ورود به مجموعه‌ای با وسعت حرم مطهر رضوی، برای کسی که تکیه‌گاهش تنها صداها و نوک یک عصاست، در نگاه نخست می‌تواند با بیم سردرگمی در ازدحام همراه باشد. اما در این آستان مقدس، زیارت با سازوکاری منظم برنامه ریزی شده است و از همان ورودی‌های حرم با یک همراهی مشخص آغاز می‌شود.
همگام‌شدن با زائرانی که جهان را متفاوت می‌بینند
در تلاطم جمعیت و شلوغی صحن‌های حرم، جایی که برای زائر روشندل، گام‌برداشتن نیازمند تکیه‌گاهی مطمئن است، طرح مشایعت و همراهی نه یک خدمت اداری، که تجلی فرهنگ تکریم زائر برای میزبانی است. خادمان آموزش دیده بخش زلال رضوان در تمام ساعات شبانه‌روز و در ۳۶۵ روز سال، به‌منزله چشمان بینای زائر روشندل عمل می‌کنند.
زائر روشندل یا کم‌بینا، برای حضور در حرم نیازی به جست‌وجوی مضطربانه ندارد؛ یا در بدو ورود به دفاتر انتظامات مستقر در ورودی‌های اصلی حرم هدایت می‌شود، یا کافی است پیش از ورود با خطوط اختصاصی ۰۵۱۳۲۰۰۲۸۸۳ که ویژه خواهران یا ۰۵۱۳۲۰۰۳۹۸۲ که ویژه برادران است، تماس بگیرد. از همان گیت بازرسی، خادم همراه با او هم‌قدم می‌شود، با طمأنینه او را از معابر پرتردد عبور می‌دهد و تا فراغت کامل از زیارت و بازگشت به مبدأ خروجی، سایه‌به‌سایه در کنارش می‌ماند تا کرامت زائر در اوج احترام و استقلال حفظ شود.
تشرف اختصاصی به روضه منوره
برای آن گروه از روشن‌دلانی که آسیب بینایی‌شان با ضعف قوای جسمانی، کهولت سن پیوند خورده، تدابیری ویژه و سنجیده برای تشرف این زائران به روضه منوره در نظر گرفته شده است که مسیر را برای زیارتی آرام هموار می‌کند.
برای تشرف کاروان‌های توان‌یابان، سه نوبت زمانی ویژه صبح (۸:۰۰ تا ۹:۳۰)، عصر (۱۴:۰۰ تا ۱۵:۳۰) و شب (۲۰:۳۰ تا ۲۲:۰۰) در نظر گرفته شده است. در شبستان علوی مسجد گوهرشاد، خادمان بخش زلال رضوان عهده‌دار این همراهی‌اند و زائران روشندل را تا نزدیکی روضه‌ی منوره همراهی می‌کنند؛ مسیری که برای قدم‌های زائر هموار شده است. در این میزبانی، کفشداران نیز با گشاده‌رویی، عصاها و وسایل همراه زائر را به امانت می‌پذیرند تا او سبک‌بال و فارغ از هرگونه دغدغه محیطی، تنها با قلبی متصل به آستان حضرت خورشید، زیارت کند.
لمس واژه‌های قدسی
برای روشن‌دلان، خواندن قرآن و زیارت‌نامه نه با نگاه، که با سرانگشتانی است که خطوط برجسته را می‌کاوند. در ساختار توزیع کتب ادعیه و زیارت، دسترسی به این گنجینه‌ها از سطح قفسه‌های عمومی تفکیک شده و کاملاً متمرکز مدیریت می‌شود.
زائران روشندل برای دریافت کتب قرآن، مفاتیح‌الجنان و ادعیه منتخب به خط بریل، مستقیماً به دفاتر کتب انوار مراجعه می‌کنند. این دفاتر در چهار نقطه کانونی حرم واقع دررواق دارالحجه، رواق دارالمرحمه، صحن انقلاب اسلامی و صحن آزادی جانمایی شده است.
خادمان این دفاتر علاوه بر امانت دادن کتب بریل، در صورت نیاز به راهنمایی در خوانش یا پیدا کردن ادعیه خاص، زائران را تا استقرار در فضایی مناسب همراهی می‌کنند.
مناسب‌سازی قدم‌به‌قدم حرم برای عبور عصای سپید
پیمایش صحن‌های وسیع و باشکوه حرم مطهر رضوی برای زائری که جهان پیرامونش را با صداها و پژواک سنگ‌فرش‌ها اندازه می‌گیرد، نباید به تجربه‌ای نفس‌گیر یا پرواهمه تبدیل شود. از این رو، آستان قدس رضوی مناسب‌سازی کالبدی حرم را نه یک اقدام حاشیه‌ای، بلکه بخشی از شأن میزبانی از زائران روشندل دانسته و معماری فضا را به نفع استقلال و ایمنی آنان بازآرایی کرده است
ارتباط صحن‌های روباز با رواق‌های زیرسطحی با تمهیدات ویژه‌ای دسترس‌پذیر شده است. آسانسورها و پله‌های برقی استاندارد، جایگزین پله‌های پرشمار قدیمی شده‌اند تا روشن‌دلان بدون ترس از لغزش یا از دست دادن تعادل، همراه با خادمان یا به‌تنهایی، وارد این رواق‌ها شوند.
حذف ناهمواری‌ها و صیقل‌دادن مسیر تردد
در کف‌سازی‌ها و اتصالات میان صحن‌ها و رواق‌ها، شیب‌راه‌ها جای پله‌های کوچک و ناگهانی را گرفته‌اند. رفع پستی‌وبلندی‌ها، ایمن‌سازی لبه‌های ورودی و برچیدن هرگونه مانع فیزیکی غیرضروری در مسیرهای اصلی، فضایی پدید آورده تا عصای سپید بتواند روان و با ضرب‌آهنگی پیوسته مسیر را لمس کند؛ گویی خود فضا دست زائر را گرفته و او را گام‌به‌گام به سوی حریم رضوی راهنمایی می‌کند.
تردد آسوده در پهنه صحن‌ها
علاوه بر گشت‌های سیار صندلی چرخدار در تمامی ورودی‌ها، در سه محور پرتردد ورودی باب‌الجواد (ع) تا انتهای صحن غدیر، ورودی باب‌الرضا (ع) تا باب‌السلام در صحن کوثر و مسیر بیرونی امتداد خیابان آیت‌الله واعظ طبسی تا ورودی بازار غدیر، جایی که فاصله‌ها طولانی و سیل جمعیت در حرکت است، خودروهای برقی زائربر به‌صورت مستمر فعال است. این خودروها ایستگاه‌های مشخصی دارند و روشن‌دلان، به‌ویژه زائرانی که توان گام برداشتن در مسیرهای طولانی را ندارند، با احترام و همراهی خادمان در این خودروها مستقر می‌شوند تا بدون خستگی راه و دور از تلاطم جمعیت به زیارت برسند.
مأمن امن پیداشدگان
در پهنه وسیع و گسترده حرم مطهر رضوی، جدایی ناخواسته از همراهان همواره یکی از دغدغه‌های زائران با محدودیت بینایی است. دفاتر رسیدگی به امور پیداشدگان برای روشن‌دلان نقشی فراتر از یک دفتر راهنمایی ایفا می‌کند؛ این بخش نقطه‌ای امن برای اتصال دوباره به همراهان و اطمینان از سلامت مسیر است.
خادمان این واحد با آگاهی کامل از زبان ارتباطی و نیازهای روانی و جسمانی زائر روشندل، به محض مراجعه یا هدایت زائر، با ثبت دقیق اطلاعات و برقراری ارتباط سریع با اعضای خانواده یا کاروان، فضای انتظار را به دقایقی امن و سرشار از تکریم بدل می‌سازند.
میزبانی فرهنگی و معرفتی در دارالهدایه
میزبانی از روشن‌دلان تنها در گشودن مسیرها خلاصه نمی‌شود؛ بعد معرفتی زیارت نیز سهمی اختصاصی در این آستان مقدس دارد. برای کاروان‌های زیارتی روشن‌دلان که در مناسبت‌هایی همچون روز جهانی عصای سفید، دهه کرامت، روزهای پایانی صفر و اربعین حسینی راهی حرم امام رضا (ع) می‌شوند، رواق دارالهدایه میزبان این زائران است.
در این رواق، در قالب ویژه‌برنامه‌هایی مانند «شوق زیارت» و «مثل جابر»، برنامه‌هایی که با لحنی متناسب با دریافت‌های حسی این زائران است، پیش‌بینی شده است.
عصای سفید؛ شناسه‌ای برای حضور باکرامت
درواقع عصای سفید در حرم رضوی، تنها یک تکیه‌گاه فیزیکی نیست، بلکه شناسه‌ای برای حضور باکرامت یک زائر است در حریمی که معماری و میزبانی، هر دو برای تسهیل حضور او، بازتعریف شده‌اند.
نظر شما