امام شهید جامعه‌ای است که به سمت حیوانیت و سقوط و جنایت و تبهکاری پیش می‌رود. در حال حاضر سردمداران اپستین به راحتی دروغ می‌گویند و ظلم می‌کنند و به هیچ قانون و قاعده انسانی پایبند نیستند. جامعه‌ای که اسلام قصد دارد آن را تحقق ببخشد حتما باید معنویت داشته باشد و بدون معنویت جامعه اسلامی نمی‌شود.
خیری با بیان اینکه امام شهید تلاش زیادی کردند تا در قالب علوم انسانی اسلامی و مهندسی فرهنگی و علمی کشور و انواع سیاست‌ها پیشرفت و عدالت را محقق کنند، گفت: تمام این تلاش‌ها در مسیر جامعه‌پردازی است تا به تمدن برسیم و تمدن که عنصر اصلی آن مسئولیت‌پذیری است، زمینه‌ساز ظهور امام زمان(عج) است؛ ما از وجود مقدس امام زمان(عج) محروم هستیم زیرا مسئولیت‌پذیری ما دچار مشکل است.
عدم مسئولیت‌پذیری؛ عامل غیبت
وی تأکید کرد: اینکه در فلسفه غیبت امام زمان(عج) گفته می‌َشود برگشت به خود ما دارد یعنی اینکه ما هنوز آنطور که باید احساس مسئولیت نکرده‌ایم و تک تک ائمه(ع) ما شهید شدند. اکنون بعثت مردمی در این روزها و شب‌ها نشان می‌دهد اتفاقی در بین مردم رخ داده است در حالی که وقتی ائمه(ع) را شهید کردند کدام اعتراضی صورت می‌گرفت و مردم علیه حاکمان می‌ایستادند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلام قم بیان کرد: مسلما چنین افراد و جامعه‌ای لایق حکومت امام معصوم(ع) نبودند از این رو غیبت رخ داد و مردم باید بفهمند ارزش امام و تحقق عدالت و حکومت امام را، مردم باید ناله سر دهند تا به پختگی برسند و این موار در گرو وجود معنویت و تقویت آن در بین آحاد جامعه است.
خیری اظهار کرد: امروز وقتی رهبر ما را شهید کردند تصور خودشان این بود که وقتی رأس جامعه و برخی از فرماندهان کشور شهید شدند دیگر انسجام و ساختاری برای ایران باقی نمی‌ماند اما مردم با احساس مسئولیت و عقلانیت، خودشان رهبری را بر عهده گرفتند که در کلام امام رشید امروز، آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای بر آن تأکید شد؛ خود مردم امام جامعه شدند و این سخن در کلام امام راحل هم وجود داشت و امام شهید ما نیز تأکید کردند که اگر اتفاقی برای کشور رخ دهد مردم خودشان کار را تمام خواهند کرد.
وی افزود: پس دو عنصر ضروری در اندیشه اجتماعی امام شهید، عنصر معنویت و عقلانیت است و در کنار آن عنصر سوم عدالت است. هیچ جامعه‌ای بدون عدالت پابرجا نخواهد ماند؛ در روایات داریم که حکومت با کفر باقی می‌ماند اما با ظلم باقی نخواهد ماند؛ در توصیف امام زمان(عج) هم بحث عدالت‌گستری در اولویت است؛ عدالت سبب خواهد شد تا آحاد جامعه بتوانند به حقوقشان برسند.
خیری اظهار کرد: در ازدواج که مبتنی بر مودت و رحمت و عشق است و همین رفتارها سبب سکینه و آرامش بین زن و شوهر است باز معنویت و مسئولیت‌پذیری حرف اصلی را می‌زند؛ امر به معروف و نهی از منکر هم یعنی مسئولیت‌پذیری که در روایات حضرت علی(ع) به معنای آن است که کسی بار مسئولیت خود را بر دوش دیگری نمی‌اندازد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم با بیان اینکه انسان مسئولیت‌پذیر و با معنویت، معادگراست، تصریح کرد: چنین انسانی به قول برخی بزرگان، می‌داند دوای درد جوامع بشری در نزد اسلام است، زیرا می‌تواند بینش انسان‌ها را به مسائل اجتماعی تغییر دهد تا جایی که فرد احساس کند اگر به دیگری کمک کرده است به خودش کمک کرده است.
وی تأکید کرد: وقتی این باور فراگیر می‌شود که جامعه بداند ماورا و آخرتی وجود دارد و انسان به اندازه ذره مثقالی اگر کار خوب کرد پاداش آن را می‌بیند و برعکس اگر کار بدی کرد کیفر خواهد دید؛ این نگاه باعث ایجاد معنویت و عدالت است.
نقش محوری عدالت
خیری بیان کرد: در مدینه فاضلهِ کسانی چون فارابی، مسئولیت، معنویت و به خصوص عدالت مورد تأکید قرار گرفته است؛ به باور فارابی انسان، مدنی بالطبع است و دوست دارد با دیگران زندگی کند و در جامعه عدالت نقش محوری دارد و خاستگاه این عدالت هم معنویت و خداترسی است و ممکن نیست حکومت و جامعه‌ای عدالت‌گرا باشد اما معنویت نداشته باشد.
وی تصریح کرد: نرم‌افزار عدالت، توحیدگرایی است و نمی‌توان گفت ما تمدن ایده‌آل درست می‌کنیم ولی خدا در آن نیست. لذا امام باقر(ع) گفته‌اند اسلام بر پنج عنصر استوار است و مهمترین رکن آن ولایت است. لذا اندیشه امامین انقلاب و امام امروز ما این است که بشریت به سعادت برسند و این کار با تحقق ولایت ممکن است. نمی‌توان تمدن ایجاد کرد اما توجه به یکپارچگی خلقت نداشته باشیم.
خیری اظهار کرد: در این عالم همه مخلوق خدا هستند و انسان نسبت به آب و خاک و حیوان و طبیعت اطراف و امکاناتش مسئولیت دارد، لذا انسان با طبیعت بی جان و بی روح سر و کار ندارد بلکه با خلقت هوشیار سر و کار دارد. طبیعت و محیط زیست و حیوان و درخت و ... هم حقوقی دارند و این حقوق را خدا تعیین کرده است. این بعنی ملک حقیقی همه عالم خداست و نه انسان و اگر انسان هم مالکیتی دارد تا جایی است که خدا تعیین فرموده است.
خیری با بیان اینکه روح سرمایه‌داری، فاصله عمیق و شکاف بین طبقات مختلف اجتماعی است، گفت: این روحیه در تضاد با اقتصاد اسلامی است، زیرا بنیاد اقتصاد اسلامی بر عدم ضرر به دیگران و عدالت است؛ فردی در دوره پیامبر(ص) درختی در منزل همسایه داشت و بدون اجازه به منزل همسایه رفت و آمد می‌کرد تا اینکه پیامبر(ص) بعد از چند تذکر درخت او را قطع کرد تا بدون اجازه به منزل همسایه‌اش نرود یعنی مالکیت هم در گرو حفظ معنویت و رعایت عدالت و حقوق دیگران است. به همین دلیل امام شهید ما فرمودند بدون استثنا در هر تدوین هر برنامه و سیاستگذاری تأکید کردند که باید عدالت را پیوست آن کنید. عدالت از فقر مطلق و ایجاد فاصله طبقاتی جلوگیری می‌کند و حداقل نیازهای افراد تأمین خواهد شد. تعاونی‌ها و اصل ۱۴۴ هم در همین راستا مورد تأکید بود که متأسفانه به درستی اجرا نشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم با بیان اینکه شعارهای سال کشور در چندین سال متوالی از سوی رهبر شهید، شعار اقتصادی بود چون جامعه بدون وضعیت اقتصادی خوب به معنویت لازم نمی‌رسد، اظهار کرد: رهبر شهید تأکید داشتند کاری کنید تا بیمار فقط دغدغه بیماری داشته باشد و دغدغه تأمین پول برای درمان نداشته باشد و اگر اینطور شد مردم دل به دین و حکومت خواهند داد و مبعوث می‌شوند کما اینکه وقتی دغدغه رهبر شهید را برای پیشرفت و عدالت دیدند مبعوث شدند.
نقش جوانان در تحول
وی با تأکید بر اینکه تحول در کشور باید از جوانان شروع شود، اضافه کرد: امام شهید ما بر دانشگاه سرنوشت‌ساز تأکید داشتند که در کنار علم، آن دین و اخلاق، محوریت داشته باشد در غیراینصورت همان بلایی که بر سر غرب آمد بر سر ما هم خواهد آمد. رهبر شهید به همین دلیل ارتباط دائمی خود را از قبل انقلاب با دانشجویان و محیط‌های دانشگاهی حفظ کردند. رهبری شهید نسبت به اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها دغدغه داشتند و می‌فرمودند که دانشگاه مورد طمع دشمنان است. لذا از اهداف تمدنی ما باید توجه به دانشگاه و دانشجو و استاد باشد. هدف استعمار در دانشگاه، تقویت روحیه مصرف علمی و تقلید و تقویت فرهنگ غربی بود اما رهبر شهید ما دائما بر پیشرفت علمی بومی تأکید داشتند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم در پایان اظهار کرد: به تعبیر رهبر شهید، اسلامی‌سازی دانشگاه باید رخ دهد اما کار آسانی نیست؛ البته نفس انقلاب اسلامی محیط‌های علمی را متوجه پیشرفت و معنویت و اعتماد به خود کرد و احساس حقارت و خود کم‌بینی را از بین برد. علم در منطق اسلامی، ارزش ذاتی دارد و نور است و دانشگاهی اسلامی است که معنویت و اخلاق در آن باشد از این رو رهبری بر این مسئله تأکید داشتند و می‌فرمودند که برای جامعه محقق و استاد و فرد با سواد بسیار مهم است اما به شرط آن که توأم با معنویت و اخلاق باشد.
نظر شما