معارف اصیل اسلامی و آموزه‌های مکتب پویای اهل‌بیت(ع) بر پایه اصول و قواعدی حکیمانه استوار است که جهت‌گیری سعادت بشری و اقتدار همه‌جانبه جامعه اسلامی را به روشنی ترسیم می‌کند. در این میان، حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی پرمحتوا به نخبگان، مدال‌آوران علمی و ورزشی در میادین جهانی با اشاره به نقش ارجمند نخبگان و افتخارآفرینان نوجوان و جوان در عرصه‌های علمی و ورزشی و تجلی امید، پیشرفت و نشاط در کشور، کلید هرچه قوی‌تر شدن ایران را در مرزشکنی علمی نخبگان دانستند و تأکید فرمودند در چارچوب فراراهبرد «العلمُ سلطان»، پیشرفت کشور نیازمند یک خیزش علمی عمیق و شتابان است و مسئولان باید ضمن فراهم‌کردن زیرساخت‌ها و زمینه‌های این جهش علمی، از ظرفیت‌های فردی و خرد جمعی نخبگان نیز بهره‌گیری حداکثری داشته باشند. واکاوی این پیام راهبردی در پرتو آیات قرآنی و روایات معصومان(ع)، ابعاد عمیق‌تری از وظایف امت اسلامی را در صیانت از عزت و بالندگی دین مبین اسلام آشکار می‌کند.
مسئولیت تاریخی مسلمانان و قاعده سترگ «الإسلام یعلو و لایعلی علیه»
یکی از ارکان کلیدی در معارف اسلامی، قاعده نورانی و منقول از پیامبر اعظم(ص) است که می‌فرماید: «اَلْإِسْلَامُ یَعْلُو وَ لَا یُعْلَی عَلَیْهِ؛ اسلام [همواره] بالاست و هیچ‌چیز بر آن برتری نمی‌یابد». (من لا یحضره الفقیه، جلد ۴، صفحه ۳۳۴ ) این گزاره منقول از رسول خاتم(ص) در کتب معتبر حدیثی ازجمله آثار شیخ صدوق(ره)، اگرچه در قالب یک جمله خبری صادر شده، اما در حقیقت پیام و تکلیفی راهبردی را بر دوش امت اسلامی می‌گذارد. بدین معنا که آیین حق به ذات خود در بالاترین مرتبه قرار دارد، اما این وظیفه خطیر مسلمانان است که نگذارند ساحت دین دچار انفعال، افول و تنزل شود. در کنار این اصل، قاعده قرآنی «نفی سبیل» نیز مؤید همین حقیقت است که خداوند متعال هیچ‌گونه راه سلطه و نفوذی برای بیگانگان بر پیکره جامعه ایمانی مقرر نفرموده است؛ چنان‌که در کلام الهی آمده است: «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا؛ و خداوند هرگز برای کافران راه نفوذ و سلطه‌ای بر مؤمنان قرار نداده است».
(سوره نساء، آیه ۱۴۱)
بنابراین، اگر در دوره‌هایی از تاریخ، سلطه، انفعال یا عقب‌ماندگی در جهان اسلام مشاهده شده است، ریشه در کوتاهی‌ها و غفلت مسلمانان از تکالیف و لوازم عزت خود داشته است. در طول تاریخ تشیع و اسلام ناب، نهضت‌های اصیلی همچون فتوای تحریم تنباکو توسط میرزای شیرازی یا مخالفت قاطع امام راحل با لایحه استعماری کاپیتولاسیون، مصادیق بارزی از پاسداشت این قاعده الهی و ایستادگی در برابر سلطه‌طلبی بیگانگان بوده‌اند.
ضرورت دستیابی به قدرت همه‌جانبه و استطاعت دفاعی و علمی
با توجه به تأکید رهبر معظم انقلاب در پیام ارزشمندشان بر بحث اقدام و عمل، باید گفت برای تحقق عینی درجات بالای تمدن ایران اسلامی در عصر حاضر و حفظ آن در برابر توطئه‌های دشمنان، فقط شعار کفایت نمی‌کند؛ بلکه امت اسلامی باید مقدمات و لوازم این اقتدار را در پوسته جامعه محقق کند. فرمان الهی در قرآن کریم بر همین حقیقت تأکید دارد: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ؛ و هر چه در توان دارید از نیرو [و ابزار بازدارنده] برای مقابله با آنان آماده کنید». (سوره انفال، آیه ۶۰)
همان‌گونه که امیرالمؤمنین علی(ع) فرموده‌اند: «اَلْعِلْمُ سُلْطَانٌ» یعنی علم مایه سلطنت و اقتدار است. جهان اسلام برای رهایی از انفعال دوره‌های افول تاریخی‌اش که گاه موجب قیاس‌های انحرافی برخی مصلحان پیشین (همچون برداشت‌های نادرست از سفر به غرب و شرق) می‌شد؛ نیازمند تحولی ژرف است. برپایه بیانات رهبر معظم انقلاب، حفظ این اقتدار پایدار در گرو تقویت همه‌جانبه کشور در ابعاد علمی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی است. در این میان، پیشرفت‌های ظاهری و عاریتی برخی کشورهای منطقه که فاقد ریشه‌های درون‌زا و علم‌پایه هستند، حرکتی پایدار به شمار نمی‌روند؛ چرا که بالندگی حقیقی تنها بر دوش «علوم پایه» و «علوم انسانیِ عمیق و متکی بر نخبگان داخلی» استوار می‌شود.
ضرورت قوی شدن و نقش‌آفرینی نخبگان در حکمرانی
در دنیای پرالتهاب کنونی که طرح‌های کلان قدرت‌های سلطه‌گر همچون برنامه‌های درازمدت ایالات متحده بقای هویت ملت‌ها را به چالش کشیده است، جامعه اسلامی چاره‌ای جز قوی شدن ندارد؛ چرا که در دنیای امروز، حد وسطی وجود ندارد و یا باید با تکیه بر قدرت علمی و فناورانه پایدار ماند و یا در چرخه فنا و نابودی محو شد. همان‌گونه که تجارب دفاعی و دستاوردهای علمی در صنایع موشکی، فیزیک و ریاضیات نشان داد حضور مردمی بدون پشتوانه و اقتدار علمی با زحمت و خسارت همراه خواهد بود. در این راستا، رهبر معظم انقلاب در پیام پرمحتوای خود درخصوص نخبگان، ابعاد کلیدی این خیزش علمی را ترسیم فرموده‌اند. مواردی چون تمرکز بر کشف حقایق کشف‌نشده و مرزشکنی و عبور از مرزهای شناخته‌شده دانش و فتح قله‌های علمی جدید در عرصه‌های نظری و تجربی، خلاقیت و نوآوری مستمر با ایجاد پویایی و نوآوری در حل مسائل بنیادین کشور، خوداتکایی و اعتماد به ظرفیت‌های درونی با تکیه بر توانمندی‌های بومی به جای چشم‌دوختن به بیگانگان، میدان دادن راستین به نخبگان در حکمرانی با این تأکید مهم که انحصارگرایی و مدرک‌گرایی ملاک نیست؛ بلکه نخبگان واقعی دانشگاه و حوزه(اعم از رشته‌های نظری و تجربی) می‌توانند در سطوح طرح‌ریزی، خط‌مشی‌گذاری و حکمرانی کشور یاریگر مسئولان باشند.
امید است با اجرای این رهنمودهای راهبردی و به برکت خون شهدای عرصه نخبگی و دعای ولی‌عصر(عج)، خیزش علمی عمیق و شتابانی در کشور شکل گرفته و نخبگان عزیز با مجاهدت در مسیر تعاون بر تقوا و پیشرفت، به رسالت تاریخی خود در قبال جامعه اسلامی جامه عمل بپوشانند.
نظر شما