تحولات ۲۴ ساعت گذشته در دو مسیر موازی پیش رفت؛ از سویی گسترش دیپلماسی برای پایان جنگ و از سوی دیگر ادامه برخوردهای نظامی محدود. در این میان، اهمیت تحرک تازه ایران فقط در مذاکرات با واشنگتن نیست، بلکه در تلاش برای پیوند زدن پایان جنگ به شکل‌گیری ترتیبات امنیتی تازه در منطقه است. در واقع ایران می‌کوشد ترتیبات ساختاری اخراج آمریکا از منطقه را پی‌ریزی کند.
دوحه؛ پیشرفت بدون توافق نهایی
نخست‌وزیر قطر از پیشرفت قابل توجه میانجی‌گری میان ایران و آمریکا و تداوم تمایل واشنگتن به توافق پس از انتخابات خبر داده است. او تأکید کرد طرف‌ها نباید در انتظار توافقی کامل، فرصت دستیابی به راه‌حلی عملی را از دست بدهند.با این حال، اختلاف اصلی همچنان پابرجاست؛ ایران اجرای شروط هفت‌گانه از جمله رفع محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌ها و تضمین توقف حملات را پیش‌شرط بازگشایی هرمز و ورود به مذاکرات گسترده‌تر می‌داند و واشنگتن نیز خواهان طرح موضوع هسته‌ای در مراحل اولیه توافق است.
۱۲ تماس برای امنیت منطقه‌ای
سیدعباس عراقچی شنبه اعلام کرد طی ۴۸ ساعت با وزیران خارجه ۱۲کشور از جمله عمان، قطر، عربستان و پاکستان گفت‌وگو کرده است. او علاوه بر تشریح مواضع ایران، بر ضرورت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه بدون مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأکید کرد.
این رایزنی‌ها در کنار سفر اخیر محسن رضایی به مسکو، نشان‌دهنده تلاش ایران برای گسترش مسیرهای دیپلماتیک است. اهمیت این تحرک در آن است که امنیت خلیج فارس از موضوعی صرفاً میان ایران و آمریکا، به دستورکار گفت‌وگوی کشورهای منطقه تبدیل شود.
شکست ترامپ و محاسبات تازه ایران
سی‌ان‌ان در گزارشی تازه ادعا کرده شکست سنگین جمهوری‌خواهان، موضع جریان‌هایی در ایران را که خواهان دریافت تضمین‌ها و امتیازات بیشتر در مذاکرات هستند، تقویت کرده است. یک پژوهشگر گروه بین‌المللی بحران معتقد است ایران پس از انتخابات بر ضرورت اقدام اولیه واشنگتن تأکید بیشتری خواهد کرد.
اندیشکده چتم‌هاوس نیز در تحلیل اخیر خود افزایش فشار سیاسی در آمریکا برای پایان جنگ را برجسته کرده است. با این حال، این فشارها هنوز به تغییر قطعی سیاست کاخ سفید منجر نشده‌اند.
قشم؛ حمله در کنار مذاکره
در همین حال بامداد شنبه دو پرتابه به منطقه سوزا در جزیره قشم اصابت کرد.
ترامپ انجام حمله محدود آمریکا به سامانه پدافندی ایران را تأیید کرد و همزمان مدعی پیشرفت مذاکرات شد. ارتش ایران نیز از سرنگونی یک پهپاد آمریکایی خبر داد. این همزمانی نشان می‌دهد حتی توافق احتمالی بدون سازوکاری معتبر برای توقف حملات و جلوگیری از برخوردهای تازه، آسیب‌پذیر خواهد بود.
هرمز؛ دیپلماسی در مسیر تجارت
الجزیره گفته‌های یکی از نمایندگان مجلس ایران را بازتاب داد که کشتی‌های مرتبط با چین، هند، عراق و قطر از برخی محدودیت‌های عبور در هرمز مستثنا شده‌اند.
گرچه دامنه دقیق معافیت‌ها و تأثیر آن‌ها بر محاصره آمریکا هنوز روشن نیست.
از سوی دیگر، گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از حمله به دست‌کم ۱۱شناور در یک هفته حکایت دارد. استمرار ناامنی نشان می‌دهد بازگشت تجارت عادی، علاوه بر توافق سیاسی، به تضمین‌های عملی برای کشتیرانی نیاز دارد.
بازدارندگی و بازسازی توان دفاعی
سخنگوی سپاه روز شنبه اعلام کرد در صورت تصمیم مراجع مسئول، آمادگی لازم برای تغییر دکترین هسته‌ای وجود دارد. همزمان، مؤسسه مطالعات جنگ آمریکا با استناد به تصاویر ماهواره‌ای، از حفاری و ساخت ورودی تونل در پایگاه‌های موشکی گرم‌دره و شاهرود خبر داد. الجزیره نیز به نقل از فایننشال‌تایمز، از قرارداد تأمین ۹۰پرتابگر پیشرفته روسی برای ایران گزارش کرد.این تحولات از اهمیت بازسازی زیرساخت‌ها و همکاری دفاعی در محاسبات امنیتی ایران حکایت دارند. در حالی که ترامپ ادعای نخ‌نما و دروغ خود مبنی بر نابود کردن توان نظامی ایران را بارها و بارها تکرار کرده بود، حالا رسانه‌های غربی حتی از تقویت توان نظامی ایران نیز سخن می‌گویند.
از باب‌المندب تا کابل‌های زیردریایی
مؤسسه مطالعات جنگ گزارش داده نهاد وابسته به انصارالله مجوزهای داوطلبانه عبور از باب‌المندب صادر کرده و احتمال تمرکز نیروهای این جنبش برای عملیات در مسیر عدن وجود دارد. همین مؤسسه به نقل از یک شرکت تحلیل کشتیرانی، حرکت مشکوک چهار شناور در نزدیکی کابل‌های ارتباطی خلیج عمان را مطرح کرده است. آمریکا و متحدان او، حریف انصارالله هم نشده‌اند و این بازوی مقاومت، بخش دیگری از رسوایی امنیت آمریکایی را آشکار کرده است.
آزمون ابتکار دیپلماتیک ایران
ایران همزمان با حفظ آمادگی دفاعی، در پی گسترش میدان دیپلماسی و مشارکت همسایگان در ترتیبات امنیتی است. شکست انتخاباتی ترامپ و افزایش نگرانی‌های منطقه‌ای، شرایط تازه‌ای برای مذاکره ایجاد کرده‌اند. باید دید در روزهای پیش رو، رئیس‌جمهور مستأصل آمریکا بار دیگر با خطایی محاسباتی خودش را گرفتار جنگی بی‌سرانجام می‌کند یا افسار ماشین جنگی آمریکا از داخل این کشور، کشیده خواهد شد.
نظر شما