دستگاه اجتهادی امام خمینی(ره) ظرفیت تولید فقه نظام‌ساز را دارد

وی تصریح کرد: در سنت اسلامی، تربیت اصل بوده و علم و فناوری در کنار آن رشد می‌کرده است.

وی با اشاره به مفهوم «حکمرانی خوب» اظهار کرد: روایت پیشرفته و معاصر حکمرانی، اعم از حکومت است و سلول‌های غیررسمی مانند هیئت‌ها، مسجد و موکب‌ها را بدون دولتی‌کردن به رسمیت می‌شناسد.

استاد حوزه تأکید کرد: مسائل امروز ما با رنگ و لعاب اسلامی در دل همین نظامات شکل گرفته است که امام شهید نیز تمدن‌سازی را از مسیر نظام‌سازی و بر پایۀ زیست‌بوم ایرانی ـ اسلامی خواسته‌اند.

وی خاطرنشان کرد: در گذشته فقیه ذیل نظامات فقهی ساخته‌شده به اجتهاد می‌رسید و تحصیل فقه حدود بیست سال طول می‌کشید، اما امروز باید از صفر نظام ساخت.

بررسی دو جریان فلسفه‌محور و فقه‌محور

حجت الاسلام والمسلمین فرحانی بیان کرد: امام شهید دو جریان را برای نظام‌سازی پایه‌گذاری کردند، ایشان در سال ۱۳۸۲ گفته بودند فلسفۀ اسلامی ذهنی مانده و به امتداد اجتماعی و عینی نرسیده است، اما می‌توان نقاطی از فلسفۀ ملاصدرا را عمیق‌تر کرد و دستگاهی برای تعیین تکلیف نظامات اجتماعی ساخت، جریان فلسفه‌محور تا مرحلۀ فلسفه‌های مضاف پیش آمد و به بدنۀ علم راه نیافت.

وی جریان فقه‌محور را که حدود هجده سال سابقه دارد، سه گونه دانست و ابراز کرد: «فقه نظامات» که شبیه علوم انسانی از نظام به نهاد و سپس به مسئله می‌رسد، بخش مهمی از اندیشه‌اش از شهید صدر گرفته شده، «فقه معاصر» که انعطاف بیشتری دارد و به پرسش‌های روز پاسخ می‌دهد و «حل مسئله» که از مسئلۀ میدانی آغاز می‌کند.

استاد حوزه علمیه افزود: هر سه گونه، در نهایت باید به محصولی برسند که حجیت شرعی داشته باشد؛ تفاوت بنیادین ما با علوم انسانی غربی نیز همین است که مبنای آن تجربه است و مبنای ما حجیت.

حجت الاسلام والمسلمین فرحانی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم برای موضوعی مانند تعلیم‌وتربیت چنین مسیری را طی کنیم، با مشکل روبه‌رو می‌شویم؛ آیات و روایات این حوزه عمدتاً اخلاقی شمرده شده‌اند و جزو آیات‌الاحکام نیستند و فقها به‌دلیل اخلاقی‌بودن، کمتر به آن‌ها پرداخته‌اند.

وی اظهار کرد: برای پوشش دادن این چالش به دستگاه استنباطی نیاز است که بتواند ایده‌های حجیتی لازم را فراهم کند و بسیاری از دستگاه‌های استنباط چنین قابلیتی ندارند، دستگاه استنباط امام خمینی (ره) غنی‌ترین، روزآمدترین، کارآمدترین، قوی‌ترین و چابک‌ترین دستگاه برای این منظور است؛ دستگاهی سبک و منضبط که قابل اجرا است، در حالی که یکی از مشکلات علم اصول این است که معمولاً اجرا نمی‌شود.