شرایط انرژی در کشور چند سالی است که در زمستان و تابستان به وضعیت هشدار و صرفه‌جویی برای مشترکان مختلف صنعتی، کشاورزی و خانگی رسیده است؛ شرایطی که ایجاب می‌کند همه مشترکان به ویژه در سال جاری که جنگ و تحریم، فشارها را بر کشور دوچندان کرده، وضعیت صرفه‌جویی را به صورت جدی در پیش بگیرند. در همین راستا، تأمین سوخت گلخانه‌ها نیز از دغدغه‌های مهم تولیدکنندگان محصولات کشاورزی است. در سال‌های گذشته بخشی از گلخانه‌های استان با توجه به سیاست‌های پیشین شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی و تأکید بر استفاده از گاز، تجهیزات خود را گازسوز کرده‌اند و اکنون برای تأمین سوخت جایگزین با محدودیت‌های فنی و مالی مواجه‌اند. در این میان، گلخانه‌های مجهز به سیستم گرمایش تابشی نیز امکان استفاده از گازوئیل را ندارند؛ موضوعی که در صورت قطع گاز می‌تواند خسارت سنگینی به تولید و تأمین محصولات گلخانه‌ای استان وارد کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی در گفت‌وگو با طوس گفت: دوگانه‌سوز کردن گلخانه‌ها و تأمین تجهیزات و زیرساخت‌های لازم برای استفاده از سوخت جایگزین، هزینه سنگینی به تولیدکنندگان تحمیل می‌کند و در شرایط فعلی، بسیاری از گلخانه‌داران توان تأمین این هزینه‌ها را ندارند.
مهدی سمنگانی با اشاره به هشدارهای ارسال شده به گلخانه‌های گازسوز برای پیش‌بینی سوخت جایگزین اظهار کرد: در این زمینه سه مشکل اساسی وجود دارد؛ نخست اینکه گلخانه‌داران در ۱۵ سال گذشته، با تأکید شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی، تجهیزات خود را به سیستم گازسوز تبدیل کرده‌اند و اکنون امکان تغییر دوباره تمام تأسیسات، خرید مخزن سوخت و اجرای لوله‌کشی گازوئیل را در فرصت کوتاه پیش رو ندارند. دوم اینکه هزینه این کار برای هر هکتار گلخانه حدود ۵میلیارد تومان برآورد می‌شود؛ رقمی که در شرایط نامناسب اقتصادی، تأمین آن برای کشاورزان بسیار دشوار است.
وی با بیان اینکه سازوکار تأمین سوخت جایگزین برای گلخانه‌ها نیز هنوز در استان راه‌اندازی نشده، ادامه داد: سومین مسئله نیز این است که در حال حاضر تأمین سوخت گلخانه‌های گازوئیل‌سوز با دشواری‌هایی همراه بوده و در صورت اضافه شدن گلخانه‌های گازسوز به متقاضیان سوخت جایگزین، مشکلات تأمین آن افزایش خواهد یافت.
۷ درصد گلخانه‌ها امکان استفاده از سوخت جایگزین را ندارند
سمنگانی گفت: حدود ۷درصد گلخانه‌های استان به سیستم گرمایش تابشی مجهزند. این واحدها که از گلخانه‌های پیشرو استان به شمار می‌روند، با تأکید جهاد کشاورزی و شرکت گاز و با هدف کاهش مصرف انرژی، در سال‌های گذشته سیستم گرمایشی خود را به گرمایش تابشی تغییر داده بودند که سیستم گرانی هم محسوب می‌شود.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی با بیان اینکه این سیستم ۲۹درصد کاهش مصرف گاز داشته، تصریح کرد: سیستم گرمایش تابشی فقط با گاز کار می‌کند و امکان استفاده از گازوئیل در آن وجود ندارد. از این رو، این گلخانه‌ها به هیچ عنوان امکان دوگانه‌سوز شدن را ندارند و در صورت قطع گاز، محصولات آن‌ها در معرض سرمازدگی قرار می‌گیرد. این گلخانه‌ها ۷درصد کل گلخانه‌ها هستند؛ ولی ۲۵درصد تأمین تولیدات استان و حوزه صادرات را همین گلخانه‌ها انجام می‌دهند.
وی با اشاره به هزینه اجرای این سیستم‌ها اظهار کرد: گلخانه‌داران برای نصب سیستم گرمایش تابشی و اجرای لوله‌کشی‌های مخصوص آن، به ازای هر هکتار حدود ۴۰میلیارد تومان هزینه کرده‌اند و تجهیزات قدیمی خود را کنار گذاشته‌اند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی با بیان اینکه سیستم گرماتاب در سه سال گذشته انجام شده، افزود: این اقدام با هدف کاهش مصرف انرژی صورت گرفته است؛ به طوری که بر اساس بررسی‌های مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی، سیستم گرمایش تابشی ۲۹درصد مصرف گاز و ۶۵درصد مصرف برق کمتری دارد. به همین دلیل در سال‌های گذشته گلخانه‌داران به استفاده از این سیستم تشویق شده‌اند.
سمنگانی با بیان اینکه قطع گاز این واحدها می‌تواند خسارت جبران‌ناپذیری به تولید وارد کند، گفت: حتی اگر گلخانه‌های معمولی بتوانند با صرف هزینه، تجهیزات خود را برای استفاده از گازوئیل تغییر دهند، گلخانه‌های مجهز به گرمایش تابشی چنین امکانی را ندارند. رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی نیز این موضوع را به صورت مکتوب به معاون اقتصادی استاندار و رئیس شرکت گاز اعلام کرده است.
تغییر سیاست سوخت پس از ۱۵ سال
وی با اشاره به روند گازسوز شدن گلخانه‌ها در سال‌های گذشته، بیان کرد: حدود ۱۵ سال است سیاست شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی این بوده در مناطقی که امکان گازرسانی وجود دارد، به گلخانه‌داران اعلام کند تأمین گازوئیل آن‌ها پس از مدتی متوقف خواهد شد و باید از گاز استفاده کنند.
سمنگانی افزود: در آن زمان گلخانه‌داران ناچار بودند مشعل‌ها، تجهیزات و سیستم لوله‌کشی را تغییر دهند تا بتوانند از گاز استفاده کنند؛ زیرا استفاده از گاز برای دولت هزینه کمتری داشت. اکنون با مطرح شدن مشکلات احتمالی در تأمین گاز، دوباره از گلخانه‌داران خواسته شده به فکر سوخت جایگزین باشند؛ در حالی که امکان تطبیق سریع با این شرایط برای بسیاری از تولیدکنندگان وجود ندارد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی درباره سهم گلخانه‌های گازسوز و گازوئیلی استان نیز گفت: حدود ۲۰درصد گلخانه‌ها گازوئیلی و ۸۰درصد گازسوز هستند. گلخانه‌های مجهز به گرمایش تابشی نیز در گروه واحدهای گازسوز قرار می‌گیرند.
سمنگانی اظهار کرد: این واحدها از گلخانه‌های پیشرو استان هستند که در تمام طول سال فعالیت دارند و در صورت وجود ظرفیت، محصولات صادراتی نیز تولید می‌کنند. از این رو، قطع گاز آن‌ها می‌تواند بخش مهمی از تولید محصولات گلخانه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با اشاره به صرفه‌جویی گاز توسط گلخانه‌های گرماتابش در سال‌های گذشته، تأکید کرد: می‌توان تأمین گاز این واحدها را به‌عنوان مشوقی برای گلخانه‌دارانی در نظر گرفت که در سال‌های گذشته با نصب سیستم گرمایش تابشی، مصرف انرژی خود را کاهش داده‌اند. این اقدام علاوه بر جلوگیری از خسارت به تولیدکنندگان پیشرو، می‌تواند سایر گلخانه‌داران را نیز به استفاده از سیستم‌های کم‌مصرف ترغیب کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی با هشدار درباره پیامدهای قطع گاز گلخانه‌ها گفت: اگر گاز یک گلخانه حتی برای یک شب قطع شود، ممکن است خسارت سنگینی به محصولات وارد شود و خیلی سریع به سبد معیشتی و سفره مردم انتقال بیابد. گلخانه‌ها محصولات خارج از فصل را تأمین می‌کنند و خسارت به آن‌ها، خسارت مستقیم به سبد خانوار وارد می‌کند.
۳۰۰ هکتار گلخانه تولیدکننده محصولات خوراکی
سمنگانی درباره ظرفیت گلخانه‌ای خراسان رضوی بیان کرد: در مجموع حدود ۶۰۰ هکتار گلخانه در استان وجود دارد که ۱۰۰هکتار آن شیت‌هاوس است و به سیستم گرمایشی نیاز ندارد؛ باغ‌هایی هستند که زیر سایه‌بان گلخانه قرار دارند و در زمستان نیاز به گرمایش ندارند و خاموش هستند. از سطح باقیمانده، حدود ۱۰۰ هکتار به تولید گل‌های فصلی اختصاص دارد که اغلب در مقاطعی مانند روزهای منتهی به عید نوروز فعال هستند و در شرایط فعلی به سیستم گرمایشی نیاز ندارند. از ۴۰۰ هکتار باقیمانده، ۳۰۰ هکتار به تولید محصولات گلخانه‌ای خوراکی و حدود ۱۰۰ هکتار نیز به گلخانه گل و گیاه زینتی اختصاص دارد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه و محصولات گلخانه‌ای خراسان رضوی با بیان این مطلب که اعضای این اتحادیه حدود ۹۰۰ نفر هستند، گفت: اگر گاز یک گلخانه حتی برای یک شب قطع شود، ممکن است خسارت سنگینی به محصول وارد شود که امکان جبران آن وجود نداشته باشد. برای مثال، اگر در شبی سرد و برفی سیستم گرمایشی گلخانه از کار بیفتد، علاوه بر از بین رفتن محصول، احتمال آسیب به سازه گلخانه نیز وجود دارد. در چنین شرایطی، خسارت به اندازه‌ای خواهد بود که ممکن است گلخانه‌دار دیگر توان بازسازی واحد خود را نداشته باشد.
سمنگانی با بیان اینکه با توجه به بحران آب، توسعه کشت گلخانه‌ای یکی از راه‌های مهم نجات کشاورزی است، افزود: این شیوه تولید، عملکرد را افزایش و مصرف آب را کاهش می‌دهد. از این رو، لازم است برای تأمین گاز گلخانه‌ها تدبیر ویژه‌ای اندیشیده شود.
وی در پایان تصریح کرد: دست‌کم باید برای آن ۷درصد گلخانه‌های گرمایش تابشی که امکان استفاده از سوخت جایگزین را ندارند، برنامه مشخصی به منظور تأمین گاز در نظر گرفته شود. همچنین می‌توان با مدیریت مصرف، در روزهایی که هوا آفتابی است و گلخانه‌ها به گرمایش کمتری نیاز دارند، مصرف گاز را کاهش داد و امکان استفاده از آن را در شب‌ها فراهم کرد تا محصولات دچار سرمازدگی نشوند.
نظر شما