حجت‌الاسلام آقاجانی، مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی با بیان اینکه نماز تنها یک فریضه فردی نیست، بلکه عاملی مؤثر در تقویت اخلاق، مسئولیت‌پذیری، همبستگی اجتماعی و سلامت محیط‌های اداری به شمار می‌رود، اظهار کرد: تحقق فرهنگ اقامه نماز در جامعه نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، فراهم‌سازی زیرساخت‌های مناسب، همراهی مدیران و مشارکت فعال خانواده‌ها و دستگاه‌های فرهنگی است. در این مسیر، باید از اقدامات مقطعی و تشریفاتی عبور کرد و نماز را در متن تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌های اجرایی قرار داد.
پیوست مسجد؛ ضرورتی اساسی در توسعه شهری
حجت‌الاسلام آقاجانی در پاسخ به پرسشی درباره تحقق مطالبه رهبر شهید انقلاب اسلامی مبنی بر «پیوست مسجد در پروژه‌های عمرانی» اظهار کرد: مسجد از دیرباز محور فعالیت‌های عبادی، فرهنگی، اجتماعی و تربیتی در جامعه اسلامی بوده است و در برنامه‌ریزی شهری نیز باید جایگاه شایسته خود را داشته باشد.
وی افزود: توسعه شهرها، ایجاد شهرک‌های جدید، ساخت مجتمع‌های مسکونی و اجرای طرح‌های عمرانی بدون توجه به نیازهای فرهنگی و مذهبی ساکنان، می‌تواند در آینده مشکلاتی را برای دسترسی مردم به مسجد و شرکت در نماز جماعت ایجاد کند. ازاین‌رو، ضروری است در مراحل اولیه طراحی و تصویب طرح‌های توسعه شهری، نیازسنجی دقیق برای تأمین زمین مناسب، ساخت مسجد و پیش‌بینی فضاهای فرهنگی و مذهبی انجام شود.
مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی ادامه داد: تحقق این موضوع مستلزم هماهنگی میان شهرداری‌ها، اداره‌کل راه و شهرسازی، دستگاه‌های مسئول در حوزه مسکن، شوراهای اسلامی شهرها و سایر نهادهای مرتبط است. همچنین باید در طرح‌های جامع و تفصیلی شهری، به‌ویژه در مناطق جدید و شهرک‌های مسکونی، جمعیت پیش‌بینی‌شده، فاصله دسترسی شهروندان به مسجد، ظرفیت مساجد موجود و نیازهای آینده مورد توجه قرار گیرد.
وی تصریح کرد: نگاه به مسجد نباید به تأمین یک قطعه زمین محدود شود؛ بلکه مکان‌یابی مناسب، دسترسی آسان برای عموم مردم، امکانات لازم برای حضور سالمندان و افراد دارای معلولیت و پیش‌بینی فضاهای فرهنگی متناسب با نیاز کودکان، نوجوانان و جوانان نیز اهمیت دارد.
حجت الاسلام آقاجانی خاطرنشان کرد: پیوست مسجد زمانی تحقق می‌یابد که مسجد در کنار سایر زیرساخت‌های ضروری شهر، به‌عنوان یکی از نیازهای اساسی زندگی مردم دیده شود و اجرای آن با سازوکارهای مشخص، اعتبارات لازم و نظارت مستمر همراه باشد.
حضور مدیران در نماز جماعت؛ الگویی عملی برای کارکنان
مدیر ستاد اقامه نماز استان در ادامه، درباره تأثیر حضور مدیران ارشد در صفوف نماز جماعت بر فرهنگ سازمانی گفت: رفتار مدیران بیش از توصیه‌های زبانی بر فضای فرهنگی مجموعه‌های اداری تأثیر می‌گذارد. هنگامی که مدیر یک مجموعه در زمان نماز، در کنار کارکنان و بدون تشریفات در صفوف نماز جماعت حضور پیدا می‌کند، پیام روشنی درباره اهمیت نماز و جایگاه ارزش‌های دینی در محیط کار منتقل می‌شود.
وی افزود: حضور مسئولان در نماز جماعت می‌تواند زمینه‌ساز تقویت همدلی، کاهش فاصله‌های سازمانی، افزایش تعامل میان مدیران و کارکنان و ایجاد فضایی صمیمی‌تر در محیط اداری باشد. نماز جماعت فرصتی فراهم می‌کند تا افراد، فارغ از عنوان و جایگاه سازمانی، در کنار یکدیگر قرار گیرند و بر مبنای ارزش‌های مشترک، احساس تعلق بیشتری به مجموعه خود داشته باشند.
حجت الاسلام آقاجانی با تأکید بر اینکه این حضور باید از باور قلبی و اعتقاد عملی مدیران سرچشمه بگیرد، اظهار کرد: اگر نماز در محیط اداری به یک برنامه صرفاً تشریفاتی تبدیل شود، نمی‌توان انتظار داشت تأثیر عمیقی بر رفتار کارکنان داشته باشد. مدیران باید در عمل نشان دهند که به نماز اهمیت می‌دهند و برای اقامه آن، زمان و فضای مناسب در نظر می‌گیرند.
وی اضافه کرد: فراهم‌کردن شرایط اقامه نماز اول وقت، توجه به وضعیت نمازخانه‌ها، حمایت از فعالیت امامان جماعت و رعایت حقوق کارکنان در برنامه‌ریزی‌های اداری، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت فرهنگ نماز در دستگاه‌های اجرایی کمک کند.
نظارت مستمر بر اجرای مصوبات شورای اقامه نماز
حجت‌الاسلام آقاجانی در پاسخ به پرسشی درباره سازوکار نظارت بر مصوبات شورای اقامه نماز استان و دستورالعمل‌های ابلاغی گفت: یکی از الزامات موفقیت برنامه‌های ترویج نماز، تبدیل مصوبات جلسات به اقدامات عملی و قابل ارزیابی است. برگزاری جلسه به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود هر دستگاه چه مسئولیتی دارد، چه اقدامی باید انجام دهد و نتیجه فعالیت‌ها چگونه ارزیابی خواهد شد.
وی افزود: پیگیری مصوبات شورای اقامه نماز، ارتباط مستمر با دبیران شوراهای اقامه نماز دستگاه‌های اجرایی و شهرستان‌ها، دریافت گزارش عملکرد، بررسی وضعیت نمازخانه‌ها و ارزیابی میزان اجرای برنامه‌های مصوب، از جمله محورهایی است که باید در فرایند نظارت مورد توجه قرار گیرد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان تأکید کرد: در این زمینه، لازم است برای هر مصوبه، مسئول پیگیری، زمان اجرای مشخص و شاخص ارزیابی تعیین شود تا امکان بررسی میزان پیشرفت برنامه‌ها وجود داشته باشد. همچنین دستگاه‌هایی که در اجرای تعهدات خود با مشکل مواجه هستند، باید موانع موجود را به‌صورت دقیق اعلام کنند تا برای رفع آن‌ها تصمیم‌گیری شود.
وی ادامه داد: نظارت مؤثر تنها به شناسایی کمبودها محدود نمی‌شود، بلکه باید با ارائه راهکار، حمایت از دستگاه‌های فعال و پیگیری مستمر همراه باشد. هدف نهایی این است که مصوبات حوزه نماز از سطح اسناد و صورت‌جلسات فراتر رفته و آثار آن‌ها در بهبود شرایط اقامه نماز در محیط‌های اداری و عمومی مشاهده شود.
حجت الاسلام آقاجانی خاطرنشان کرد: همکاری مدیران دستگاه‌ها و مسئولان شهرستانی در این مسیر ضروری است و هر مجموعه باید نسبت به مسئولیت فرهنگی خود در زمینه ترویج نماز پاسخ‌گو باشد.
رفع کمبود نمازخانه‌ها؛ نیازمند برنامه‌ریزی و تأمین اعتبار
وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به ضرورت تأمین فضای مناسب برای اقامه نماز در ادارات، مراکز عمومی و راه‌های مواصلاتی استان اظهار کرد: دسترسی به فضای مناسب برای نماز، یکی از مقدمات مهم ترویج فرهنگ اقامه این فریضه است. نمی‌توان از مردم و کارکنان انتظار داشت به نماز اول وقت توجه کنند، اما امکانات و شرایط لازم برای اقامه نماز را در اختیار آنان قرار نداد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان افزود: در برخی محیط‌های اداری و عمومی، ضرورت دارد وضعیت نمازخانه‌ها از نظر مساحت، نظافت، تهویه، امکانات وضو، دسترسی آسان و ظرفیت پذیرش نمازگزاران مورد بررسی قرار گیرد. همچنین در مراکز پرتردد، پایانه‌ها، مجتمع‌های خدماتی و رفاهی و مسیرهای مواصلاتی باید متناسب با حجم مراجعه‌کنندگان، امکانات کافی فراهم شود.
وی با بیان اینکه رفع این کمبودها نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول و پیش‌بینی منابع مالی است، گفت: لازم است ابتدا با انجام ارزیابی میدانی، فهرست دقیقی از نمازخانه‌های موجود، فضاهای نیازمند بهسازی و نقاط فاقد امکانات تهیه شود. سپس بر اساس میزان نیاز و اولویت مناطق، برنامه اجرایی و زمان‌بندی مشخصی برای احداث، تجهیز یا بازسازی نمازخانه‌ها تدوین شود.
حجت الاسلام آقاجانی ادامه داد: در این برنامه باید سهم و مسئولیت هر دستگاه، منابع اعتباری مورد نیاز و زمان اجرای اقدامات مشخص باشد. استفاده از ظرفیت اعتبارات عمرانی دستگاه‌ها، مشارکت نهادهای مسئول، خیران و ظرفیت‌های مردمی نیز می‌تواند در تأمین و تجهیز فضاهای نماز مؤثر واقع شود.
وی تأکید کرد: در کنار ساخت نمازخانه‌های جدید، نگهداری و رسیدگی مستمر به فضاهای موجود نیز اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا نمازخانه‌ای که از امکانات مناسب برخوردار نباشد یا به‌درستی نگهداری نشود، نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیاز نمازگزاران باشد.
نماز؛ زمینه‌ساز تقویت سلامت اداری و تکریم ارباب رجوع
حجت‌الاسلام آقاجانی در پاسخ به پرسشی درباره نقش نماز در ارتقای سلامت اداری، کاهش فساد و تنش‌های سازمانی و افزایش رضایت ارباب رجوع اظهار کرد: نماز، انسان را به یاد خداوند، مسئولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی در برابر اعمال خود می‌اندازد. اگر این یادآوری در رفتار روزمره افراد و به‌ویژه کارکنان و مدیران متجلی شود، می‌تواند در تقویت وجدان کاری، رعایت حقوق مردم و پایبندی به اصول اخلاقی نقش مؤثری ایفا کند.
وی افزود: یکی از پیام‌های مهم نماز، توجه به مسئولیت انسان در برابر خداوند و بندگان اوست. کارمندی که خود را در برابر خداوند مسئول می‌داند، باید در برخورد با مردم، انجام وظایف قانونی، رعایت عدالت و حفظ حقوق مراجعه‌کنندگان نیز این مسئولیت را نشان دهد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان تصریح کرد: ترویج نماز در محیط اداری باید با فرهنگ تکریم ارباب رجوع، امانت‌داری، صداقت، نظم، پاسخ‌گویی و پرهیز از تبعیض همراه باشد. نمی‌توان میان نماز و اخلاق اداری فاصله‌ای ایجاد کرد؛ زیرا انتظار می‌رود ارزش‌های معنوی در رفتار و عملکرد افراد نیز نمود پیدا کند.
وی با بیان اینکه نماز به‌تنهایی جایگزین نظام‌های نظارتی، قوانین ضدفساد و سازوکارهای پاسخ‌گویی نیست، خاطرنشان کرد: برای ارتقای سلامت اداری، باید در کنار تقویت معنویت و اخلاق، شفافیت در فرایندهای اداری، نظارت قانونی و برخورد با تخلفات نیز جدی گرفته شود.
حجت الاسلام آقاجانی ادامه داد: هر اندازه محیط اداری بر پایه احترام متقابل، صداقت، مسئولیت‌پذیری و خدمت صادقانه به مردم شکل بگیرد، زمینه کاهش تنش‌ها و افزایش اعتماد عمومی فراهم‌تر خواهد شد. نماز می‌تواند یکی از پشتوانه‌های معنوی و اخلاقی تحقق چنین فضایی باشد.
تأمین مسجد در مناطق مهاجرپذیر باید در برنامه آمایش سرزمین دیده شود
مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت تأمین مسجد در مناطق مهاجرپذیر و جایگاه آن در طرح‌های آمایش سرزمین اظهار کرد: تغییرات جمعیتی، مهاجرت به شهرها و گسترش سکونتگاه‌های جدید، ضرورت بازنگری مستمر در نیازهای خدماتی و فرهنگی مناطق را دوچندان می‌کند. در این میان، مسجد باید به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های مهم فرهنگی و اجتماعی در برنامه‌ریزی‌های جمعیتی و منطقه‌ای مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در مناطقی که به دلیل توسعه صنعتی، ایجاد شهرک‌های مسکونی، گسترش فعالیت‌های اقتصادی یا مهاجرت جمعیت با افزایش سریع ساکنان روبه‌رو هستند، لازم است نیاز به مسجد پیش از استقرار کامل جمعیت بررسی شود. تأخیر در تأمین این زیرساخت می‌تواند موجب افزایش فاصله مردم تا نزدیک‌ترین مسجد و کاهش امکان حضور منظم خانواده‌ها در برنامه‌های عبادی و فرهنگی شود.
حجت الاسلام آقاجانی خاطرنشان کرد: برای تحقق این هدف، ضروری است اطلاعات جمعیتی، روند رشد مناطق، ظرفیت مساجد موجود و نیازهای گروه‌های مختلف سنی در فرایند تدوین و اجرای طرح‌های آمایش سرزمین و برنامه‌های توسعه شهری و روستایی لحاظ شود.
وی ادامه داد: همکاری استانداری، شهرداری‌ها، اداره‌کل راه و شهرسازی، شوراهای اسلامی، دهیاری‌ها و سایر دستگاه‌های مرتبط می‌تواند در شناسایی مناطق اولویت‌دار و تعیین مکان مناسب برای احداث مسجد مؤثر باشد.
وی با تأکید بر اهمیت مشارکت مردم و خیران گفت: مسجد زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را در جامعه ایفا کند که علاوه بر برخورداری از فضای مناسب، با برنامه‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی همراه باشد. ازاین‌رو، در مناطق مهاجرپذیر باید به نیازهای خانواده‌ها، کودکان، نوجوانان و جوانان نیز توجه شود تا مسجد به کانونی برای ارتباط اجتماعی، تقویت هویت فرهنگی و گسترش فعالیت‌های دینی تبدیل شود.
نماز نسل نو؛ مسئولیتی مشترک میان خانواده، مدرسه و دستگاه‌های فرهنگی
حجت‌الاسلام آقاجانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به تأکیدهای مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی در پیام‌های اجلاس‌های سراسری نماز بر اقامه نماز نسل نو و نقش دستگاه‌های فرهنگی اظهار کرد: توجه به نماز کودکان، نوجوانان و جوانان، یکی از مهم‌ترین اولویت‌های فرهنگی جامعه است و تحقق آن نیازمند شناخت صحیح از نیازها، روحیات و شرایط زندگی نسل جدید است.
وی افزود: نماز نسل نو نباید صرفاً به برگزاری مراسم مناسبتی، ارائه توصیه‌های مستقیم یا الزام‌های اداری محدود شود؛ بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا نوجوانان و جوانان، فلسفه نماز، آثار معنوی آن و نقش این فریضه در زندگی فردی و اجتماعی خود را درک کنند.
مدیر ستاد اقامه نماز استان تأکید کرد: خانواده، مدرسه، دانشگاه، مسجد، رسانه‌ها و دستگاه‌های فرهنگی هر یک مسئولیتی مهم در این زمینه دارند. خانواده با رفتار و الگوی عملی خود، نخستین زمینه آشنایی کودک با نماز را فراهم می‌کند؛ مدرسه می‌تواند با برنامه‌های تربیتی خلاقانه و ارتباط صمیمی مربیان و معلمان، این مسیر را تقویت کند و مسجد نیز با ایجاد فضایی جذاب، امن و پذیرا، امکان ارتباط مستمر نوجوانان و جوانان با محیط دینی را فراهم می‌آورد.
وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذاری در ترویج نماز، رفتار عملی بزرگ‌ترهاست. هنگامی که نوجوان در خانه، مدرسه و محیط اجتماعی شاهد توجه واقعی والدین، معلمان و مدیران به نماز باشد، این رفتار بیش از بسیاری از توصیه‌های زبانی بر او اثر می‌گذارد.
حجت الاسلام آقاجانی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنری و رسانه‌ای اظهار کرد: تولید فیلم کوتاه، پویانمایی، محتوای چندرسانه‌ای، داستان، مسابقه‌های فرهنگی، برنامه‌های دانش‌آموزی و فعالیت‌های گروهی می‌تواند به انتقال مفاهیم نماز به زبان نسل جدید کمک کند. این برنامه‌ها باید متناسب با اقتضائات سنی و فضای فرهنگی نوجوانان طراحی شوند و از زبان قابل فهم و شیوه‌های جذاب بهره ببرند.
وی خاطرنشان کرد: دستگاه‌های فرهنگی باید به‌جای فعالیت‌های پراکنده، برنامه‌ای هماهنگ و مستمر برای ترویج نماز نسل نو تدوین کنند؛ برنامه‌ای که در آن وظایف هر دستگاه، شیوه همکاری، منابع مورد نیاز و شاخص‌های ارزیابی مشخص باشد.
وی افزود: توجه به توانمندسازی مربیان، حمایت از امامان جماعت توانمند و خوش‌برخورد، تقویت ارتباط مدرسه و مسجد و فراهم‌کردن فرصت مشارکت نوجوانان در فعالیت‌های فرهنگی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تعمیق ارتباط نسل جدید با نماز کمک کند.
رسانه ملی؛ بسترساز ترویج فرهنگ نماز با زبان هنر و زندگی
مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی در پاسخ به پرسشی درباره رسالت مرکز صداوسیمای استان در نشر معارف نماز گفت: رسانه ملی از ظرفیت گسترده‌ای برای فرهنگ‌سازی، الگوسازی و انتقال مفاهیم دینی برخوردار است و می‌تواند با تولید برنامه‌های هدفمند، نقش مهمی در گسترش فرهنگ اقامه نماز ایفا کند.
وی افزود: انتظار می‌رود برنامه‌سازی در حوزه نماز از قالب‌های تکراری و صرفاً مناسبتی فراتر برود و به بخشی مستمر از برنامه‌های رسانه‌ای استان تبدیل شود. پرداختن به آثار فردی و اجتماعی نماز، معرفی الگوهای موفق، بیان تجربه‌های واقعی خانواده‌ها و جوانان، انعکاس فعالیت‌های مساجد و معرفی اقدامات مؤثر دستگاه‌های اجرایی، می‌تواند در افزایش شناخت و علاقه مخاطبان نسبت به نماز مؤثر باشد.
حجت الاسلام آقاجانی با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به کودکان و نوجوانان اظهار کرد: مرکز صداوسیمای استان باید از زبان و قالب‌های متناسب با نسل جدید بهره بگیرد و با استفاده از ظرفیت هنرمندان، نویسندگان، کارشناسان دینی و فعالان فرهنگی، محتوایی تولید کند که علاوه بر برخورداری از دقت و اعتبار دینی، جذاب، کاربردی و قابل ارتباط با زندگی روزمره مخاطبان باشد.
وی ادامه داد: ساخت مستندهای کوتاه درباره مساجد فعال، گفت‌وگو با نوجوانان نمازگزار، معرفی تجربه‌های موفق مدارس در ترویج نماز، تولید برنامه‌های ترکیبی، گزارش‌های میدانی از وضعیت نمازخانه‌های عمومی و تهیه محتوای آموزشی درباره مفاهیم و آثار نماز، از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند در دستور کار رسانه استانی قرار گیرد.
مدیر ستاد اقامه نماز استان خاطرنشان کرد: رسانه ملی همچنین می‌تواند با ایجاد فضای گفت‌وگو میان کارشناسان، مسئولان، خانواده‌ها و جوانان، زمینه شناسایی موانع ترویج نماز و ارائه راهکارهای عملی را فراهم کند. در این مسیر، همکاری نزدیک صداوسیما با ستاد اقامه نماز، آموزش‌وپرورش، حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و سایر دستگاه‌های فرهنگی، موجب هم‌افزایی و افزایش اثربخشی برنامه‌ها خواهد شد.
وی تأکید کرد: تولید محتوای رسانه‌ای درباره نماز باید با شناخت دقیق مخاطب، پرهیز از شعارزدگی و توجه به نیازهای واقعی جامعه همراه باشد تا پیام نماز به شکلی روشن، اثرگذار و ماندگار به مخاطبان منتقل شود.
نماز؛ محور هم‌افزایی برای ساخت جامعه‌ای اخلاق‌مدار
حجت‌الاسلام آقاجانی در جمع‌بندی این گفت‌وگو، با تأکید بر اینکه ترویج فرهنگ نماز نیازمند همراهی همه بخش‌های جامعه است، اظهار کرد: اقامه نماز زمانی به یک فرهنگ پایدار تبدیل می‌شود که در کنار تقویت باورهای دینی، زیرساخت‌های لازم فراهم شود، مدیران در عمل پیش‌قدم باشند، دستگاه‌های اجرایی به تعهدات خود عمل کنند و نهادهای فرهنگی نیز با برنامه‌ریزی هماهنگ به میدان بیایند.
وی افزود: از پیوست مسجد در طرح‌های عمرانی و توجه به نیاز مناطق مهاجرپذیر گرفته تا تجهیز نمازخانه‌های ادارات و مراکز عمومی، نظارت بر اجرای مصوبات، تکریم ارباب رجوع و سرمایه‌گذاری فرهنگی برای نسل نو، همه باید در چارچوب نگاهی جامع به نماز مورد توجه قرار گیرند.
مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی در پایان خاطرنشان کرد: پیام اصلی نماز، پیوند انسان با خداوند و حرکت در مسیر مسئولیت‌پذیری، عدالت، اخلاق و خدمت به مردم است. هر اندازه این پیام در رفتار فردی، مدیریت سازمانی و برنامه‌های فرهنگی جامعه نمود بیشتری پیدا کند، زمینه برای گسترش فرهنگ نماز و تقویت سرمایه معنوی و اجتماعی جامعه فراهم‌تر خواهد شد.
نظر شما