اتحادیه اروپا که زمانی خود را بازیگر اصلی دیپلماسی چندجانبه معرفی میکرد، امروز در بسیاری از صحنههای تعیینکننده جهانی به حاشیه رانده شده است. تصمیمهای کلیدی نظامی و سیاسی بدون مشارکت مؤثر آن گرفته میشود و کشورهای اروپایی بیشتر ناچارند پیامدهای اقتصادی و امنیتی را مدیریت کنند تا هدایت مسیر رویدادها.
نمونه روشن این تحول را میتوان در پرونده هستهای ایران دید. اروپا از سال ۲۰۰۳ با ابتکار سه کشور اروپایی مذاکرات را آغاز کرد و در ۲۰۱۵ به برجام رسید؛ توافقی که یکی از موفقترین دستاوردهای دیپلماتیک اتحادیه اروپا به شمار میرفت. اما خروج یکجانبه آمریکا در ۲۰۱۸ نشان داد اروپا قدرت حفاظت از توافق خود را ندارد. سازوکارهایی مانند اینستکس ناکام ماند و شرکتهای اروپایی به دلیل فشار تحریمهای ثانویه عقبنشینی کردند. اعتبار میانجیگرانه اروپا نزد طرفهای اصلی تضعیف شد.
این الگو در سال ۲۰۲۵ تکرار شد. در میانه جنگ ایران و اسرائیل، وزیران خارجه اروپایی در ژنو با طرف ایرانی دیدار کردند تا مانع گسترش درگیری و ورود مستقیم آمریکا شوند. دونالد ترامپ همان روز نقش اروپا را بیاهمیت خواند و کمتر از دو روز بعد، آمریکا به تأسیسات هستهای ایران حمله کرد. ابتکار دیپلماتیک اروپا مسیر تصمیم واشنگتن را تغییر نداد. اکنون میانجیگری اصلی به بازیگرانی مانند قطر و پاکستان رسیده و اروپا بیشتر در نقش حامی تلاشهای دیگران ظاهر میشود.
الگوی مشابهی در مذاکرات مربوط به جنگ اوکراین نیز دیده شد. گفتوگوهای اولیه آمریکا و روسیه بدون حضور نمایندگان اروپایی آغاز شد و تنها پس از فشارها، اروپاییها توانستند جایگاه محدودی برای خود باز کنند. این رویدادها نشان میدهد واشنگتن در تصمیمهای اصلی، مشارکت اروپا را الزامی نمیداند.
در همین حال، اروپا بهای سنگینی میپردازد. افزایش شدید قیمت انرژی، فشار بر صنایع و خانوارها و تشدید ریسکهای تورمی، هزینه جنگهایی است که اروپاییها در آغاز آن نقش تعیینکنندهای نداشتهاند. رئیس کمیسیون اروپا از افزایش چشمگیر هزینه واردات سوختهای فسیلی خبر داده و بانک مرکزی اروپا درباره پیامدهای رشد پایینتر هشدار داده است.
ریشههای این به حاشیه رفتن را میتوان در وابستگی امنیتی و اقتصادی اروپا به آمریکا، محدودیت ابزارهای مستقل و رویکرد ترامپ به دیپلماسی مستقیم جستوجو کرد.
اروپا هنوز قدرت اقتصادی و جایگاه در شورای امنیت دارد، اما فاصله میان توانایی مذاکره و قدرت اجرای مستقل توافقها همچنان پابرجاست. سؤال اساسی این است آیا اتحادیه اروپا میتواند نفوذ خود را در تصمیمهای بزرگ امنیتی بازیابد یا همچنان ناچار خواهد بود هزینه انتخابهایی را بپردازد که نقش محدودی در شکلگیری آنها داشته است.
۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۰۵:۱۲
کد مطلب: ۱۱۷۶۰۲۰
اتحادیه اروپا که زمانی خود را بازیگر اصلی دیپلماسی چندجانبه معرفی میکرد، امروز در بسیاری از صحنههای تعیینکننده جهانی به حاشیه رانده شده است.
زمان مطالعه: ۱ دقیقه
منبع: روزنامه قدس




نظر شما