پنجشنبه گذشته، وقتی جدیدترین نسخه بازی بالاخره منتشر شد، در اروپا و آمریکا خیلی از کارگران مرخصی استعلاجی گرفتند و دانشجویان از کلاسها غیبت کردند تا چشمشان به جمال جیتیای۶ روشن شود! رسانهها معتقدند میان نوجوانان و جوانان غرب جذابیت این بازی به حدی است که پیشبینی میشود طی چند ماه میلیاردها دلار درآمد را روانه جیب مالکانش کند. البته گمان نکنید هنوز خیلی مانده تا این موج جذابیت به ایران برسد.
حالا درست است که اینجا کسی به مناسبت رونمایی ازجیتیای۶ اداره و مدرسه و دانشگاه را «دو دَر» نکرد، اما میان نوجوانان ایرانی، از در و دیوار فضای مجازی اخبار و مطالب مربوط به جیتیای۶ ، کیفیت و تفاوتش با نسخه قبلی، قیمت و... میبارد؛ پس بهزودی منتظر رونمایی کامل و رسمی و ایرانی آن هم باشید! همه اینها در حالی است که کارشناسان آمریکایی و اروپایی چند روزی است با نقدهای جدی درباره آثار منفی این بازی برای نوجوانان و اهداف پیدا و پنهان سازندگانش، هشدار دادن را شروع کردهاند.
اصلاحیه نسخه جدید
راستش را بخواهید، کار از گفتن درباره معضلات اخلاقی و نصیحت کردن درباره خوب و بد این بازی گذشته و اتفاقاً الان هرچه بیشتر روی نکات منفی بازی انگشت بگذارید، خریدار بیشتری پیدا میکند! اما به هرحال کارشناسان (فعلاً غربی) آنچه شرط بلاغ است با ما گفتهاند، اما اینکه از سخنشان پند بگیریم یا ملال، انتخاب با خودمان است.
گاردین مینویسد تقریباً ۳۰ سال است که سری جیتیای دارد با فساد، خشونت و ریاکاریِ جامعه آمریکا، اینقدر بیپروا شوخی میکند که خود این شوخیها، تبدیل به یک بحران ملی شدهاند. حالا در نسخه ششم، قرار است ما را بفرستند به «وایسسیتی»؛ شهری که بوی میامی و کلاهبرداری میدهد و جیسون و لوسیا، به عنوان شخصیتهای اصلی بازی از ته چاه فقر شروع میکنند تا جایی که برسند به اوج ثروت یا همان رؤیای آمریکایی؛ البته به روشهای غیرقانونی و با کلی خونریزی.
اما جالب اینجاست که گویا این بار، سازندگان ادعا دارند کمی خودشان را اصلاح کردهاند و مثلاً اگر نسخههای قبلی به خاطر زنستیزی، کلیشههای نژادپرستانه و عادیسازی خشونت بیهدف، حسابی ملامت شده بودند، اکنون لوسیا به عنوان نخستین شخصیت اصلی زن این مجموعه قرار است برخلاف گذشته، با تبعیضهای جنسیتی محیط اطرافش دستوپنجه نرم کند. حتی سازندگان مدعیاند در نسخه تازه، بازیکن یاد میگیرد همیشه اولین و تنها راه حل را در اسلحه پیدا نکند و تا جایی که میشود با گفتوگو و درک روابط بین شخصیتها، ماجرا را فیصله دهد. این طوری شاید به گمان خودشان خشونت بازی کمی باهدفتر شود. اما به قول یکی از سازندگان بازی GTA VI لزوماً نمیخواهد آنها خوب باشند، اما از آنها میخواهد در مورد بد بودنشان دست کم دو بار فکر کنند.
سازندگان غیر آمریکایی
البته بازی خیلی زیرپوستی و غیرمستقیم به ما القا میکند که گاهی یک فروشنده مواد مخدر، از یک وکیل یا مأمور پلیس هم قابلاعتمادتر به نظر میرسد و برای رسیدن به رؤیای آمریکایی باید تمام قواعد بازی را زیر پا گذاشت و دیگران را برای رسیدن به قله، عقب زد.
جالب اینجاست با وجود اینکه داستان در دل آمریکا میگذرد، اما شرکت «راکاستار گیمز» Rockstar Games) ) در اسکاتلند مستقر است و بخش بزرگی از تیم سازنده هم از خارج از خاک آمریکا هستند.
اصلاً به همین خاطر، بخشی از منتقدان آمریکایی شروع کردند به اعتراض درباره اینکه این چیزی که از فرهنگ و اجتماع آمریکا آن هم این طور اغراق شده نشان میدهند، اصلاً درست نیست.
از طرفی راب نلسون، یکی از مدیران ارشد راکاستار، با یک جمله کوتاه و گویا، این بحث را هم جمع و جور کرده و میگوید: «ما همگی نسبت به این نسخه از آمریکا، بیگانه هستیم» و شاید دقیقاً همین «بیگانه بودن» و نگاه بیرون از کانون، به سازندگان این اجازه را داده که با چنین جرئت و بیپروایی، فساد، قانونشکنی و نمایش ثروت را به شکلی نمایش دهند که خود آمریکاییها هم جرئت گفتنش را نداشته باشند.
حالا هرچقدر کشورهای مختلف بیشتر سعی میکنند جلو ورود این بازی را بگیرند، انگار اشتیاق مردم برای خریدن آن بیشتر و بیشتر میشود.
بایدها و نبایدها
در این میان برخی از منتقدان معتقدند جذابیت خطرناک جیتیای به خاطر این است که امکان تجربه عبور از خط قرمزهای اخلاقی جامعه را برای بازیکن فراهم میکند. یکی از نویسندگان نیویورکتایمز در یادداشتی تکاندهنده نوشته در جریان بازی، با بخشهایی از شخصیت خودش روبهرو شده که ترجیح میداده اصلاً آنها را نبیند! مثلاً در مأموریت شکنجه در GTA V، چنان درگیر خشونت شده که حتی پس از خاموش کردن کنسول، آن تصاویر از ذهنش پاک نشدهاند. او با اینکه میداند ماجراهای بازی اخلاقی و انسانی نیستند، اما هنوز نمیداند چرا دوست دارد در آنها مشارکت کند. به جز این، روانشناسان و متخصصان رشد کودک هم هشدار میدهند خطر در دو جبهه رخ میدهد.
یکی وقتی بازی، همه زمان مفید نوجوان را میبلعد و دیگری وقتی محتوا و مفهوم خاصی، بسیار نامحسوس به او تحمیل میشود. از یک طرف، غرق شدن در بازی میتواند خواب، درس و زندگی سالم را به بازی بگیرد و حتی به نوعی اعتیاد تبدیل شود و از طرف دیگر، GTA ۶ محتوایی در حد یک فیلم مخصوص بزرگسالان دارد؛ از خشونت و مواد مخدر گرفته تا برهنگی و الفاظ رکیک. البته نباید از سرِ سادهانگاری فکر کرد که هر نوجوانی با بازی کردن، حتماً به یک جنایتکار تبدیل میشود. اما از این نکته هم نباید غافل شد که معنا و مفهومی که از زندگی، اخلاقیات، روابط اجتماعی و عاطفی توسط این بازی در ذهن نوجوانان ایجاد میشود به مراتب خطرناکتر از تصاویر مستهجن و روابط غیراخلاقی آن است. این نکته هم واضح و مورد تأکید روانشناسان قرار گرفته که مواجهه مداوم با خشونت مجازی، میتواند حساسیتها انسانی و معیارهای اخلاقی و حتی عقلانی را در نوجوان کاهش دهد.
آنها به پدر و مادرهای آمریکایی توصیه میکنند پیش از خرید بازی، حتماً خودشان نگاهی به محتوایش بیندازند و اگر تصمیم به خرید آن گرفتند، با فرزندشان درباره اتفاقات داخل بازی صحبت کرده و توجیهشان کنند که قرار است چه چیزهایی را به چشم ببینند. روانشناسان تأکید میکنند والدین حتماً برای بازی کردن فرزندان محدودیت زمانی تعیین کنند و در کنارش به تغییرات رفتاری آنها و احتمال اعتیاد به بازی هم توجه داشته باشند. در این مسیر زمانی که به هر دلیل تشخیص دادند فرزندشان نباید بازی کند، در مقابل سماجت آنها از گفتن یک «نه»ی محکم و منطقی وحشتی نداشته باشند.





نظر شما