تخریب بنای تاریخی کلیسای انجیلی مشهد در خرداد ماه متوقف شده بود؛ اما پنجشنبه شب گذشته سروصدای ماشین‌آلات مربوط به تخریب و استخراج نخاله‌ها از داخل محوطه کلیسا، اعتراض مردم محله را در پی داشت و بار دیگر کشیده شدن این موضوع به فضای مجازی، مسئله حفاظت از میراث فرهنگی و تاریخی مشهد را در کانون توجه‌ها قرار داد. تخریب این کلیسا نخستین بار در ۱۴ خردادماه امسال خبرساز شد و در آن مقطع زمانی با ورود استاندار خراسان رضوی به این موضوع، تخریب متوقف و دستور پیگیری وضعیت بنا از سوی غلامحسین مظفری صادر شد. به دنبال این دستور، کمیته‌ای با هدف بررسی راهکارهای حفظ و احیای کلیسا به ریاست سید حسن حسینی، فرماندار مشهد تشکیل یافت؛ اما با وجود این پیگیری‌ها، بخش‌های باقیمانده بنا نیز پنجشنبه‌شب گذشته تخریب شد؛ موضوعی که در تبیین آن، مسئولان مشهدی معتقدند طی شب‌های گذشته تنها نخاله و زباله‌های مکان، جمع‌آوری شده و به دنبال تعامل با مالک قانونی این بنای تاریخی هستند.
پیشنهاد احیای کلیسا به‌عنوان خانه فرهنگ و گفت‌وگو
فرماندار مشهد در جایگاه رئیس این کمیته در گفت‌وگو با طوس با اشاره به محدودیت‌های قانونی در پیگیری وضعیت کلیسای انجیلی، به دلیل ثبت نشدن این بنا در فهرست آثار میراث فرهنگی گفت: از نظر قانونی در این زمینه محدودیت‌هایی داریم؛ اما باید تلاش کنیم این بنا حفظ شود.
حسینی با اشاره به پیشنهاد احیای کلیسای انجیلی به‌عنوان خانه فرهنگ و گفت‌وگو اظهار کرد: امیدواریم بتوانیم با همکاری شهرداری تعاملی با مالک داشته و زمینه احیای این بنا را فراهم کنیم. پیشنهاد این است که شهرداری زمینی معوض در اختیار مالک قرار دهد و در مقابل، کلیسا احیا و به یک خانه فرهنگ و گفت‌وگو تبدیل شود.
وی با بیان اینکه مذاکراتی با شهردار و مالک انجام شده است، افزود: هفته پیش با مالک صحبت کرده‌ایم که تا زمان تعیین تکلیف موضوع، دست نگه دارد و اقدامی انجام ندهد تا بتوانیم به توافق برسیم. همچنین به دنبال برگزاری جلسه‌ای با حضور شهردار و مالک هستیم تا درباره این موضوع تصمیم‌گیری شود. به گفته آقای موسوی، مدیر کل میراث فرهنگی خراسان رضوی، نخاله‌ها و زباله‌های این مکان چند شب پیش جمع‌آوری شده است.
فرماندار مشهد با اشاره به اینکه احیای بنا برای مالک هزینه‌هایی به همراه دارد و باید موافقت شهرداری و شورای شهر نیز کسب شود، تصریح کرد: با شهردار و میراث فرهنگی صحبت کردم و در حال بررسی ارزش مالی ملک و فراهم کردن زمینه توافق هستیم تا با همکاری شهرداری بتوانیم راهکاری برای حفظ و احیای کلیسای انجیلی پیدا کنیم.
آیا خراسانی‌ها هم می‌توانند صرف مالکیت در استانی دیگر، بنای تاریخی آن استان را تخریب کنند
با این حال فعالان اجتماعی و فرهنگی مشهد معتقدند اگر نهادی که خود باید حافظ قانون باشد، بتواند در استانی دیگر بنای تاریخی واجد ارزشی را در بافتی ارزشمند تملک و به آن به چشم زمینی خالی نگاه کرده و سپس بدون استعلام قانونی آن را تخریب کند، بسیار دردناک است. یک فعال اجتماعی با اشاره به این موضوع افزود: آیا ما هم به‌عنوان ساکنان استان خراسان رضوی اجازه داریم به استان‌های دیگر برویم و بناهای تاریخی آنجا را تخریب کنیم؟ بی‌شک چنین اقدامی با موجی از اعتراض مواجه خواهد شد.
مسعود نبی دوست با بیان اینکه پس از تخریب اولیه، با وجود صدور دستور توقف از سوی استاندار خراسان رضوی و تأکید بر ضرورت حفظ و احیای بنا، بار دیگر اقدام به تخریب کردند؛ آن هم بدون اطلاع اداره کل میراث فرهنگی، گفت: من روز گذشته بار دیگر به‌صورت تلفنی با مسئول ثبت آثار تاریخی تماس گرفتم و گفتند میراث فرهنگی همچنان در جریان این اقدام نیست. نکته قابل تأمل این بوده که هر دو مرحله تخریب نیز شبانه اتفاق افتاده است. در مرحله دوم تخریب، دیگر موضوع بی‌اطلاعی قابل قبول نیست؛ چراکه تخریب بخش نخست بنا انجام شده و مخالفت‌ها و اعتراض‌ها نیز شکل گرفته بود.
چرا میراث فرهنگی از این ماجرا بی‌اطلاع بوده است؟
وی با بیان اینکه بافت میانی شهر مشهد به‌عنوان بافت واجد ارزش شناسایی شده، تأکید کرد: بر همین اساس، هرگونه تخریب یا ساخت‌وساز جدید در آن باید با استعلام‌های قانونی و نظر میراث فرهنگی انجام شود. حالا این پرسش مطرح است که اگر در مرحله نخست بتوان گفت متولیان از ضوابط اطلاع نداشتند، در مرحله دوم چه سازوکاری وجود داشته که بدون هیچ‌گونه استعلامی، تخریب در این محدوده انجام شده است؟ اساساً چرا میراث فرهنگی از این ماجرا بی‌اطلاع بوده است؟
فعال اجتماعی شهر مشهد افزود: نکته مهم دیگر این است که این بنا اگرچه در فهرست آثار ثبت‌شده نبوده؛ اما بنایی واجد ارزش محسوب می‌شده و در چنین شرایطی میراث فرهنگی در این موضوع صاحب‌نظر و صاحب امضاست. حتی اگر بنا تخریب شده باشد، کاربری زمین نباید به ساخت یک مجموعه رفاهی یا بنای دیگری تغییر پیدا کند. میراث فرهنگی باید در این زمینه اعمال نظر داشته باشد و شهرداری نیز اجازه ساخت‌وساز در این محدوده را بدون گذراندن مراحل قانونی و تأیید مراجع ذی‌ربط ندارد.
نبی‌دوست با بیان اینکه فعالان فرهنگی مشهد نباید از مسئله تخریب و تبعات آن غافل شوند، ادامه داد: حتی اگر امروز بنا تخریب شده، نباید موضوع را رها کرد و باید در برابر هرگونه ساخت‌وساز در این زمین ایستاد. نمونه‌های مشابهی هم در گذشته داشته‌ایم؛ از جمله در بالاخیابان و درباره سرای ترکمن‌ها که میراث فرهنگی بر احیای عین به عین بنا تأکید داشت؛ اما هیچ‌گاه به این موضوع پایبند نماندند.
وی با اشاره به اینکه حتی با وجود تخریب کامل بنا، باید مطالبه عمومی برای جلوگیری از هرگونه ساخت‌وساز در این زمین ادامه پیدا کند، گفت: اعتراض‌های مردمی باید جدی گرفته شود تا چنین اتفاقی به یک رویه در بافت‌های ارزشمند مشهد تبدیل نشود. اگر امروز در برابر این اتفاق ایستادگی نکنیم، بناهای تاریخی و ارزشمند دیگری نیز در معرض خطر قرار خواهند گرفت؛ اما اگر بر حفظ همین محدوده و جلوگیری از تغییر کاربری و ساخت‌وساز غیرمجاز پافشاری کنیم، می‌توانیم مانع تکرار چنین اتفاقاتی در بناهای دیگر شویم.
آیا کلیسای انجیلی در فهرست ثبت آثار ملی قرار داشته است؟
به دنبال پیگیری رسانه‌ها از مسئولان استانی، همتی‌فر، دادستان مرکز خراسان رضوی نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها عنوان کرد که طبق بررسی‌ها، کلیسای انجیلی در فهرست آثار ملی به ثبت نرسیده و مالکیت آن نیز واگذار شده است. با این حال مالک کلیسای انجیلی برای هرگونه فعالیت تخریب یا ساخت‌وساز باید مجوز لازم را از شهرداری اخذ کند.
البته این اظهارنظر در حالی است که بررسی اخبار رسانه‌ها نشان می‌دهد این بنا به شماره ثبت ۱۳۳۷۵ در تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده و اینکه چنین بنایی که میراث فرهنگی، مذهبی و تاریخی است، چطور می‌تواند و اصلاً تحت چه فرایندی از ثبت ملی خارج شده، موضوع مورد بحثی است. مسئله مورد توجه در این ماجرا این بوده که به اعتقاد فعالان اجتماعی و فرهنگی، تخریب ساختمان این بنا نباید به معنای پایان مطالبه‌گری و مجوزی برای تغییر کاربری باشد و مطالبه بحق این افراد از مسئولان استانی این است که کلیسای انجیلی مشهد احیا شود تا این‌گونه رفتارها به رویه‌ای ثابت در تخریب بافت ارزشمند شهر مشهد تبدیل نشود.
نظر شما