در این میان، مراکز پاسخگویی دینی به عنوان پل ارتباطی میان مردم و کارشناسان دینی، نقش مهمی در شناسایی دغدغه‌های جامعه و ارائه پاسخ‌های معتبر دارند. حجم گسترده پرسش‌های مردمی، علاوه بر آنکه نشان‌دهنده اعتماد جامعه به این مراکز است، می‌تواند تصویری روشن از نیازهای معرفتی و فرهنگی مردم ارائه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمود عامری، رئیس اداره پاسخگویی به سؤالات دینی حرم مطهر رضوی، سال‌هاست در حوزه پاسخگویی دینی و مدیریت فرآیندهای مرتبط با آن فعالیت دارد.
وی در این گفت‌وگو ضمن تشریح اقدامات این اداره در مواجهه با مسائل نوپدید فقهی و اجتماعی، از تلاش برای به‌روزرسانی دانش پاسخگویان، تحلیل پرسش‌های مردمی و استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزاری کمکی برای تسریع و سامان‌دهی پاسخ‌ها سخن می‌گوید:
با توجه به تغییرات سبک زندگی و ظهور مسائل جدید، اداره پاسخگویی حرم مطهر رضوی چگونه موضوعات نوپدید را دنبال می‌کند؟
یکی از موضوعاتی که به صورت جدی دنبال می‌کنیم، بحث مسائل نوپدید است. در همین زمینه با دبیرخانه‌ها و مجموعه‌های علمی همکاری‌هایی داریم و نشست‌هایی با عنوان مسائل نوپدید برگزار می‌شود تا موضوعاتی که در جامعه مطرح شده و نیازمند بررسی هستند، مورد توجه قرار گیرند.
برای نمونه، موضوعاتی مانند کاشت ناخن، کاشت مژه و برخی مسائل مرتبط با تغییرات سبک زندگی، از جمله پرسش‌هایی است که مردم درباره آنها سؤال دارند. تلاش ما این است که محتوای لازم در این زمینه‌ها برای استادان و پاسخگویان فراهم شود تا آنها بتوانند با شناخت دقیق‌تر، پاسخ مناسب ارائه دهند.
در کنار این موضوعات، مباحث مالی جدید مانند رمزارزها نیز از جمله حوزه‌هایی است که نیازمند بررسی و گفت‌وگوی علمی است. پاسخگویان باید نسبت به این مسائل آگاهی کافی داشته باشند تا بتوانند پاسخ‌هایی متناسب با شرایط روز جامعه ارائه کنند.
برای ایجاد هماهنگی میان مراکز پاسخگویی چه اقداماتی انجام شده است؟
در ماه‌های اخیر جلساتی را برای یکسان‌سازی پاسخ‌ها با برخی مراکز علمی و پاسخگویی از جمله مرکز ملی پاسخگویی و دفتر برخی مراجع دنبال کرده‌ایم. هدف این است که درباره موضوعات مختلف، دیدگاه‌ها و نکات علمی مطرح شود و پاسخ‌ها با دقت بیشتری ارائه شود.
این موضوع به ویژه در مسائل فقهی اهمیت زیادی دارد، زیرا پاسخگویی نیازمند توجه دقیق به مبانی و دیدگاه‌های مراجع عظام تقلید است.
مخاطبان اداره پاسخگویی حرم مطهر رضوی چه گروه‌هایی هستند و چه میزان مراجعه وجود دارد؟
مخاطبان ما از سراسر کشور هستند و محدود به منطقه یا گروه خاصی نیستند. زنان و مردان، جوانان و افراد مسن، همگی از این ظرفیت استفاده می‌کنند.
ما در فرآیند ثبت اطلاعات تلاش کرده‌ایم شناخت دقیق‌تری از پرسش‌ها داشته باشیم. اکنون با استفاده از سامانه‌های جدید، اطلاعات تماس‌ها ثبت می‌شود و امکان تحلیل بهتر پرسش‌ها فراهم شده است.
یکی از نخستین پرسش‌های پاسخگویان این است که فرد از کدام مرجع تقلید پیروی می‌کند تا پاسخ متناسب با همان مبنا ارائه شود.
اعتماد مردم به حرم مطهر امام رضا (ع) یکی از عوامل مهم استقبال از این سامانه است. در برخی ایام مانند ماه مبارک رمضان، حجم تماس‌ها افزایش چشمگیری دارد و حتی در برخی روزها به حدود ۱۵ هزار تماس و در مواردی بیشتر نیز رسیده است.
آیا تحلیل پرسش‌های مردم در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی و تبلیغی حرم مورد استفاده قرار می‌گیرد؟
یکی از ظرفیت‌های مهم پاسخگویی همین شناخت نیازهای واقعی مردم است. ما بخشی از پرسش‌ها را تحلیل می‌کنیم؛ اینکه بیشترین سؤالات در چه حوزه‌هایی است، مسائل تربیتی، اخلاقی یا فقهی مردم بیشتر حول چه موضوعاتی می‌چرخد و کدام موضوعات کاربردی‌تر هستند.
این اطلاعات می‌تواند در اختیار بخش‌های تبلیغی و فرهنگی قرار گیرد تا برنامه‌ها متناسب با نیازهای واقعی جامعه طراحی شود.
برای مثال اگر در حوزه خانواده، موضوعی مانند تعارض زوجین یا تربیت فرزند شده باشد، این موضوع می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی برای سخنرانی‌ها، تولید محتوا و فعالیت‌های فرهنگی قرار گیرد.
اداره پاسخگویی حرم مطهر رضوی چه برنامه‌ای برای استفاده از هوش مصنوعی دارد؟
ما از مدتی قبل موضوع استفاده از هوش مصنوعی در پاسخگویی را دنبال کرده‌ایم. جلساتی با مجموعه‌های مرتبط برگزار شد و بررسی‌هایی صورت گرفت، اما به دلیل پیچیدگی‌های اجرایی به نتیجه نهایی نرسید و ما مسیر مستقل خودمان را دنبال کردیم.
در این فرآیند، هدف ما این نیست که هوش مصنوعی خودش پاسخ فقهی تولید کند یا وارد حوزه اجتهاد شود. هوش مصنوعی در اینجا صرفاً یک ابزار پشتیبان است که از محتوای معتبر و پاسخ‌های آماده‌ای که کارشناسان تهیه کرده‌اند استفاده می‌کند.
ما محتوای موجود را در قالب یک سامانه هوشمند قرار داده‌ایم تا وقتی کاربر پرسشی را مطرح می‌کند، سامانه بتواند پاسخ‌های مشابه را از میان همین منابع معتبر پیدا کند و در اختیار او قرار دهد.
اگر پاسخ ارائه‌شده مورد قبول کاربر باشد، فرآیند پایان می‌یابد و اگر نیاز به بررسی بیشتر باشد، سؤال برای پاسخگوی انسانی ارسال می‌شود.
مهم‌ترین دغدغه در استفاده از هوش مصنوعی برای پاسخگویی دینی چیست؟
مهم‌ترین نکته این است که هوش مصنوعی نباید خودش استنباط کند. در حوزه مسائل دینی، به‌ویژه فقه، نمی‌توان اجازه داد سامانه‌ای بدون چارچوب علمی پاسخ تولید کند.
به همین دلیل ما هوش مصنوعی را محدود به محتوایی کرده‌ایم که توسط کارشناسان تهیه و بررسی شده است. این سامانه از همان پاسخ‌های معتبر جست‌وجو می‌کند و بر اساس آنها پیشنهاد ارائه می‌دهد.
اکنون حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد پرسش‌هایی که از این مسیر مطرح می‌شوند، می‌توانند به پاسخ مناسب برسند و این ظرفیت با افزایش محتوا و تکمیل داده‌ها توسعه پیدا خواهد کرد.
آینده این مسیر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
موفقیت در هوشمندسازی پاسخگویی دینی به کیفیت و حجم محتوای معتبر بستگی دارد. هرچه منابع دقیق‌تر و به‌روزتر باشند، عملکرد سامانه نیز بهتر خواهد شد.
ما در حال تبدیل برخی منابع آموزشی و پاسخ‌های موجود به قالب‌های جدید هستیم تا بتوانیم از ظرفیت فناوری بیشتر استفاده کنیم.
با توجه به اینکه برخی دیدگاه‌های فقهی ممکن است تغییر کند، به‌روزرسانی محتوا اهمیت زیادی دارد. هدف ما این است که فناوری در خدمت پاسخگویی دقیق‌تر قرار گیرد و در نهایت، پاسخ انسانی و کارشناسی همچنان محور اصلی این فرآیند باقی بماند.
نظر شما