ترامپ و نتانیاهو که جنگ علیه ایران را فرصتی برای ثبت پیروزی تاریخی میدیدند، اکنون با بحرانهای سیاسی در داخل روبهرو شدهاند؛ درحالیکه ایران با وجود تحریمها و خسارتهای سنگین، توان مقاومت خود را حفظ کرده و هزینههای راهبردی قابلتوجهی به طرفهای مقابل تحمیل کرده است.
در واشنگتن، دموکراتها خود را برای دراختیارگرفتن کنگره آماده میکنند. در تلآویو، چکش ریاست پارلمان از دست متحدان نتانیاهو خارج شده است؛ اما در خلیجفارس، جنگ همچنان ادامه دارد. این تصویر، فاصله میان انتظارات آغاز جنگ و واقعیت امروز را نشان میدهد.
تاریخ برخلاف انتظار جنگطلبان پیش رفت
ترامپ و نتانیاهو در ۹ اسفند جنگ را با اهدافی بلندپروازانه آغاز کردند. واشنگتن از نابودی توان موشکی و هستهای ایران سخن میگفت و نتانیاهو امیدوار بود تهدید راهبردی ایران را برای همیشه از میان بردارد. نخستوزیر اسرائیل همان روز از «رهبری تاریخی» ترامپ تمجید کرد.
اما هشت ماه بعد، رؤیای آنها به کابوس تبدیل شده است. ایران بدون تزلزل همچنان بر شروط خود برای پایان جنگ اصرار دارد، هرمز به مسئلهای حلنشده تبدیل شده و واشنگتن میان ادامه فشار اقتصادی و خطر گسترش دوباره درگیری گرفتار مانده است. جنگی که قرار بود با برتری نظامی تعیین تکلیف شود، اکنون به آزمونی سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است.
دو پایتخت، دو بحران قدرت
شکست جمهوریخواهان در نخستین انتخابات میاندورهای پس از آغاز جنگ، نقطه عطف مهمی بود. دموکراتها کنترل مجلس نمایندگان و سنا را بدست آوردند و مخالفت با جنگ ایران، در کنار تورم و هزینههای زندگی، یکی از عوامل مؤثر بر رأیدهندگان بود. حالا در رژیم صهیونیستی هم موقعیت نتانیاهو متزلزلتر از قبل شده است. انتخابات اکتبر اکثریت پارلمانی او را از میان برد و روز گذشته، مخالفانش با ۶۶ رأی در برابر ۵۲ رأی، متان کاهانا را به ریاست کنست رساندند. این تحول هنوز به معنای سقوط دولت نیست، اما نشان میدهد ابتکار عمل پارلمانی از دست متحدان نخستوزیر خارج شده و رقبایش گام نخست را برای تغییر دولت او با قدرت برداشتهاند. دو تجاوزکاری که جنگ را فرصتی برای تثبیت جایگاه سیاسی خود میدیدند، اکنون با پیامدهای همان جنگ در ساختار قدرت داخلی روبهرو شدهاند.
استقلال؛ سرمایهای که در میدان آزموده شد
مهمترین پرسش این جنگ آن است که ایران چگونه توانست در برابر فشار نظامی و اقتصادی آمریکا و اسرائیل، ظرفیت ادامه مقاومت را حفظ کند؟
بخشی از پاسخ را باید در سالها سرمایهگذاری بر توان دفاعی بومی، توسعه زیرساختهای زیرزمینی و تلاش برای کاهش وابستگی به تأمینکنندگان خارجی جستوجو کرد. تحریمها محدودیتهای بزرگی بر اقتصاد ایران تحمیل کردند، اما در حوزههایی از توان دفاعی، انگیزه توسعه ظرفیتهای داخلی را نیز افزایش دادند. این ظرفیتها ایران را از خسارت مصون نکردند؛ بااینحال، مانع از آن شدند که برتری نظامی طرف مقابل بهسادگی به تحقق تمام اهداف سیاسی اعلامشده تبدیل شود.
گزارش تازه اندیشکده آمریکایی CSIS نیز نشان میدهد جنگ برای واشنگتن هزینه تسلیحاتی قابلتوجهی داشته است. برآورد این مرکز از مصرف حدود نیمی از ذخایر اولیه رهگیرهای تاد و بخش بزرگی از مهمات پدافندی، بیانگر فشار جنگ بر ظرفیت دفاعی آمریکاست.
بنابراین، توان مقاومت ایران را نباید صرفاً با شمار موشکهای شلیکشده سنجید؛ اهمیت راهبردی آن در توان ادامه دفاع و تحمیل هزینه به طرف مقابل، حتی در شرایط نابرابری گسترده قدرت نظامی و اقتصادی است.
گرهی که با بمباران باز نشد
واشنگتنپست گزارش داده ترامپ میکوشد جنگ ایران را پشت سر بگذارد، اما همچنان راه روشنی برای پایان آن ندارد. در سوی دیگر، گزارشهای این روزنامه از فشار جریانهایی در اسرائیل برای ازسرگیری حملات حکایت دارند؛ آن هم زمانی که نتانیاهو برای حفظ موقعیت سیاسی خود با چالش جدی روبهرو است.
مشکل اصلی آنها این است که ادامه حملات نمیتواند بهتنهایی اختلافات سیاسی و امنیتی را حل کند. آمریکا میتواند خسارت بیشتری وارد کند، اما نمیتواند مانع آسیبپذیری متقابل خود و متحدانش شود.
پیروزی راهبردی چه معنایی دارد؟
مقاومت در برابر دو قدرت نظامی مهم، دستاوردی قابلتوجه برای ظرفیت دفاعی و استقلال تصمیمگیری ایران است؛ اما نباید آن را با پایان موفق جنگ یکی دانست. تورم، آسیب به زیرساختها و فشار بر زندگی مردم، واقعیتهایی هستند که در ارزیابی نتیجه جنگ باید دیده شوند.
ارزش راهبرد استقلال زمانی آشکارتر خواهد شد که ظرفیت مقاومت، به امنیت پایدار و امکان بازسازی اقتصاد کشور تبدیل شود. حفظ بازدارندگی، رفع محاصره، جلوگیری از تکرار حملات و دستیابی به توافقی با تضمینهای معتبر، اجزای مکمل همین مسیرند.
ترامپ و نتانیاهو جنگ را با تصور ثبت یک پیروزی تعیینکننده در تاریخ آغاز کردند؛ اما تاریخ پیش از نوشتن سطور پایانی این جنگ، آن دو را در معرض سقوط قرار داده است. آنچه امروز روشنتر شده، محدودیت قدرت نظامی در تحمیل نتیجه سیاسی به کشوری است که برای حفظ استقلال و توان دفاعی خود سالها سرمایهگذاری کرده است.




نظر شما