بحث نصب دوربین مداربسته در کلاسهای درس دستکم به اسفند ۱۳۹۲ برمیگردد. در ۱۱ اسفند آن سال، ماجرا با نصب دوربین در کلاسهای شماری از مدارس شهر و شهرستانهای تهران بالا گرفت. تا آنجا که دوربین برای حفاظت از اموال مدرسه به کار میرفت، سید رحیم میرشاهولد، مدیرکل وقت ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات آموزشوپرورش، آن را ابزاری برای حفاظت فیزیکی میدانست، اما با ورود دوربین به کلاس، تدریس معلم و رفتار دانشآموزان هم در قاب قرار میگرفت و بحث به حدود اختیار مدیران کشیده شد. همان زمان، مهدی نوید ادهم، دبیرکل وقت شورای عالی آموزشوپرورش گفت شورا مصوبهای برای مجاز دانستن نصب دوربین در کلاس درس ندارد.
هشت سال بعد، در شهریور ۱۴۰۰، کلاس درس بهطور واضح در ماده ۱۲۴ آییننامه اجرایی مدارس کنار حیاط، کارگاه، آزمایشگاه و راهرو قرار گرفت. این ماده، نصب و استفاده از دوربین را برای افزایش امنیت و نگهداری از فضا و تجهیزات مدرسه، با حفظ حریم دانشآموزان و کارکنان بلامانع دانست. با این حال، در خود ماده توضیحی درباره اینکه چه کسی در هر مدرسه باید ضرورت نصب را تشخیص دهد یا دوربین تا چه زمانی میتواند در کلاس بماند، نیامده بود.
از نگرانی درباره تدریس تا پیشنهاد نصب موقت
چهارم فروردین ۱۴۰۴، محمد سلیمی، مدیرکل وقت ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات آموزشوپرورش در گفتوگویی از زاویه کار معلم به موضوع نگاه کرد. به گفته او، کلاس در اختیار معلم است و نصب دوربین ممکن است عملکرد او را محدود کند. این نگرانی به همان زمانی مربوط است که کلاس در جریان است و دوربین هر روز حضور دارد. فایدهای که موافقان برای تصویر مطرح میکنند، معمولاً وقتی آشکار میشود که اتفاقی افتاده، شکایتی ثبت شده و مسئول رسیدگی بخواهد بداند در کلاس چه گذشته است. بنابراین در تصمیم درباره نصب، هم نحوه رسیدگی به یک اتفاق اهمیت دارد و هم اثر ضبط بر روزهایی که کلاس جریان عادی خود را دارد.
اول آبان ۱۴۰۵، موسیالرضا کفاش، معاون دبیرکل شورای عالی آموزشوپرورش در توضیح بازنگری آییننامه، شرایط مشخصتری را مطرح کرد. به گفته او، مدیر مدرسهای که با مشکل انضباطی یا رفتاری روبهرو است، میتواند با تأیید شورای مدرسه موقتاً در کلاس دوربین نصب کند و پس از رفع مشکل، آن را بردارد. پنج روز بعد، صالح سپهر، معاون آموزش متوسطه آموزشوپرورش کرمانشاه هم به تسنیم گفت دوربینهای مدارس عموماً در فضاهای عمومی قرار دارند و نصب دائمی دوربین در کلاس، رویه عمومی مدارس نیست. او بررسی شرایط خاص هر مدرسه را به نظر شورای همان مدرسه مرتبط دانست. توضیح این دو مسئول، بحث را به تصمیمی مشخص در سطح مدرسه میرساند؛ شورا باید بررسی کند چه وضعیتی نصب را ضروری میکند و ثبت تصویر تا چه زمانی لازم است.
چه پرسشی باقی میماند؟
علیرضا کربلایی ۲۳ آبان ۱۴۰۵ به تسنیم گفت در بازنگری آییننامه اجرایی، امکان نصب دوربین در کلاس با تصویب شورای مدرسه پیشبینی شده است. او این اختیار را در چارچوب تقویت نقش شورای مدرسه در اداره امور داخلی توضیح داد. به گفته کربلایی، دوربینها تاکنون بیشتر در راهروها و حیاط به کار میرفتند، اما تصاویر داخل کلاس میتواند در روشنشدن سوءتفاهمها و بررسی مواردی مانند تنبیه بدنی دانشآموزان مؤثر باشد. او همچنین نصب دوربین را در افزایش امنیت و پیشگیری از حوادث مؤثر دانست.
طرح تنبیه بدنی بهعنوان یکی از موارد استفاده از تصاویر، مسئله زمان نصب را پررنگتر میکند. اگر دوربین پس از بروز مشکل نصب شود، تصویر میتواند در بررسی اتفاقات بعدی به کار بیاید، اما رسیدگی به رخدادی که پیش از نصب اتفاق افتاده، همچنان به گفتههای دانشآموز، معلم و دیگر شاهدان و شواهد موجود وابسته است. اگر هم دوربین هنگام رخداد فعال بوده باشد، ارزش تصویر برای رسیدگی به شکایت به این بستگی دارد که فیلم هنوز موجود باشد و مسئول رسیدگی بتواند به آن دسترسی پیدا کند. از همینجا پرسش خانوادهها شکل میگیرد. وقتی دانشآموزی از تنبیه بدنی در کلاس خبر میدهد، خانواده باید درخواست حفظ و بازبینی فیلم را به مدیر بدهد، به شورای مدرسه مراجعه کند یا موضوع را از مسیر اداره آموزشوپرورش پی بگیرد؟
نصب سراسری دوربین در کلاسها توجیه ندارد
اقبال قاسمی پویا، دکترای تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش با بیان اینکه نصب دوربین در کلاس درس تصمیمی کاملاً اشتباه است، به خبرنگار ما میگوید: در این تصمیم، آزادی عمل و حقوق دانشآموز و معلم نادیده گرفته میشود. برای من روشن نیست این کار با چه هدفی انجام میشود. کلاس درس متعلق به معلم و دانشآموزان است. از قدیم هم اینطور بود که حتی رئیس اداره فرهنگ یا وزیر آموزشوپرورش برای ورود به کلاس در میزد و از معلم اجازه میگرفت؛ اگر معلم اجازه نمیداد، وارد کلاس نمیشد. برای همین نصب دوربین در این فضا از دیدگاه تعلیموتربیت درست نیست.
او اضافه میکند: پیش از هر تصمیمی باید روشن شود تنبیه بدنی در مدارس چقدر گسترده است. تصور نمیکنم این نوع تنبیه آنقدر فراگیر باشد که نصب دوربین در همه کلاسها را توجیه کند. در ظاهر، رسیدگی به تنبیه بدنی را دلیل این تصمیم عنوان میکنند، اما برای من روشن نیست آیا هدف فقط همین است؟ اگر اشتباه نکنم، حدود ۱۲۰ هزار مدرسه در کشور داریم. اگر قرار باشد در هر مدرسه، با فرض هفت یا هشت کلاس، دوربین نصب کنیم، هزینه تجهیز کلاسها و نظارت بر تصاویر چقدر میشود؟ به نظر من، چنین هزینهای برای نصب سراسری دوربین توجیه ندارد.
اگر هدفمان از بین بردن تنبیه بدنی است، باید معلمان و مدیران را آموزش دهیم، از معلمان حمایت کرده، در کتابهای درسی بازنگری و فضای مدرسه را مهرآمیزتر کنیم. نظارت مستقیم با دوربین بهتنهایی این مشکل را حل نمیکند.
قاسمی پویا در پاسخ به این پرسش که تصمیمگیری درباره نصب دوربین تا چه حد باید در اختیار شورای مدرسه باشد، بیان میکند: وظیفه شورای مدرسه این است که به مسائل آموزشی رسیدگی کند، با والدین و دانشآموزان ارتباط نزدیک داشته باشد و برای بالا بردن کیفیت آموزش تلاش کند. نظارت با دوربین، آزادی عمل معلم و دانشآموز را محدود میکند و من این شیوه را خطرناک میدانم. من خودم ۵۰، ۶۰ سال معلم بودهام. اگر احساس کنم کسی از سوراخی در دیوار یا سقف کلاس مرا تماشا میکند، دیگر نمیتوانم درس بدهم. مدام نگرانم که کسی دارد رفتارم را زیر نظر میگیرد. هر معلمی شیوه خودش را برای تدریس و رفتار در کلاس دارد. کنترل معلم به این شکل کار اشتباهی است، چه شورای مدرسه درباره آن تصمیم بگیرد، چه مرجع دیگری. بعید میدانم چنین کاری در جامعه ما به هدفی که برایش در نظر گرفتهاند برسد.
تنبیه بدنی نشانه عقبماندگی نظام آموزشی است
او معتقد است: کنترل بیرونی در تعلیموتربیت جایی ندارد. معلم تاج آموزشوپرورش است و باید در کلاس آزادی عمل داشته باشد. اگر میخواهیم از تنبیه بدنی پیشگیری کنیم، باید به تربیت معلمان و بهبود شرایط کارشان بپردازیم تا با آرامش تدریس کنند و برای مواجهه با مشکلات کلاس، روشهای تربیتی را بشناسند. تنبیه گاهی از نبود نگاه تربیتی پویا و پیشرو ناشی میشود. تا جایی که به یاد دارم، ممنوعیت تنبیه بدنی در آییننامههای مدارس سابقهای طولانی دارد و به دوره پهلوی اول برمیگردد. من تنبیه بدنی را در هیچ شرایطی مؤثر نمیدانم. گاهی پدر و مادرها هم به دلایل مختلف، کودکشان را تنبیه بدنی میکنند. از نظر من، این رفتار در خانه هم نادرست است.
این کارشناس آموزشی خاطرنشان میکند: این روزها مشغول نوشتن خاطراتم هستم. بخشی از آنها به دوران دبستانم در حدود سال ۱۳۳۰ برمیگردد، زمانی که بارها در مدرسه تنبیه بدنی شدم. هنوز خاطرات تلخی از آن سالها دارم. بعدها که معلم شدم، پیش از آنکه آموزش تخصصی ببینم، خودم هم با چوب به کلاس میرفتم و دانشآموزانم را میزدم. یادآوری آن روزهای معلمی هم برایم تلخ است. من لیسانس علوم تربیتی، فوقلیسانس مشاوره و راهنمایی و دکترای تاریخ و فلسفه آموزشوپرورش دارم. به نظرم تنبیه بدنی نشانه عقبماندگی نظام تعلیموتربیت ماست و نشان میدهد معلم، مدیر و نظام آموزشی در بهکارگیری روشهای انسانی و درست آموزش و تربیت ناتوان ماندهاند. در مدرسههای خوب، هیچوقت به تنبیه بدنی متوسل نمیشوند.





نظر شما