ارتحال مرجع عالیقدر جهان تشیع، آیتالله العظمی وحید خراسانی فقدانی بزرگ برای فضای علمی و دینی ملت است. شخصیتی که دوران پربرکت عمر خویش را صرف ترویج معارف اهلبیت(ع)، تحکیم پایههای فقه آلمحمد(ص) و تربیت نسلی از عالمان و پژوهشگران کرد. در همین راستا، برای واکاوی ابعاد شخصیتی، سیره علمی و خدمات ماندگار آن فقید سعید، گفتوگویی با آیتالله سید محمد حسینی الموسوی زنجانی، فقیه شیعه، از مراجع تقلید و مدرس عالیرتبه ترتیب دادهایم.
در این گفتوگو، آیتالله زنجانی علاوه بر تبیین جایگاه آن مرجع فقید در عرصه تدریس، فقاهت و تسلط بر آثار مکتب شیخ انصاری، ابعاد تازهای از نقشآفرینی ایشان در احیای سنتهای اصیل دینی، ازجمله بزرگداشت ایام فاطمیه و اقامه عزای صدیقه طاهره(س) را روایت میکند. بازخوانی خاطره تماس تلفنی آیتالله العظمی وحید خراسانی با ایشان و تأکید مؤکد آن فقیه پارسا بر پاسداشت مقام حضرت فاطمه زهرا(س)، یکی از بخشهای برجسته و تأثیرگذار این گفتوگو است که پرده از دغدغههای عمیق این مرجع بزرگ در دفاع از شعائر اهلبیت(ع) برمیدارد.
آنچه در ادامه میآید، مشروحی از این گفتوگوی ارزشمند است که ابعاد گوناگونی از زندگی علمی و معنوی آن مرجع عالیقدر را از منظری نزدیک به تصویر میکشد.
آیتالله العظمی وحید خراسانی چه نقشی در احیا و گسترش توجه به مذهب تشیع و بهویژه مراسم فاطمیه داشتند؟ آیا میتوان ایشان را از احیاگران فاطمیه دوم دانست؟
درباره نقش ایشان در احیای فاطمیه، بهویژه فاطمیه دوم، باید گفت واقعاً اثرگذار بودند. البته این حرکت، محصول تلاش یک نفر نبود و علما و مراجع بزرگوار در آن سهم داشتهاند، اما آیتالله العظمی وحید خراسانی در توجهدادن به این مسئله و ترویج بزرگداشت حضرت صدیقه طاهره(س) نقش برجستهای ایفا کردند.
خاطرهای در این باره دارم. ایشان با من تماس گرفتند و فرمودند: «فاطمه زهرا(س) مادر من است یا مادر شما؟ چرا در بزرگداشت حضرت صدیقه طاهره(س) کوتاهی میکنید؟» این سخن برای من بسیار اثرگذار بود. عرض کردم: چشم، بنده حتماً شام غریبان حضرت صدیقه طاهره(س) را برگزار میکنم. بحمدالله از آن زمان تاکنون، نزدیک به ۱۴ یا ۱۵ سال است که هر سال در شبهای شهادت حضرت زهرا(س) این مراسم را برپا میکنیم.
این تذکر ایشان نشان میداد چه اندازه به اقامه عزای حضرت زهرا(س) و زندهنگهداشتن نام و راه اهلبیت(ع) حساس بودند. البته نمیشود گفت تنها یک شخصیت در این مسیر نقش داشته است؛ بزرگانی چون مرحوم آیتالله شیخ جواد تبریزی نیز در ترویج این شیوه مؤثر بودند. راهپیماییها، برگزاری مجالس عزا، توجه بیشتر به ایام فاطمیه و نشر معارف اهلبیت(ع)، همه از برکات اهتمام علما و مراجع بزرگوار بوده است. آیتالله العظمی وحید خراسانی هم در این میان، با تأکیدهای خود و با جایگاه علمی و معنویشان، نقش مهمی در تثبیت و گسترش این فضا داشتند.
این تأکید در عمل چگونه پیگیری شد و شما در مراسم فاطمیه چه برنامهای داشتید؟
از همان زمان تماس سعی کردیم در حد توان، مراسم را با جدیت برگزار کنیم. هر نقطهای از ایران که باشیم، تلاش میکنیم خودمان را برای این مراسم برسانیم؛ بهویژه برای مراسم زنجان. امسال نیز در ایام فاطمیه، از فاطمیه زنجان به طرف امامزاده ابراهیم(ع) حرکت کردیم. این برنامهای است که هر سال انجام میدادیم و امسال هم تکرار شد.
مقصود این است بزرگداشت حضرت زهرا(س) نباید فقط در حد سخن باقی بماند. مردم، هیئتها و علما هر کدام باید به اندازه توان خود برای اقامه عزای آن حضرت تلاش کنند. امیدواریم خداوند به همه کسانی که عزای جدّه ما حضرت فاطمه زهرا(س) را با عظمت برگزار میکنند، اجر و پاداش فراوان عنایت کرده و آنان را از عنایات رسول خدا(ص) و اهلبیت(ع) بهرهمند کند.
شما سالها در درس آیتالله العظمی وحید خراسانی حضور داشتهاید. شیوه تدریس ایشان چه ویژگیهایی داشت؟
ایشان مدرس بسیار بزرگواری بودند؛ استادی دقیق، مسلط و پرکار. بهخصوص بر کلمات و آثار شیخ انصاری تسلط فراوانی داشتند. درس ایشان طوری نبود که انسان بتواند بدون مطالعه در آن حاضر شود و بهره کامل ببرد. ما برای هر روز درس ایشان، گاهی سه ساعت مطالعه شبانه داشتیم تا ببینیم منابع سخنانی که ایشان مطرح میکنند کجاست و بتوانیم نکات را یادداشت کنیم.
ایشان مطالب را بهصورت گذرا بیان نمیکردند. یک مسئله را از متن کتاب آغاز میکردند، مبانی آن را توضیح میدادند، نکات آن را باز میکردند و سپس به اشکالات و دیدگاههای دیگران میپرداختند. گاهی در یک جلسه، حدود هشت صفحه از چاپهای قدیم کتاب را بررسی میکردند؛ نه اینکه فقط عبارتخوانی کنند، بلکه مطلب را خلاصه و تشریح میکردند و بر نکات اصلی تمرکز داشتند.
برای نمونه، از یک بحث در رسائل شروع میکردند و پس از بررسی عبارت و مبنای شیخ انصاری، به اشکالاتی که معاصران یا غیرمعاصران بر آن وارد کرده بودند، میپرداختند. سپس در روزهای بعد، دیدگاههای شخصیتهایی مانند میرزای نائینی و دیگر بزرگان را مطرح و بررسی میکردند. به سخنان حاج شیخ نیز توجه داشتند و گاهی به آنها نقد علمی میکردند، هرچند نوع و شدت نقد ایشان نسبت به اشخاص و مباحث مختلف یکسان نبود. در مجموع، مکاتب و دیدگاههای مطرح را مورد بررسی قرار میدادند و این مسئله برای ما بسیار آموزنده بود.
فضای درس ایشان در میان طلاب چگونه بود؟
جلسه درس ایشان بسیار مورد توجه طلاب بود. باور کنید ساعت ۸ که میشد، اگر اندکی دیر میرسیدم، دیگر بهسختی جایی برای نشستن پیدا میکردم. گاهی باید در میان طلاب جایی پیدا میکردیم و مینشستیم. این استقبال، نشاندهنده جایگاه علمی ایشان و علاقه فراوان طلاب به درسشان بود.
ایشان در وقتشناسی نیز دقیق بودند. درس را در زمان خود آغاز میکردند و حتی چند دقیقه از وقت را بیاستفاده نمیگذاشتند. در عین حال، درسها پربار بود و مطالب با دقت و پیگیری طرح میشد. ما طلاب هم معمولاً پس از درس، مطالب را با یکدیگر مذاکره میکردیم. این مباحثهها سبب میشد استفاده بیشتری از درس ببریم و نکاتی را که در کلاس مطرح شده بود، بهتر بفهمیم و دنبال کنیم.
آیتالله العظمی وحید خراسانی در تربیت شاگردان چه الگویی ارائه میدادند؟
یکی از ویژگیهای ایشان، توجه به تربیت علمی شاگرد بود. صرفاً درس نمیگفتند و عبور نمیکردند، بلکه طلاب را به پیگیری، مطالعه و بحث علمی تشویق میکردند. وقتی استادی با آن سطح از دقت، یک مسئله را از منابع اصلی، آغاز و دیدگاههای مختلف را بررسی میکند، شاگرد هم یاد میگیرد نباید به شنیدن یک مطلب یا نقل یک نظر اکتفا کند.
ایشان به ما میآموختند در علم باید اهل بررسی و تحمل زحمت بود. طلبه باید بداند یک مسئله از کجا آمده، چه مبنایی دارد، چه اشکالی بر آن وارد شده و پاسخ آن چیست. این شیوه، هم قدرت علمی ایجاد کرده و هم انسان را از سطحینگری دور میکند. ما از فیوضات درس ایشان بسیار بهره بردیم و این بهره فقط مربوط به یک یا دو بحث نبود؛ بلکه شیوه تحقیق، دقت در مبانی و جدیت در درس را از ایشان میآموختیم.
درباره نقش آیتالله العظمی وحید خراسانی در نشر معارف اهلبیت(ع) و مواجهه با شبهات چه ارزیابیای دارید؟
من بیشتر ایشان را در جایگاه مدرس میشناختم و سخنرانیهایشان را بهصورت گسترده ندیدهام. با این حال، هنگامی که در محضر ایشان بودم، تسلط علمی ایشان کاملاً آشکار بود. همچنین از برخی مباحث و سخنرانیهای ایشان، بهویژه در مواجهه با فرقههای ضاله، مطالبی شنیده بودم و در بعضی جاها نیز آثار سخنانشان را میدیدم. روشن بود فرمایش ایشان، به دلیل پشتوانه علمی و تسلط بر معارف، اثرگذار است. از لابهلای درسها و سخنانشان کاملاً روشن بود بر این معارف تسلط کامل دارند. ایشان در بیان مباحث، بهگونهای سخن میگفتند که عمق آشناییشان با منابع و مبانی اهلبیت(ع) آشکار بود.
مهمترین درسی که نسل جوان، بهخصوص طلاب میتوانند از زندگی و فعالیت علمی آیتالله العظمی وحید خراسانی بیاموزند، چیست؟
مهمترین درس، پشتکار، دقت و مطالعه است. طلابی که عاشق درس ایشان بودند و ملازمت درسشان را داشتند، این را بهخوبی میدیدند. انسان باید برای علم وقت بگذارد، مطالعه کند، مطالب را پیگیری کند و در بحث علمی جدی باشد. آیتالله العظمی وحید خراسانی چنین بودند؛ با آمادگی وارد درس میشدند و مسئله را تا جایی که لازم بود دنبال میکردند.
در کنار این مسئله، توجه به اهلبیت(ع) و اهتمام به معارف آنان نیز درس بزرگی از زندگی ایشان است. عالم دینی باید هم در دانش خود دقیق بوده و هم پیوندش با معارف و شعائر اهلبیت(ع) روشن و استوار باشد. ایشان در هر دو جهت الگو بودند؛ هم در درس و تحقیق، و هم در اهتمام به بزرگداشت حضرت زهرا(س) و نشر معارف خاندان عصمت و طهارت(ع).
ارتباط بنده با ایشان، ارتباط شاگرد و استاد بود. بزرگانی بودند که از ما به ایشان نزدیکتر بودند و امروز نیز خودشان محور علم و عمل هستند. اما ما هم از درسهای ایشان بهره فراوان بردیم و خاطره آن جلسات علمی و آن دقتها همیشه برایمان باقی خواهد ماند. از خداوند متعال میخواهیم آن مرجع بزرگ را با اجداد طاهرینشان محشور فرماید و وجودشان را مایه قوت قلب همه کسانی قرار دهد که از علم، اخلاق و معارف ایشان بهره بردهاند.





نظر شما