سوسک‌ها و نجات دموکراسی هندوستان

دهلی‌نو برای چندمین بار در سال جاری، روزهایی پرآشوب را پشت سر می گذارد. ده‌ها معترض به دعوت حزب مردمی سوسک(CJP) تجمع کرده بودند چراکه رئیس کمیسیون انتخابات هند بود که با بازنگری در فهرست رأی‌دهندگان، عملاً زمینه حذف حدود ۱۳۰میلیون نفر را فراهم کرده است. در نتیجه رهبران ارشد این حزب توسط پلیس دستگیر شدند. آن ها این اقدام را تلاشی برای تثبیت موقعیت حزب حاکم در آستانه انتخابات ایالتی تعبیر کرده و خواستار استعفای او
و به تعبیر خودشان «نجات دموکراسی» هند بودند.
اما چند نکته مهم در زمینه پیامدهای این جنبش اعتراضی و آینده نقش‌آفرینی حزب CJP در صحنه سیاسی هند قابل ذکر است.
الف) در وهله نخست، این جنبش‌های اعتراضی و تشکیل حزب مردمی سوسک‌ها را باید در امتداد خیزش جهانی نسل زد و به‌طور خاص خیزش آن در جنوب آسیا مورد ارزیابی قرارداد؛ اعتراضات و خیزش‌های اجتماعی سریلانکا(۲۰۲۲)، بنگلادش(۲۰۲۴) و نپال (۲۰۲۵). این خیزش‌ها دارای ویژگی‌های مشترکی همچون نارضایتی نسل جوان از نابسامانی‌های اقتصادی، فساد، بی‌عدالتی، بیکاری و در کنار آن بی‌اعتمادی به نهادهای سیاسی و اجتماعی و سرخوردگی از دولت‌ها هستند.
ب) هر یک از این خیزش‌ها با سرنوشت متفاوتی روبه‌رو شده‌ و سهم معترضان نسل زد، به عنوان منشأ تحولات، از قدرت متفاوت بوده‌است. در این راستا جز در نپال که نسل زد توانست در قالب یک حزب منسجم سیاسی و با مشارکت در انتخابات، قدرت را در اختیار گیرد، در موارد دیگری همچون سریلانکا یا بنگلادش، صرفاً زمینه‌ساز برخی تغییرات سیاسی و درواقع شاهد مصادره جنبش خود توسط احزاب سنتی بوده‌اند.
ج) به نظر می‌رسد در هند نیز خیزش نسل زد از همین قاعده پیروی می‌کند. این خیزش از بسیاری جهات تابو اقتدار دولت مودی را شکسته و توانسته برخی ناکارآمدی‌ها و تخلفات آن، به‌ویژه در حوزه دموکراسی را به چالش بکشد. با این حال، نبود انسجام قانونی و ساختاری حزب مردمی سوسک‌ها، فراگیری طیف حامیان جوان حزب که صرفاً در مسائلی خاص اجماع‌نظر دارند، مشخص نبودن وسعت پایگاه اجتماعی آن‌ها در میان جامعه هند و در نهایت نداشتن چشم‌انداز و برنامه‌ای برای آینده؛ همگی از عواملی هستند که می‌توانند شرایط بقای سیاسی حزب و نقش‌آفرینی آن در آینده هند را با ابهامات اساسی روبه‌رو کنند. انتخابات پیش رو به‌خصوص در ایالت کلیدی اوتار پرداش، شاید بتواند تا حد زیادی وزن سیاسی و اجتماعی این جنبش و چشم‌انداز آینده سیاسی سی‌جی‌پی را روشن کند.