محمد هاشمی با بیان اینکه کمبود دارو مفهومی چندبعدی است، اظهار کرد: بیش از ۱۰۰ تعریف در سطح جهانی برای کمبود دارو وجود دارد و برداشت از این موضوع بسته به جایگاه بیمار، پزشک، داروخانه، شرکت پخش، بیمه و سیاستگذار متفاوت است.
وی توضیح داد: از نگاه بیمار، زمانی که داروی تجویزشده در زمان و مکان مورد نیاز در دسترس نباشد، کمبود دارو اتفاق افتاده است؛ حتی اگر همان فرآورده در انبار شرکتهای پخش یا بخش دیگری از شبکه توزیع موجود باشد.
هاشمی ادامه داد: از منظر پزشک، نبود یک داروی مشخص یا برند خاص ممکن است محدودیت در انتخاب روش درمان محسوب شود، اما در نظام تأمین، وجود داروی ژنریک یا جایگزین درمانی معتبر میتواند به معنای تداوم دسترسی به ماده مؤثره مورد نیاز باشد. همچنین ممکن است داروخانه به دلیل محدودیت در دریافت دارو از شرکت پخش با مشکل مواجه شود، بدون آنکه کمبود در سطح کشور وجود داشته باشد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره معیار این سازمان برای شناسایی کمبود دارویی گفت: زمانی یک دارو در کانون بررسی کمبود قرار میگیرد که موجودی آن در شرکتهای پخش به کمتر از میزان نیاز یک ماه برسد و همزمان گزارش کمبود از سوی دانشگاه علوم پزشکی مربوطه نیز دریافت شده باشد.
وی افزود: در این ارزیابی، نام ژنریک و شکل دارویی فرآورده، میزان موجودی، الگوی مصرف، برنامه تولید یا واردات و امکان تأمین داروی جایگزین بررسی میشود.
هاشمی تأکید کرد: کاهش ذخایر دارویی یا قرار گرفتن یک فرآورده در معرض خطر اختلال تأمین را نباید با کمبود قطعی یکسان دانست. همچنین در شرایطی که داروی مورد نظر با نام ژنریک یا از طریق یک جایگزین معتبر در دسترس باشد، نبود یک برند خاص لزوماً به معنای کمبود دارو نیست. از همین رو، برای تحلیل درست آمارها باید میان کمبود قطعی، کاهش موجودی، اقلام در معرض کمبود و مشکلات دسترسی در بخشهایی از شبکه توزیع تفاوت قائل شد.
وی در توضیح ارقام متفاوتی که در گزارشها و اظهارنظرها درباره کمبود دارو، از جمله آمارهای ۱۰۰۰، ۷۰۰ یا چندصد قلمی مطرح میشود، گفت: مقایسه این اعداد تنها زمانی امکانپذیر است که شاخص مورد استفاده، گروه دارویی و بازه زمانی هر گزارش مشخص باشد. تعداد داروهای حیاتی و ضروری، اقلام دارای ذخیره محدود، داروهای در معرض کمبود و فرآوردههایی که بر اساس معیارهای سازمان با کمبود قطعی مواجه هستند، گروههای آماری متفاوتی را تشکیل میدهند و نمیتوان تمام این ارقام را بهعنوان کمبود قطعی دارویی در نظر گرفت.
سخنگوی سازمان غذا و دارو همچنین سامانه تیتک را یکی از ابزارهای مهم نظارت بر زنجیره تأمین دارو دانست و اظهار کرد: این سامانه اطلاعات مربوط به ورود و خروج فرآوردهها، موجودی شرکتهای پخش و گردش کالا را ثبت میکند و در کنار گزارشهای دانشگاههای علوم پزشکی و سایر منابع اطلاعاتی، امکان رصد دقیقتر وضعیت بازار و شناسایی زودهنگام داروهای در معرض کمبود را فراهم میآورد.
هاشمی با اشاره به نقش برنامهریزی در تولید و واردات دارو تصریح کرد: شرکتهای تولیدکننده و واردکننده برنامههای تأمین خود را در بازههای زمانی مشخص ارائه میکنند و این برنامهها بهطور مستمر مورد بررسی و بهروزرسانی قرار میگیرد. در این روند، میزان مصرف در دورههای گذشته، تغییرات تقاضا، اهمیت درمانی دارو و ظرفیت تولید یا واردات از جمله شاخصهای تعیینکننده هستند.
وی با بیان اینکه گزارشهای مختلف از سوی دانشگاههای علوم پزشکی، شرکتهای پخش، انجمنهای تخصصی و فعالان زنجیره تأمین دریافت میشود، گفت: این اطلاعات پس از بررسی و تطبیق با آمار موجودی و وضعیت تأمین، تجمیع و تحلیل میشوند تا کمبودهای واقعی از گزارشهای تکراری و موارد ناشی از اختلال موقت در توزیع و دسترسی تفکیک شوند.
به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، بررسی نسخههای الکترونیک و مسیر مراجعه بیماران برای تهیه دارو نیز میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت دسترسی ارائه دهد. برای مثال، ممکن است بیماری برای تهیه یک دارو به چند داروخانه مراجعه کند، درحالیکه همان دارو در بخش دیگری از شبکه توزیع موجود باشد. تحلیل چنین مواردی به شناسایی تفاوت میان نبود واقعی دارو و دشواری دسترسی در یک منطقه یا داروخانه مشخص کمک میکند.
هاشمی با تأکید بر اینکه مدیریت کمبود دارو تنها به شناسایی اقلام دارای موجودی محدود خلاصه نمیشود، اظهار کرد: تأمین مواد اولیه، برنامه تولید، واردات، تخصیص منابع، توزیع و وضعیت مطالبات شرکتها باید بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. گاهی دارو در زنجیره تأمین وجود دارد، اما مشکلات مالی یا موانع اجرایی در مسیر توزیع مانع از رسیدن آن به مراکز درمانی و داروخانهها میشود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: توسعه سامانههای پایش و تحلیل داده با هدف دستیابی به تصویری دقیق و قابل اتکا از وضعیت بازار دارویی و فراهم کردن زمینه اقدامات پیشگیرانه دنبال میشود. هرچه اطلاعات مربوط به مصرف، موجودی، تولید، واردات و توزیع با سرعت و دقت بیشتری در کنار یکدیگر قرار گیرند، امکان مدیریت ذخایر دارویی و تضمین تداوم دسترسی بیماران به دارو نیز افزایش خواهد یافت.




نظر شما