صدای چکش در کارگاه‌های ورشوسازی بروجرد، صدای هنری است که سال‌ها در خانه‌های ایرانی جا داشته، اما امروز برای ادامه حیات با پرسش‌های جدی روبه‌رو است؛ از تأمین مواد اولیه و هزینه تولید گرفته تا رکود بازار، نبود زیرساخت صادرات و دشواری جذب نسل جوان همگی دست به دست هم داده تا رکود بر این هنر قدیمی سایه بیفکند.
در حالی که بروجرد عنوان «شهر ملی ورشوسازی» را بدست آورده و حالا چشم به ثبت جهانی دوخته است؛ اما به نظر می‌رسد پیش از جهانی شدن، زیرساخت‌های لازم برای ماندگاری این هنر فراهم نشده است!
ورشوسازی در بروجرد بخشی از هویت تاریخی و اقتصادی شهر است. سماور، سینی، قندان و دیگر محصولات ورشو حاصل مهارت استادکارانی است که با چکش، سندان و قلم، ورق فلز را به محصولاتی هنری تبدیل می‌کنند. با این حال، حفظ چنین میراثی فقط با ثبت عنوان‌های ملی و جهانی ممکن نیست.
افتتاح خانه ورشو کافی نیست
یکی از مهم‌ترین مشکلات ورشوسازان در حال حاضر دشواری تأمین ورق ورشو و افزایش هزینه‌های تولید است؛ مسئله‌ای که مستقیماً بر قیمت محصول و توان رقابت هنرمندان اثر می‌گذارد.
اگرچه افتتاح خانه ورشو در بنای تاریخی تکیه موثقی در سال ۱۴۰۲، فضایی برای گرد هم آوردن هنرمندان و معرفی این هنر فراهم کرد و چنین فضایی می‌تواند به مقصدی برای گردشگران تبدیل شود، اما ضرورت دارد این اقدام از فعالیت‌های نمایشی فراتر برود و به تقویت تولید، آموزش و فروش محصولات کمک کند.
بروجرد برای تبدیل این ظرفیت‌ها به مزیت اقتصادی، به برنامه‌ای عملیاتی نیاز دارد؛ برنامه‌ای که میان خانه ورشو، بافت تاریخی، کارگاه‌های فعال و مسیرهای فروش ارتباط برقرار کند. گردشگری زمانی به کمک صنایع دستی می‌آید که بازدیدکننده بتواند فرایند تولید را ببیند، با استادکار آشنا شود و محصول را مستقیم از تولیدکننده بخرد.
جهانی شدن بدون صادرات؟
یکی از چالش‌های جدی صنایع دستی لرستان، نبود زیرساخت کافی برای صادرات رسمی است، ازاین‌رو ثبت جهانی باید با برنامه‌ای مشخص برای بازاریابی، بسته‌بندی، فروش اینترنتی، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی و تسهیل صادرات همراه شود، در غیر این صورت، عنوان جهانی ممکن است به افتخاری در تبلیغات محدود بماند، بی‌آنکه سهم قابل توجهی در درآمد هنرمندان داشته باشد.
مسئله دیگر، انتقال مهارت به نسل جوان است، اگر ورشوسازی نتواند درآمدی متناسب با زحمت و مهارت استادکار فراهم کند، شاگردان تازه‌ای وارد کارگاه‌ها نخواهند شد و بخشی از دانش سنتی این هنر به‌تدریج از میان می‌رود.
از وعده تا نتیجه
بروجرد برای جهانی شدن ورشو، به چیزی بیش از تکمیل پرونده ثبت نیاز دارد بنابراین تعیین زمان‌بندی روشن برای راه‌اندازی خط تولید ورق، تأمین اعتبار و حمایت هدفمند از کارگاه‌ها، ایجاد مسیر رسمی صادرات و تدوین برنامه آموزش برای نسل جدید حداقل نیازهایی است که باید برای آن برنامه‌ریزی کرد.
مسئولان میراث فرهنگی، مدیریت شهری و نمایندگان مجلس باید روشن کنند که هر کدام چه سهمی در تحقق این اهداف دارند و نتایج حمایت‌ها با چه شاخص‌هایی سنجیده خواهد شد.
صدای چکش در بروجرد هنوز شنیده می‌شود؛ اما ماندگاری آن به تصمیم‌هایی بستگی دارد که امروز گرفته می‌شود. اگر قرار است ورشو جهانی شود، نخست باید زندگی تولیدکننده آن از بن‌بست مواد اولیه، بازار محدود و آینده نامطمئن خارج شود. شهر جهانی را نمی‌توان فقط با یک عنوان ساخت؛ این جایگاه باید در کارگاه‌های فعال، درآمد هنرمندان و حضور واقعی محصول بروجرد در بازارهای جهانی دیده شود.
نظر شما