آخرین بار کی در پاسخ به یک سؤال، فقط خیره شدید به طرف مقابل؟ فرض کنید کسی حرفی زده که نباید می‌زد؛ مثلاً وسط میهمانی آمده و درباره اضافه‌وزن، مدل مو یا مجرد ماندنتان نظری کارشناسی داده که هیچ‌کس نخواسته بود، آن وقت چه واکنشی نشان می‌دهید؟ اگر به جای جواب دادن، خنده‌های عصبی یا نیش و کنایه، فقط بر و بر و بدون حرکت نگاهش می‌کنید - آن‌قدر که طرف از رو برود و از حرفی که زده پشیمان شود- معلوم می‌شود شما هم به نسل زد تعلق دارید و بهتر از من می‌دانید که جدیداً این نوع واکنش بی‌کلام در شبکه‌های اجتماعی با نام «نگاه خیره نسل زد» خیلی ترند شده است.
مخصوصاً که بزرگ‌ترها به‌شدت با این نوع برخورد مشکل دارند و این احتمال را نمی‌دهند که شاید جوان بنده خدا منظور دیگری هم داشته باشد.
شادمانی ساختگی
سی‌ان‌ان در گزارشی به ریشه‌های شکاف نسل‌ها سرک کشیده و می‌گوید بخشی از این اختلاف از آنجا آب می‌خورد که از جوان‌ترها انتظار می‌رود حتی وقتی کسی با آن‌ها بدرفتاری می‌کند، مؤدب بمانند و لبخند بزنند تا مبادا فضای گفت‌وگو ناخوشایند شود؛ چون نسل‌های قدیمی‌تر، به‌ویژه آن‌هایی که سال‌ها در سیستم‌های خشک اداری یا محیط‌های خدماتی چرخیده‌اند، خوب می‌دانند که چطور باید لبخند مصلحتی به لب داشته باشند و حتی وقتی دوست دارند میز کارشان را روی سر مخاطب خرد کنند، آرامششان را حفظ کنند. اما نسل زد اصلاً توی کتش نمی‌رود که تا این حد ظاهرسازی کند.
برای جوان‌ترهای امروزی، هیچ قانونی و منطقی وجود ندارد که بگوید هر برخوردی باید با لبخند و احوال‌پرسی‌های کش‌دار همراه باشد. درنتیجه حرفشان این است که جواب کلوخ‌انداز تا ابد فقط و فقط سنگ است. البته «لورن مارگولیس» متخصص آموزش مدیران و محیط کار هم معتقد است که نسل زد آگاهانه از چیزی که می‌توان آن را شادمانی ساختگی نامید، فاصله می‌گیرد.
از نگاه این نسل، پرسش‌های کلیشه‌ای مثل «روزتان چطور گذشته؟» یا لبخندهای فیک و همیشگی محیط کاری، از ابراز علاقه واقعی خیلی به دور است و وقتی می‌شود هیچ واکنشی نداشت، چه لزومی دارد که آدم تا این حد مراعات بقیه را بکند. به همین دلیل، چهره خنثی، سکوت طولانی و نگاه خیره که برای یک فرد مسن‌تر بی‌ادبی محض به نظر می‌رسد، برای جوان‌ترها صرفاً یعنی علاقه‌ای به تظاهر ندارم.
چند معنای دیگر
ماجرا البته ریشه‌های عمیق‌تری هم دارد و یکی از متخصصان ارتباطات به نام بتسی باتریک معتقد است نسل زد طفلکی، در دنیایی بزرگ شده که صفحه‌نمایش‌ها جای گفت‌وگوهای رودررو را تنگ کرده‌اند. پیام دادن، چت‌بازی و ارتباط از پشت مانیتور، فرصت تمرین مکالمه حضوری و تعامل درست را از این نسل گرفته است؛ به‌ویژه برای نوجوانانی که حساس‌ترین دوران رشد و بلوغشان با کرونا و تعطیلی طولانی مدارس همزمان شد. باتریک می‌گوید بسیاری از جوانانی که با آن‌ها کار کرده، بارها توضیح داده‌اند که آن نگاه خیره، لزوماً به معنای بی‌احترامی نبوده و اتفاقاً خیلی وقت‌ها برایشان حکم یک سپر دفاعی داشته تا کلمه‌ای از دهانشان نپرد که شیرازه یک رابطه را از هم بپاشد. از طرفی متیو لیهی، روان‌شناس بالینی هشدار می‌دهد نباید یک اصطلاح و ترند اینترنتی را برداریم و به مهر ثابت پیشانی کل یک نسل تبدیل کنیم. خیره ماندن همیشه هم از روی حرص دادن دیگران نیست و اتفاقاً می‌تواند نشانه اضطراب، سردرگمی، ناراحتی یا حتی درماندگی در پیدا کردن یک پاسخ مناسب هم باشد.
برای جوانی که بخش عمده‌ای از تعاملات خودجوشانه‌اش را پشت فیلترهای دیجیتال تمرین کرده، مکث کردن و خیره شدن به مخاطب، الزاماً به معنای بی‌ادبی نیست و خوب است در مواجهه با نگاه خیره نوجوانان گاهی این احتمال را بدهیم که شاید فقط سیستم پردازشگرش دارد تلاش می‌کند بفهمد دقیقاً با چه پدیده‌ای طرف است!
درک متقابل
کارشناسان می‌گویند بخش بزرگی از این سوءتفاهم‌ها به انتظارات متفاوت نسل‌ها از ارتباط اجتماعی برمی‌گردد. اگر سال‌ها عادت کرده‌ایم که دیگران با لبخند پهن جوابمان را بدهند، تماس چشمی برقرار کنند و بلافاصله واکنش نشان دهند، طبیعی است که دیدن یک چهره منجمد و نگاه خیره، ما را به شک بیندازد.
اما از روی یک حالت چهره که نمی‌توان حدس زد طرف مقابل عصبانی است، حوصله ندارد، درگیر اضطراب درونی شده یا اصلاً گیج شده که دقیقاً چه باید بگوید. کارشناسان پیشنهاد می‌دهند به‌جای اینکه از روی یک نگاه، شخصیت آدم‌ها را روی میز جراحی ببریم، گفت‌وگو را امتحان کنیم. مثلاً می‌توانیم یک سؤال ساده بپرسیم، وقت بیشتری برای پاسخ دادن بدهیم یا شیوه ارتباطمان را تغییر دهیم. به عنوان مثال پیش از داغ کردن فضا و واکنش تند، دو سه ثانیه بیشتر صبر کنیم.
اگر آن نگاه خیره همچنان ادامه داشت، آن وقت تازه بدون سرزنش بپرسیم: «اتفاقی افتاده؟» چون نسل زدی‌ها برای شفافیت ارزش زیادی قائل اند و اگر کسی را داشته باشند که بدون انتقاد، سرزنش یا شرمسار کردن، چیزی را افشا کند، بیشتر علاقه‌مند به گفت‌وگو با آن شخص خواهند بود. این توصیه به ظاهر ساده جلو خیلی از سوءتفاهم‌های بی‌مورد را می‌گیرد.
البته نمی‌شود یک طرفه به ماجرا نگاه کرد. این تفاوت‌ها مسئولیتی دوطرفه است و نسل زد هم باید بداند که سکوت و نگاه خنثای او ممکن است برای دیگران معنایی متفاوت داشته باشد.
بالاخره همان‌طور که هر لبخندی از سر رضایت قلبی نیست، هر اخم و نگاه خیره‌ای هم نشانه جنگ و دشمنی نیست.
نظر شما