گلزار شهدای میناب جایی است که باید آن را «نورستان» خواند. پیوند عمیق و همیشگی خانواده‌ها با این فضا به‌گونه‌ای است که پدران و مادران داغدیده، فارغ از هیاهوی روزمره، گلزار را مأمن خلوت خود یافته‌اند و گاهی تمام ساعات شبانه‌روز را در مجاورت مزار فرزندانشان سپری می‌کنند. این حضور مداوم، گویای دردی است که به «تروما» تبدیل شده؛ رنجی که نباید در قالب‌های کلیشه‌ای و تکراری به آن نگریست، بلکه نیازمند بازتعریف کالبدی است که بتواند بار این فقدان را به سوی آرامش و التیام هدایت کند.
از «رؤیای ناتمام» تا «میناب علیه فراموشی»
سعید مهرپویا، مدیر مسابقه بین‌المللی طراحی منظر و فضای یادمانی گلزار شهدای مدرسه میناب، در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه قدس، با تشریح مسیر تکامل انتخاب مضمون این رویداد اظهار کرد: در ابتدا پیشنهادهایی مانند «رؤیای ناتمام» برای مسابقه مطرح بود؛ نامی که بر فقدان کودکی و آرزوهای بر باد رفته آن فرشتگان تمرکز داشت. اما در بررسی‌های میدانی و دیدارهای مکرر با خانواده‌های داغدار، دریافتیم که این نام، سوگ را تنها از یک زاویه (فقدان و جنایت) روایت می‌کند و ممکن است در ناخودآگاه مخاطب، تروما را بازتولید کند.وی افزود: در نتیجه، به سمت مفاهیم «تسلی‌بخشی» و «صلح و زندگی» تغییر جهت دادیم؛ چرا که معتقدیم این واقعه تلخ، بیش از آنکه نیازمند مرثیه‌سرایی باشد، به پیامی از جنس «حیات» نیاز دارد. انتخاب عنوان «میناب علیه فراموشی» نیز فراتر از یک نام، موضع‌گیری روشن در برابر گذر زمان و سکوت است؛ هشداری برای اینکه وجدان عمومی بیدار بماند و نشانه‌ای عینی از این واقعیت باشد که صدای مظلومیت این فرشتگان و جنایت دشمن نباید در هیاهوی روزگار خاموش شود.
کالبدی میان روایت درد و تسلای بازماندگان
مهرپویا با تبیین زبان معماری مورد انتظار در این رویداد تأکید کرد: چالش بزرگ طراحان در این پروژه، برقراری تعادلی ظریف میان بازنمایی سوگ و القای امید است. طراحی باید به گونه‌ای صورت گیرد که از یک سو مظلومیت جانسوز کودکان و سنگینی درد را به تصویر بکشد و از سوی دیگر، هرگز به ورطه بازتولید تروما و ناامیدی سقوط نکند، بلکه فضایی برای سکون، خلوت، تأمل و تسلای خاطر خانواده‌های داغدار بیافریند.وی خاطرنشان کرد: مخاطب اصلی و قلبی این فضای یادمانی، پیش از هر کس، خانواده‌های عزیز شهدا هستند؛ کالبد این گلزار باید پیامی صریح و ماندگار به آن‌ها برساند که «ما این داغ بزرگ را ندیده نگرفته‌ایم، تنهایتان نگذاشته‌ایم و این فاجعه هرگز از یاد نخواهد رفت».
ظرف معماری در خدمت مظروف زندگی
مدیر مسابقه بین‌المللی طراحی منظر و فضای یادمانی گلزار شهدای مدرسه میناب در ادامه افزود: تقلیل معماری به مؤلفه‌های صِرف زیبایی‌شناختی یا کارکردهای ظاهری، اصالت آن را خدشه‌دار می‌کند. معماری در جوهره خود «تصرف آگاهانه در محیط» برای برآوردن نیازهای روحی، عاطفی و جسمانی انسان است؛ ازاین‌رو در این واقعه، «زندگی» مظروف و «محیط» ظرفی است که باید التیام‌بخش این رنج جانکاه باشد. جهت‌گیری راهبردی این پروژه بر مبنای «معماری تسلی‌بخش» استوار شده تا محیط به جای بازتولید اندوه، بستری برای تسکین بازماندگان فراهم کند.
۳ گام ماندگار برای آنکه «میناب» به فراموشی سپرده نشود
مدیر این مسابقه در تشریح چرایی شکل‌گیری این پویش خاطرنشان کرد: برای آنکه این واقعه تلخ در غبار زمان گم نشود، سه اقدام محوری و مکمل در حال انجام است که دو اقدام آن به دستور تولیت معزز آستان قدس رضوی تعریف شده و مسابقه طراحی منظر و فضای یادمانی گلزار، یکی از اضلاع آن است. در گام نخست و بنا بر تصمیم نهادهای دولتی، ساختمان مدرسه و محل حادثه حفظ و به «موزه» تبدیل خواهد شد تا به عنوان سندی زنده از این جنایت در حافظه تاریخی کشور باقی بماند.وی با اشاره به گام دوم و دستور ساخت مدارس «شجره طیبه» گفت: به همت آستان قدس رضوی، ساخت هشت باب مدرسه در هشت نقطه کم‌برخوردار کشور به نام و یاد این فرشتگان در دستور کار قرار گرفته است تا چراغ «دانایی و حیات» که در آن کلاس درس خاموش شد، در هشت نقطه دیگر ایران دوباره روشن شود.
مهرپویا افزود: ضلع سوم نیز ساماندهی و طراحی گلزار شهدای میناب و پهنه ۸هزار مترمربعی پیرامون آن است تا آرامگاه این کودکان معصوم، به فضایی آرامش‌بخش و ماندگار تبدیل شود.
دیپلماسی اندیشه و عبور از فیلترهای رسانه‌ای
مهرپویا با تأکید بر برنامه‌ریزی برگزاری رایگان مشارکت در این رقابت تخصصی عنوان کرد: اولویت اصلی ما فراهم آوردن فرصت اطلاع‌رسانی رسانه‌ای و درگیر کردن مستقیم نخبگان و طراحان ایرانی و خارجی با عمق فاجعه بود. با این رویکرد، تاکنون بیش از ۲۰۰هزار بازدید از دست‌کم ١١٩کشور از پایگاه اطلاع‌رسانی رویداد انجام شده و افزون بر ۷هزار بار نیز مجموعه مدارک مسابقه دریافت (دانلود) شده که نشان از فراگیری خبر این پویش انسانی دارد.
مشارکت طراحانی از ۴۷ کشور در آستانه داوری
مدیر این رویداد با ارائه آماری از روند فعلی مشارکت‌ها اذعان کرد: در حالی که کمتر از دو هفته تا پایان مهلت نام‌نویسی باقی‌مانده، طراحان ۴۷کشور جهان در این رویداد ثبت نام کرده‌اند که سهم شرکت‌کنندگان داخلی حدود ٧٢درصد و میزان مشارکت طراحان غیرایرانی نزدیک ٢٨درصد است.مهرپویا در پایان با تأکید بر چندوجهی بودن داوری متذکر شد: این مسابقه بر این باور است که طراحی منظر و فضای یادمانی گلزار شهدای مدرسه میناب، صرفاً مسئله معماری یا منظر نیست، بلکه ابعاد انسانی، اجتماعی، فرهنگی، هنری و روان‌شناختی نیز در آن مؤثر است. ازاین‌رو، هیئت داوران متشکل از هفت صاحب‌نظر تراز اول داخلی و خارجی برای ارزیابی و رتبه‌بندی تعیین شده‌اند.همچنین به دلیل اهمیت و پیچیدگی موضوع، پیش‌بینی شده پس از آنکه هیئت داوران آثار راه یافته به مرحله نهایی را برگزیدند، جمعی از صاحب‌نظران حوزه‌هایی مانند هنر، سینما، ادبیات، علوم اجتماعی، روان‌شناسی و سایر رشته‌های مرتبط دعوت خواهند شد تا دیدگاه‌ها و ملاحظات تخصصی خود را درباره آثار منتخب ارائه کنند. در ادامه علاوه بر معرفی آثار برگزیده، نتایج علمی، حرفه‌ای و فرهنگی این رویداد و مستندات مسابقه به منزله بخشی از میراث این پروژه حفظ و منتشر می‌شود تا در آینده نیز در دسترس پژوهش، آموزش و گفت‌وگوهای حرفه‌ای باقی بماند. مطابق دستور تولیت معزز و برنامه‌ریزی انجام شده؛ پس از اتمام فرایند مسابقه و انتخاب طرح مورد نظر برای اجرا و تکمیل نقشه‌های فنی، همزمان با سالگرد این واقعه تلخ اقدامات اجرایی نیز آغاز می‌شود.
خبرنگار: وحدانه آخوند شریف
نظر شما