وقتی با مرگ مشکوک یک زن در سیبری بر اثر ذات‌الریه، خبرگزاری‌های غربی سروصدا راه انداختند، به نظر می‌رسید بخشی از ماجرا ناشی از تبلیغات ضدروسی غرب و بزرگ‌نمایی یک خبر عادی باشد. اما وقتی خبر رسید بخشی از بیمارستان محل فوت آن زن، قرنطینه شده و عده‌ای تحت مراقبت قرار گرفته‌اند، ماجرا جدی‌تر شد و خیلی‌ها از بازگشت دوباره «طاعون» نوشتند.
بررسی یک شایعه
سی‌ان‌ان ماجرا را این‌طور روایت می‌کند: همه‌چیز از مرگ یک زن بیست‌وهشت ساله در سیبری شروع شد. زنی که اتفاقاً در جایی کار می‌کرد که اسمش با یکی از ترسناک‌ترین بیماری‌های تاریخ گره خورده است. یعنی مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری. البته او پس از ابتلا به ذات‌الریه با منشأ نامشخص جان باخت و هنوز چند روزی از مرگش نگذشته بود که سی‌ان‌ان در گزارش دیگری خبر داد ده‌ها نفر پس از مرگ یک کارمند آزمایشگاه روسی که به مطالعه طاعون و عوامل بیماری‌زای خطرناک اختصاص داشت در قرنطینه به سر می‌برند. این یعنی کم‌کم پای قرنطینه، آزمایش‌های بیشتر و البته نام قدیمی و ترسناک طاعون به ماجرا باز شد. البته فعلاً هیچ مقام روسی تأیید نکرده که این زن بر اثر طاعون ریوی فوت کرده است. «روسپوتربنادزور» (نهاد مسئول نظارت بر بیماری‌های عفونی در روسیه) طبق روال قدیمی و بروکراسی حاکم بر روسیه، در اولین واکنش، هرگونه ارتباط میان مرگ این کارمند و ماهیت حرفه‌ای آزمایشگاهش را تکذیب کرد و مدعی شد هیچ میکروارگانیسم مرتبط با وظایف او در نمونه‌ها یافت نشده است. اما تکذیب‌های رسمی، با واقعیت میدانی در ایرکوتسک همخوانی نداشت. همزمان با تکذیب‌ها، بخشی از بیمارستان محل بستری او به قرنطینه کامل رفت، پذیرش و ترخیص در چند بخش متوقف شد و نزدیکان متوفی تحت پایش شدید قرار گرفتند. گزارش‌های غیررسمی، از قرنطینه ۲۰۰ نفر خبر می‌دادند. مقام‌های محلی برخی تجمعات را لغو کردند. فرماندار از بررسی یک مورد مشکوک به عفونت بسیار خطرناک سخن گفت و آنا پوپووا، رئیس نهاد ناظر، شخصاً برای مدیریت بحران راهی ایرکوتسک شد. کرملین در میانه این آشوب، از مردم خواست تا شایعات را کنار بگذارند و فقط به اخبار رسمی تکیه کنند. اما ماجرا دیگر از چارچوب دیوارهای بیمارستان سیبری خارج شده بود و سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای پیگیری ابعاد ماجرا وارد میدان شد و کشورهای همسایه قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان با احتیاط تمام، تدابیر مرزی و بهداشتی را تشدید کردند. آمریکا نیز اعلام کرد شرایط را زیر ذره‌بین دارد. در این میان، اگرچه سازمان جهانی بهداشت با لحنی خونسردانه تأکید کرده «خطر برای عموم مردم پایین است»، اما یک پرسش بزرگ همچنان وجود دارد که چرا در میان همه بیماری‌های تنفسی، نام طاعون ریوی در این ماجرا برجسته شده است؟
چرا طاعون ریوی؟
طاعون ریوی، درواقع یک ضلع مخوف مثلث «یرسینیا پستیس» است. باکتری بدنامی که تاریخ بشر را با طاعون خیارکی (همان نسخه کلاسیک کک، موش و جوندگان) و طاعون سپتی‌سمی که خون را به سم تبدیل می‌کند رنگ‌آمیزی کرده است. اما نسخه ریوی، با آن دوتای قبلی کاملاً متفاوت است و ریه‌ها مستقیماً هدف تهاجم قرار می‌گیرند. نکته کلیدی که نام این بیماری را در ماجرای اخیر بر سر زبان‌ها انداخته، توانایی منحصربه‌فرد آن در انتقال انسان به انسان است. برخلاف انواع دیگر، این نسخه از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه و عطسه منتقل می‌شود. اما یک واقعیت هم هست که برخی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی مثل ابتدای ماجرای کرونا دارند زیادی شلوغش می‌کنند.
این طاعون با وجود امکان سرایت از طریق سرفه و عطسه، قدرت انتقالی مثل ویروس کرونا را ندارد. کارشناسان تأکید دارند این باکتری به‌سادگی ویروس‌های تنفسی مدرن در هوا معلق نمی‌ماند و برای انتقال، به یک ملاقات نزدیک و رودررو نیاز دارد.
یورورنیوز هم از قول گلن ورتمن، پزشک مرکز پزشکی مداستار، آب پاکی را روی دست ترس‌های ما می‌ریزد و می‌گوید احتمال گسترش وسیع آن در روسیه یا رسیدنش به آمریکا بسیار ناچیز است. الکساندر چپورنوف، ویروس‌شناس سیبریایی هم یادآوری می‌کند دستورالعمل‌های قرنطینه در دنیای امروز، دقیقاً برای مسدود کردن همین مسیر باریک انتقال طراحی شده‌اند.
بیماری قابل درمان
برای همین به نظر می‌رسد برخلاف اسم دهان‌پرکُن و رعب‌آورش، طاعون ریوی اگر به‌موقع شناسایی شود، موجب مرگ نمی‌شود و اتفاقاً یک بیماری قابل‌درمان با آنتی‌بیوتیک‌های معمولی مثل سیپروفلوکساسین یا استرپتومایسین است. از آن جالب‌تر، علائم بیماری از تب و سردرد تا سرفه‌های خون‌آلود با چنان سرعتی سراغ بیمار می‌آیند که او فرصت نمی‌کند به مسافرت برود یا در سطح شهر بچرخد. درواقع، شدت بیماری خودش سدی در برابر همه‌گیری است و بیمار پیش از اینکه بتواند دیگران را آلوده کند، آن‌قدر بدحال می‌شود که عملاً از چرخه رفت‌وآمد عمومی حذف می‌شود. درنهایت اینکه اگرچه نام طاعون بیشتر ما را به یاد قرون وسطا، مرگ سیاه و بیماری‌های سرکوب و محو شده می‌اندازد، اما این بیماری هرگز به کلی از جهان ناپدید نشده است.
باکتری یرسینیا پستیس همچنان در جمعیت حیوانات وحشی برخی مناطق، ازجمله بخش‌هایی از سیبری، وجود دارد و موارد ابتلای انسانی نیز در نقاط مختلف جهان ثبت می‌شود. اما آنچه فعلاً در روسیه رخ داده، بیشتر پرونده‌ای مشکوک و در دست بررسی است تا نشانه‌ای از آغاز یک همه‌گیری تازه. علت مرگ این کارمند هنوز تأیید نشده و سازمان جهانی بهداشت نیز خطر برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است.
با این همه، حضور باکتری در طبیعت و امکان انتقال طاعون ریوی از انسان به انسان کافی است تا مقام‌های بهداشتی در برابر احتمالی نادر اما جدی، جانب احتیاط را بگیرند؛ حتی اگر سرانجام معلوم شود که طاعون، متهم اشتباهی بوده است.
نظر شما