سرانجام پس از برگزاری دو دور انتخابات ریاست جمهوری در برزیل، لولا داسیلوا با اختلاف تقریباً ۴درصدی برنده انتخابات شد تا چهارمین دوره ریاست جمهوری خود را آغاز کند. پیروزی لولا در انتخابات ۲۰۲۶ برزیل، مهم‌ترین معنایش این است او درست در زمانی که موج چرخش به راست تقریباً کل آمریکای جنوبی را فرا گرفته، بزرگ‌ترین اقتصاد و پرجمعیت‌ترین کشور منطقه را در اردوگاه چپ نگه داشت. اگر او شکست می‌خورد، برزیل هم به جمع کشورهایی می‌پیوست که در چند سال گذشته یکی پس از دیگری دولت‌های راست‌گرا یا راست افراطی را روی کار آورده‌اند و چپ‌گرایان منطقه، آخرین سنگر مهم خود را از دست می‌دادند.
از «موج صورتی» تا تسلط کامل راست
وقتی لولا در سال ۲۰۲۲ برای بار سوم پیروز شد، فضای آمریکای لاتین کاملاً متفاوت بود. آن زمان شیلی و کلمبیا تازه دولت‌های چپ را تجربه می‌کردند و به‌اصطلاح «موج صورتی» دوم در جریان بود. اما تنها چهار سال بعد، نقشه سیاسی منطقه تقریباً وارونه شده است.
تغییرات کلیدی یکی پس از دیگری رخ داد: در سال ۲۰۲۳ مایلی یا همان ترامپ آرژانتین پیروز شد؛ در اکتبر ۲۰۲۵ بولیوی پس از نزدیک به دو دهه حکومت چپ، با پیروزی نامزد میانه‌رو، رودریگو پاز که به ترامپ گرایش دارد، چرخید؛ در دسامبر ۲۰۲۵ خوزه آنتونیو کاست راست افراطی در شیلی پیروز شد و ترامپ با تبریک از او استقبال کرد؛ در ژوئن ۲۰۲۶ آبلاردو د لا اسپریلا راست افراطی در کلمبیا با اختلافی بسیار کم (۴۹.۷درصد در برابر ۴۸.۷درصد) سناتور چپ، ایوان سپدا را شکست داده و به نخستین دولت چپ تاریخ این کشور پایان داد. بلافاصله پس از این پیروزی، آمریکا در یک کمک میلیارد دلاری به اسپریلا تبریک گفت. در جولای ۲۰۲۶ کیکو فوجیموری در پرو با اختلافی تنها حدود ۵۰هزار رأی پیروز شد و راست‌گرایان را به قدرت رساند. تا زمان انتخابات برزیل، راست‌گرایان از ۱۲ کشور آمریکای جنوبی در هشت کشور قدرت را در دست داشتند و برزیل و اروگوئه تقریباً تنها بازمانده‌های چپ یا چپ میانه بودند.
این چرخش به راست صرفاً یک چرخه ایدئولوژیک نیست، بلکه واکنشی به مشکلات واقعی است. رسانه‌های اسپانیایی در تحلیل خود اشاره کردند ناامیدی از اقتصاد و نگرانی درباره امنیت، نیروی محرکه اصلی است: تورم مزمن، کندی رشد و خشونت باندهای جنایتکار در خیابان‌ها، رأی‌دهندگان را به سمت شعارهای «دست آهنین برای امنیت» و «انضباط مالی» نامزدهای راست سوق داده است. یک محقق بلژیکی علوم سیاسی که درزمینه آمریکای جنوبی مطالعه می‌کند، صریح‌تر گفت: راست سنتی تقریباً توسط راست افراطی «خرد شده» و این نیروهای جدید با سبک ضددولتی و ضدچپ افراطی، پایگاه رأی راست را جذب کرده‌اند.
آخرین سنگر چپ و «گام بعدی» راست‌گرایان
در این زمینه، اهمیت پیروزی لولا خود را نشان می‌دهد. رسانه‌های تایوانی به نقل از واشنگتن پست نوشتند لولا با «پیروزی شگفت‌انگیز» برزیل را از «پیوستن به موج چرخش به راست کنونی آمریکای لاتین» بازداشت و جایگاه آن را به عنوان «سنگر اصلی چپ آمریکای لاتین» حفظ کرد. خبرگزاری شینهوا نیز تحلیل کرد پیروزی دوباره لولا به این معناست که چپ «کنترل خود بر بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه را حفظ کرده است».
از زاویه معکوس می‌توان جدی بودن وضعیت را بهتر دید. فلاویو بولسونارو، رقیب انتخاباتی لولا، پس از پیروزی کیکو فوجیموری در پرو در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «گام بعدی در این پازل، برزیل است». راست‌گرایان علناً انتخابات برزیل را «مهم‌ترین نبرد نیمکره» می‌دیدند و هدفشان این بود برزیل را به «قطعه نهایی» تبدیل کنند. اگر لولا شکست می‌خورد، چپ‌گرایان آمریکای جنوبی عملاً تنها مکزیک و اروگوئه را داشتند و انزوای سیاسی و فضای مانور به‌شدت کاهش می‌یافت.
آنچه پس از پیروزی بدست آمد و آنچه بدست نیامد
پیروزی لولا «آخرین سنگر چپ» را حفظ کرد، اما موقعیت او بسیار دشوارتر از سال ۲۰۲۲ است. در انتخابات پارلمانی همزمان، حزب لیبرال راست‌گرا کرسی‌های خود را گسترش داد و به بزرگ‌ترین حزب مجلس نمایندگان (۱۲۱ کرسی) و سنا (۲۸ کرسی) تبدیل شد و ترکیب کنگره به «محافظه‌کارترین دوره از زمان بازگشت دموکراسی در دهه ۱۹۸۰» تبدیل شد. این بدان معناست که لولا برای پیشبرد هرگونه قانون‌گذاری باید به حمایت «گروه میانه‌رو» راست میانه وابسته باشد و قدرت چانه‌زنی‌اش به‌شدت محدود شده است. تحلیلگران حتی پیش‌بینی می‌کنند او ممکن است «از همان ابتدا یک رئیس‌جمهور لنگ» باشد.
در سطح منطقه‌ای نیز اگرچه پیروزی لولا به چپ‌گرایان نفس تازه‌ای داد—شینباوم رئیس‌جمهور مکزیک، پترو رئیس‌جمهور سابق کلمبیا و بوریک رئیس‌جمهور سابق شیلی همگی فوراً تبریک گفتند و پترو آن را «پیروزی بشریت» خواند—اما این به معنای بهبود محیط همکاری منطقه‌ای نیست. لولا خواهان تقویت مرکوسور و پیشبرد هم‌گرایی منطقه‌ای است، اما مایلی آرژانتین علناً در جولای ۲۰۲۶ برای حمایت از مبارزات انتخاباتی فلاویو بولسونارو به برزیل رفت و لولا را مورد انتقاد قرار داد و برزیل در پاسخ، سطح روابط دیپلماتیک خود را با آرژانتین کاهش داد. اختلافات ایدئولوژیک و شکاف در مسیر هم‌گرایی، فضای واقعی اقدام برزیل در آمریکای لاتین را به‌شدت محدود کرده است.
بنابراین، اهمیت پیروزی لولا در سال ۲۰۲۶ نه تنها در «نجات دموکراسی» بلکه در این است: در شرایطی که راست افراطی منطقه یکی پس از دیگری پیروز می‌شود و دولت ترامپ فعالانه از نیروهای راست حمایت می‌کند، او با اختلافی کمتر از ۲ درصد، برزیل را نگه داشت.
این پیروزی به چپ‌گرایان آمریکای لاتین یک نفس و یک پایگاه عملیاتی برای «ضدحمله» داد، اما خود لولا نیز بلافاصله با کنگره‌ای خصمانه‌تر از همیشه، وضعیت مالی عمومی شکننده و فشار خارجی روبه‌رو خواهد شد. حفظ سنگر آسان‌تر از اداره آن است.
نظر شما