دکتر حسین سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، در این همایش با اشاره به رشد تعداد ماهواره‌های فعال در مدار اظهار کرد: حدود یک دهه تا ۱۵ سال قبل تعداد ماهواره‌های موجود در مدار در مرتبه بزرگی هزار قرار داشت، اما اکنون تعداد ماهواره‌ها در مرتبه بزرگی ۱۰ هزار قرار گرفته و به‌زودی این تعداد می‌تواند به مرز ۱۰۰ هزار ماهواره برسد؛ سالاریه این رشد را نشان‌دهنده توسعه سریع صنعت فضایی در جهان دانست و گفت: این فناوری در حوزه‌های مختلف، جزو ابزارهای کم‌رقیب محسوب می‌شود.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به کاربرد ماهواره‌ها در تأمین داده و تصاویر زمینی تصریح کرد: در حوزه داده و تصاویر، ابزار سریعی مانند ماهواره برای دسترسی به داده‌های زمینی سراغ نداریم. هواپیماها و پهپادها نیز در تصویربرداری شناخته‌شده هستند و به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما ماهواره می‌تواند در مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین و با سرعتی در حدود ۷.۵ کیلومتر بر ثانیه تصویربرداری کند. یک ماهواره می‌تواند شمال تا جنوب کشور ما را در ظرف چند دقیقه به‌راحتی داده‌برداری کند و باید تعداد این ماهواره‌ها افزایش پیدا کند و دقت آنها نیز افزایش یابد. این مسیر در دنیا نیز در حال دنبال شدن است.
سالاریه با اشاره به پیشرفت فناوری ماهواره‌های سنجشی و کاهش وزن ماهواره‌های مورد نیاز برای تصویربرداری با دقت بالا اظهار کرد: اگر روزگاری برای دستیابی به دقت تصویربرداری یک متر، به ماهواره‌ای با وزن چند صد کیلوگرم و گاهی چند تن نیاز داشتیم، اکنون در دنیا این کار با ماهواره‌هایی در حدود ۱۰۰ کیلوگرم و حتی کمتر از آن در حال تحقق است. در حال حاضر ماهواره‌هایی با دقت تصویربرداری ۵۰ تا ۳۰ سانتی‌متر به صورت عمومی و تجاری خدمات ارائه می‌دهند. بنابراین، اگر بخواهیم از فناوری‌های نوین نقشه‌برداری بهره‌مند شویم، به ماهواره نیاز داریم و افزایش تعداد ماهواره‌ها می‌تواند بازه زمانی دسترسی به اطلاعات از سطح زمین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به اقدامات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در حوزه توسعه ماهواره‌های سنجشی گفت: مجموعه وزارت ارتباطات که سال‌ها در صنعت فضایی فعالیت داشته، به دنبال توسعه ماهواره‌های جدیدتر با کیفیت بهتر است. در حال حاضر چندین ماهواره با دقت تصویربرداری یک متر و بهتر از یک متر، در مجموعه وزارت ارتباطات و با همکاری دستگاه‌های مرتبط، در دست طراحی و ساخت است. به‌زودی بسیاری از این ماهواره‌ها مراحل طراحی خود را به پایان می‌رسانند و وارد مرحله ساخت می‌شوند.
وی با بیان اینکه ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای سنجشی و تصویربرداری در دستور کار قرار دارد، اظهار کرد: ما در چند سال آینده به دنبال ایجاد منظومه‌های ماهواره‌های سنجشی و تصویربرداری با رزولوشن‌های مختلف هستیم؛ از رزولوشن‌های بهتر از یک متر گرفته تا رزولوشن‌های چند ده متر، تا بتوانیم طیفی از کاربردهای مختلف را با روش‌های گوناگون تلفیق داده پوشش دهیم.
سالاریه با اشاره به برنامه سازمان فضایی برای در اختیار قرار دادن داده‌های ماهواره‌ای مورد نیاز کشور تأکید کرد: ما در سازمان فضایی ایران به دنبال این هستیم که بتوانیم ماهواره‌هایی را که در اختیار داریم، از جمله ماهواره «پایا» و ماهواره «خیام» و همچنین ماهواره‌های متعددی که اکنون برای پرتاب آماده می‌شوند، مانند ماهواره «پارس ۲» و امثال آن، در اختیار سازمان نقشه‌برداری قرار دهیم. این ظرفیت‌ها در اختیار سازمان نقشه‌برداری قرار خواهد گرفت؛ چراکه اساساً ما چیزی را نمی‌سازیم که برای خودمان باشد و صرفاً تصویر آن را داشته باشیم. این تصاویر باید در اختیار نهادهای تخصصی در زمینه نقشه، کشاورزی، منابع آبی و حوزه‌های مختلف قرار گیرد و به یک محصول با ارزش افزوده تبدیل شود. این داده‌ها باید به رفع نیازهای داخل کشور، توسعه اقتصادی و افزایش بهره‌وری در بخش‌های مختلف منجر شوند. در صنعت فضایی مرسوم است که گفته می‌شود اگر یک واحد پولی در این حوزه هزینه کنیم، ایجاد ارزش افزوده‌ای تا چندین برابر و حتی تا ۳۰ برابر برای آن مطرح شده است. وقتی بتوانیم برآورد دقیقی از یک خسارت داشته باشیم یا برآورد دقیقی از میزان برداشت محصول و سطح زیرکشت ارائه کنیم، این یعنی افزایش بهره‌وری و رونق اقتصادی. اقتصاد همیشه به این معنا نیست که چیزی تولید کنیم و آن را با قیمت بیشتری بفروشیم؛ بلکه همین که بتوانیم با یک هزینه مشخص، از وقوع یا گسترش یک خسارت بزرگ جلوگیری کنیم، به معنای ایجاد ارزش اقتصادی است. اگر بتوانیم این خسارت‌ها را با کمک «پنجره واحد زمین»، ابزارهای نقشه‌برداری و ابزارهای تصویربرداری شناسایی و مدیریت کنیم، طبیعتاً می‌توانیم به افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت اقتصادی و زندگی مردم کمک کنیم.
تلفیق داده‌های ماهواره‌ای و زمینی، مسیر تولید اطلاعات مکانی دقیق را هموار می‌کند
اسکندر صیدایی، رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور نیز در این همایش با اشاره به نقش فزاینده داده‌های فضایی در حکمرانی و توسعه پایدار گفت : پیوند ظرفیت ماهواره‌های بومی با داده‌های زمینی و توان تخصصی کشور، افق تازه‌ای برای تولید اطلاعات مکانی دقیق گشوده است. سازمان فضایی و سازمان نقشه‌برداری به‌عنوان دو مجموعه متولی، ظرفیت قابل توجهی برای همکاری مشترک دارند. این همکاری در قالب تفاهم‌نامه‌های مشترک آغاز شده است.
وی مدیریت کلان‌داده‌ها را یکی از پیشران‌های کلیدی توسعه پایدار دانست و گفت: داده‌های زمینی و فضایی نقشی تعیین‌کننده در توسعه پایدار ایفا می‌کنند. داده زمانی می‌تواند منشأ تحول باشد که دقیق، به‌روز، اطمینان‌بخش و پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. این سازمان با سابقه حدود هفت دهه، تاکنون حدود ۶ میلیون تصویر دقیق از نقاط مختلف کشور تولید کرده است.
صیدایی با اشاره به اقدامات مشترک طی یک سال و نیم اخیر گفت: داده‌های ماهواره «خیام» با همکاری سازمان فضایی دریافت و با داده‌های ایستگاهی و عملیات میدانی تلفیق شده است. در نشست مشترک مدیران دو سازمان، بر ضرورت پشتیبانی، هم‌افزایی و توسعه همکاری‌ها تأکید شد.
رئیس سازمان نقشه‌برداری با اشاره به اهمیت کلان‌داده‌ها اظهار کرد: داده‌های زمینی و فضایی که با موقعیت مکانی ارتباط دارند، بخشی از ظرفیت توسعه پایدار را تشکیل می‌دهند. طی یک سال و نیم اخیر، داده‌های ماهواره خیام با داده‌های ایستگاهی تلفیق و مدل‌سازی شده است.
صیدایی در پایان گفت: ضرورت تقویت پشتیبانی و توسعه زیرساخت‌های نرم‌افزاری باید با جدیت دنبال شود. امیدواریم با تقویت این مسیر، داده‌های شفاف، دقیق، به‌روز و فناوری‌محور برای پشتیبانی از نظام برنامه‌ریزی و مدیریتی کشور تولید کنیم.
هوش مصنوعی، تصاویر ماهواره‌ای را به ابزار پایش هوشمند سرزمین تبدیل می‌کند
طیبه مناقبی، پژوهشگر حوزه فضا نیز در این همایش با اشاره به تحول تحلیل تصاویر ماهواره‌ای با استفاده از هوش مصنوعی گفت: تحلیل تصاویر ماهواره‌ای می‌تواند زمان شناسایی تغییرات، مدیریت بحران و به‌روزرسانی اطلاعات مکانی را کاهش دهد. استفاده از مدل‌های هوشمند، محدوده بررسی تصاویر را محدود و فرآیند استخراج تغییرات را هدفمند می‌کند.
وی با اشاره به ناپدیدشدن پرواز ام‌اچ۳۷۰ در سال ۲۰۱۴ و زلزله ترکیه در سال ۲۰۲۳ گفت: طی کمتر از یک دهه، استفاده از محاسبات هوشمند باعث شد فرآیند تحلیل نسبت به روش بررسی چشمی، سریع‌تر و هدفمندتر انجام شود.
این پژوهشگر حوزه فضا با اشاره به تجربه تهیه اطلاعات مکانی در کشور بیان کرد: در پروژه‌هایی که وسعت منطقه زیاد می‌شود، استفاده از پهپاد به تنهایی پاسخگوی نیاز نیست و تصاویر فضایی می‌توانند نقش مؤثری در پوشش گسترده مناطق داشته باشند. زمان و هزینه باید در کنار یکدیگر در نظر گرفته شوند و استفاده از تصاویر ماهواره‌ای در پروژه‌های گسترده، از نظر اقتصادی و زمانی ضرورت جدی دارد.
مناقبی با تشریح کاربرد هوش مصنوعی در به‌روزرسانی نقشه‌ها بیان کرد: هوش مصنوعی می‌تواند بخش‌هایی را که احتمال تغییر در آنها وجود دارد، برای کاربر مشخص و برجسته کند. کاربر از چرخه تحلیل حذف نمی‌شود، بلکه نقش او از استخراج دستی اطلاعات به آموزش مدل، نظارت بر عملکرد آن و ارزیابی کیفیت خروجی تغییر می‌کند.
وی در پایان گفت: زمانی که این طرح‌ها در همکاری میان نهادهای حاکمیتی، دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها به مرحله اجرا برسند، ظرفیت ایجاد دستاوردهای ارزشمند در حوزه پایش و مدیریت اطلاعات مکانی کشور افزایش خواهد یافت.
نظر شما