مسجد جامع اصفهان با بیش از هزار و ۲۰۰سال قدمت هر سال گردشگران بسیاری را به تماشای خود دعوت می‌کند، اما این اثر ارزشمند امروز با مشکلاتی روبه‌رو است که بخشی از آن‌ها به تأمین هزینه‌های نگهداری و اداره مجموعه و بخشی دیگر به وضعیت امکانات خدماتی و حفاظت از سیمای تاریخی آن مربوط می‌شود.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های مسجد جامع عتیق، کمبود منابع مالی است تا جایی که درآمد فعلی موقوفات پاسخگوی هزینه‌های جاری مجموعه نیست و تأمین حقوق خادمان و پرداخت قبوض آب، برق و گاز نیز با دشواری همراه شده است.
محمدرضا ترحمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان با اشاره به این شرایط از وجود بیش از ۱۵۰ رقبه مرتبط با مسجد خبر داده که وضعیت مالی و حقوقی آن‌ها شفاف نیست.
به گفته او، بخشی از این املاک به دلیل واگذاری‌های گذشته و مسائلی مانند حق کسب و پیشه و سرقفلی، همچنان نیازمند بررسی و تعیین تکلیف هستند.
ترحمی تأکید کرده است بدهکاران باید بدهی خود را پرداخت کنند و وضعیت تصرفات غیرقانونی نیز باید روشن شود چون ساماندهی این املاک می‌تواند بخشی از منابع مالی مورد نیاز مسجد را تأمین کرده و به استقلال اقتصادی آن کمک کند.
البته به گفته مدیرکل اوقاف، نمی‌توان تمام درآمد موقوفات را برای اداره مسجد هزینه کرد؛ زیرا هر موقوفه نیت مشخصی دارد و درآمد آن باید در همان مسیر مصرف شود. برای مثال، درآمد موقوفه‌ای که برای درمان بیماران یا کمک به نیازمندان در نظر گرفته شده، قابل اختصاص به هزینه‌های مسجد نیست. از سوی دیگر، مساجد نیز ردیف بودجه دولتی مشخصی ندارند.
نگرانی برای سیمای تاریخی مسجد
مشکلات مسجد جامع فقط به مسائل مالی محدود نمی‌شود. نحوه برگزاری برخی مراسم مذهبی و فرهنگی و استفاده از تجهیزات نامتناسب نیز از موضوعاتی است که می‌تواند بر چهره تاریخی این مجموعه تأثیر بگذارد.
ترحمی معتقد است نصب بنر، استندهای تبلیغاتی و تجهیزات صوتی نامتناسب و حتی استفاده از مصالح نامرغوب، با جایگاه تاریخی مسجد همخوانی ندارد به همین دلیل، لازم است اوقاف، میراث فرهنگی و سایر دستگاه‌های مرتبط درباره نحوه برگزاری مراسم و رعایت ضوابط حفاظتی به توافقی مشخص برسند تا هر گروه بر اساس سلیقه خود در این بنای تاریخی اقدام نکند.
امکاناتی که با جایگاه جهانی تناسب ندارد
در کنار مشکلات مالی و حفاظتی، وضعیت امکانات خدماتی مسجد نیز نیازمند رسیدگی است. یکی از این مسائل، نامتناسب بودن سرویس‌های بهداشتی با ظرفیت گردشگری مجموعه است. مدیرکل اوقاف استان از توافق با شهرداری برای واگذاری عرصه‌ای موقوفه در خارج از محدوده مسجد و ایجاد تأسیسات بهداشتی مورد نیاز خبر داده است؛ اقدامی که می‌تواند بخشی از مشکلات بازدیدکنندگان را برطرف کند.
از سوی دیگر، پیشنهادهایی برای استفاده فرهنگی از برخی فضاهای مسجد مطرح شده است. بر اساس این پیشنهاد، بخش‌هایی از مجموعه به نمایش آثار تاریخی، دینی و قرآنی اختصاص یابد و اشیایی مانند پرچم‌ها، لوح‌ها، سنگ‌نوشته‌ها و وسایل مرتبط با آیین‌های مذهبی و تعزیه در آن به نمایش گذاشته شود. این طرح هنوز در مرحله بررسی و پیشنهاد است و اجرای آن به شناسایی فضاهای مناسب و دریافت مجوزهای میراث فرهنگی نیاز دارد.
مسجد جامع اصفهان با گنبدهای تاریخی تاج‌الملک و نظام‌الملک و معماری به‌جامانده از دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری، صفوی و قاجار یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های معماری ایران است. حفظ چنین اثری تنها با ثبت جهانی و معرفی آن به گردشگران محقق نمی‌شود؛ بلکه به تأمین منابع مالی پایدار، ساماندهی موقوفات، ارتقای امکانات خدماتی و همکاری دستگاه‌های مسئول هم نیاز دارد.
نظر شما