اینجا در آستان عالم آل محمد (ع)، کتاب از قفسههای خاموش و غبارگرفته بیرون آمده و به متن زندگی روزمره زائران راه یافته است، در واقع حرم مطهر رضوی تنها میزبان دلهای دلتنگ نیست؛ بلکه به پاتوقی پویا برای خواندن، پرسیدن و پیوند زدن زیارت با جانمایه دانایی تبدیل شده است؛ روایتی که یک تحول آرام، اما عمیق در قلب مشهدالرضا (ع) را روایت میکند
تولد یک پاتوق پویا؛ نگاهی به سیر تکاملی «رواق کتاب»
برای درک این جریان پرشور، باید به سراغ «رواق کتاب» برویم؛ پایگاهی صمیمی در ضلع شرقی صحن قدس که از زمان راهاندازی رسمیاش در سال ۱۳۹۹، تصمیم گرفت با سنت کتابهای خاکخورده خداحافظی کند. این رواق، بهویژه پس از بازطراحیهای اخیر، از یک مکان ساده برای امانت کتاب، به یک پاتوق گرم برای اهل کتاب و قلم تبدیل شده است.
«منبر کتاب»؛ وقتی منبرهای سنتی لباس نو به تن میکنند
یکی از جذابترین اتفاقاتی که این روزها در رواق کتاب جریان دارد، طرح نوین «منبر کتاب» است؛ رویدادی که هر روز رأس ساعت ۱۲:۳۰ برپا میشود و دیگر خبری از سخنرانیهای خشک و یکطرفه در آن نیست.
کارشناسان فرهنگی به جای روشهای سنتی، با کمک ویدئوپرژکتور، پاورپوینتهای جذاب و پخش کلیپهای تأثیرگذار، عمیقترین مفاهیم کتابهای شاخص را جلوی چشم مخاطب میآورند. این جلسات روی یک «منظومه هشتگانه» دقیق چرخش دارد؛ از «سیره رضوی و زیارت» و «خانواده و سبک زندگی» گرفته تا «عفاف و حجاب»، «ایثار و شهادت»، «مهدویت»، «تربیت فرزند»، «اخلاق کاربردی» و «الگوهای سبک زندگی رضوی».
نکته شیرین ماجرا اینجاست که مخاطب در این منبر، شنونده منفعل نیست بلکه سوال میپرسد، گپ میزند و در پایان، به عنوان یادگاری، کتابی ارزشمند یا نمک متبرک حضرت را به خانه میبرد تا کتاب به سبد سوغات سفرش گره بخورد.

«تریبون کتاب»؛ وقتی زائران پشت میکروفون میآیند تا کتاب بخوانند
اگر از رواق کتاب بگذریم و قدم به صحن قدس بگذاریم، پنجشنبههای هر هفته (یک ساعت و نیم مانده به غروب آفتاب)، بساط رویدادی پرانرژی به نام «تریبون کتاب» پهن میشود.
این برنامه به گونهای طراحی شده که محوریت اصلی آن خود زائران بهویژه نوجوانان و جوانان هستند. در این طرح، زائران در گروههای مختلف سنی دور هم جمع میشوند و بخشهایی از کتابهای منتخب درباره معارف رضوی را با صدای بلند و رسا میخوانند. این همصدایی جمعی، جادوی عجیبی در صحن ایجاد میکند و در نهایت، با اهدای هدایای نابی مثل دعوتنامه مهمانسرای حضرت رضا (ع)، خاطرهای فراموشنشدنی از انس با کتاب در ذهن زائر حک میشود.
خوانش کتاب؛ از بازدید گذرا تا تجربهای مشارکتی
یکی از رویکردهای اصلی رواق کتاب، تبدیل حضور زائران از صرف بازدید گذرا به تجربهای فعال و مشارکتی است. برنامههایی مانند «خوانش مصور کتاب» و «تریبون کتاب»، مخاطب را به خواندن، شنیدن، پرسیدن، گفتوگو و مشارکت دعوت میکنند. این رویکرد، بهویژه در محیطی مانند حرم مطهر که مخاطبان آن از گروههای سنی و فرهنگی متنوعاند، میتواند زمینه ارتباط مؤثرتر با کتاب را فراهم کند.
خوانش مصور کتاب نیز یکی از نمونههای شاخص این مسیر است. رواق کتاب با هدف ایجاد درک بصری-مفهومی از متون روایی و حدیثی کتاب «چشمه حکمت رضوی» برای عموم مخاطبان، شیوه برنامهای تازه تحت این عنوان طراحی کرده است.
در این برنامه، ابتدا کتاب «چشمه حکمت رضوی» که صفحات مورد نظر توسط خادمان رواق کتاب نشانهگذاری شده، میان حاضران توزیع میشود. راوی و کارشناس خوانش مصور کتاب، همزمان با پخش تصویر و تشریح آن، نخست نگاه مخاطب را به تصویر جلب میکند. استخراج و بیان روایت از دل تصویر، زاویه نگاهی جدید و جذاب برای عموم است و سپس متن مرتبط از روی کتاب خوانده میشود. رفتوبرگشت پیوسته میان تصویر و متن کتاب برای کشف لایههای معنایی، مخاطب را برای تولید محتوا با کارشناس همراه میکند و او با مطالعه صفحات کتاب، درک خود از متن را با استفاده از تصویر ارتقا میدهد. جمعبندی مفهومی توسط کارشناس در پایان هر بخش نیز مکمل دریافت فردی افراد است.
شبکه زنده ایستگاههای مطالعه در حرم
حرم مطهر رضوی فقط به یک نقطه برای کتابخوانی محدود نمیشود؛ شبکه به هم پیوستهای از ایستگاههای مطالعه در رواقهای مختلف پهن شده تا کتاب همیشه در دسترس زائر باشد. در این میان، آشنایی با نحوه فعالیت این ایستگاهها نگاه تازهای به زائر هدیه میدهد.
ایستگاه مطالعه رواق دارالعباده پیش از این به عنوان یک پایگاه عمومی مطالعه فعالیت میکرد و میزبان کتب متنوع مذهبی و عمومی بود. اما در پی استقبال بیسابقه زائران و مجاوران از فضای معنوی مزار مطهر رهبر شهید انقلاب در این رواق که نزدیکترین رواق به مزار رهبر شهید انقلاب است، تحولی ساختاری رخ داد. این ایستگاه اخیراً دستخوش یک بازطراحی محتوایی شد و تمام ظرفیت خود را با بیش از ۲۷۵ عنوان و ۳۷۰ جلد کتاب تخصصی در هشت محور حیاتی نظیر حکمرانی اسلامی، تاریخ انقلاب، جوانان و سبک زندگی منحصراً به آثار، دستنوشتهها و منظومه فکری رهبر معظم انقلاب اختصاص داد تا زائر پس از زیارت عاطفی کتابخوانترین رهبر دنیا، بلافاصله در مدار زیارت معرفتی و اندیشهای قرار گیرد.

ایستگاههای مطالعه اختصاصی بانوان
ایستگاههای مطالعه ویژه بانوان که در رواقهای نجمه خاتون و دارالولایه قرار دارد با پیشبینی منابع مطالعاتی متناسب با نیازهای فکری بانوان، خانواده و تربیت فرزند، پناهگاهی دنج، آرام و امن را برای مطالعه مادران و دختران در جوار حرم مطهر فراهم کردهاند تا لحظات استراحت در حرم با توشهای از آگاهی همراه شود.
یک سال با کتاب
نگاهی به کارنامه یکساله رواق کتاب معاونت تبلیغات اسلامی حرم مطهر رضوی نشان میدهد این جریان فرهنگی، صرفاً مجموعهای از رویدادهای پراکنده نبوده، بلکه برنامهای منسجم و مستمر است. در این بازه، ۳۰۲ برنامه منبر کتاب، ۱۱۲ جنگ کتاب با محوریت خوانش کتاب برای رده سنی کودکان، ۴۸ مسابقه تریبون کتاب، ۱۱ جلسه تالار گفتوگو، ۱۴ جلسه خوانش مصور کتاب و ۴۱ جلسه خوانش خاطرات و مکتوبات شهدا برگزار شده است.
در کنار این برنامههای مستمر، پنج ویژهبرنامه رونمایی نیز در کارنامه یکساله رواق کتاب ثبت شده است؛ از جمله رونمایی از «۳۶ عنوان کتاب برگزیده کنگره ملی شهدای غریب اسارت»، رونمایی از کتاب «گزیده عیون اخبار الرضا (ع)» و رونمایی از کتاب «شاگرد اولها». این آمار، تصویری روشن از گستره و تنوع فعالیتهای رواق کتاب در یک سال گذشته ترسیم میکند.
سفری که سوغاتیاش دانایی است
زیارت در حرم مطهر رضوی با بسته شدن کتابها به پایان نمیرسد؛ بلکه تازه آغاز راهی است که در آن، دل با نور امام روشن شده و اندیشه با واژههای کتاب جان گرفته است. حرم مطهر رضوی بار دیگر ثابت کرد که زیارت راستین، در آغوش دانایی معنا مییابد؛ سفری که سوغاتیاش، روشنی فهم و آگاهی است.




نظر شما