آذر خبیری، کتابدار کتابخانه سیار و تلفنی آستان قدس رضوی، میتوانست وارد دنیای مهندسی رایانه شود؛ اما علاقه دیرینهاش به کتاب، او را به مسیری دیگر برد. ۱۵ سال خدمت در سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی برای او فرصتی بوده تا این علاقه را به خدمتی فرهنگی تبدیل کند؛ خدمتی که در یکی از بزرگترین کتابخانههای جهان اسلام، دسترسی به کتاب را برای طیف گستردهای از مردم آسانتر میکند.
خبیری از نوجوانی به مطالعه و فضای کتابخانه علاقه داشت و در فرصتهای مختلف، همراه خانواده یا دوستانش به کتابخانه مرکزی حرم مطهر امام رضا(ع) میرفت. او پس از دریافت دیپلم ریاضی و فیزیک و پذیرفتهشدن در رشته مهندسی رایانه میتوانست این مسیر را ادامه دهد؛ اما سرانجام رشته علم اطلاعات و دانششناسی یا همان کتابداری را برگزید.
این انتخاب برای او صرفاً گزینش یک رشته دانشگاهی نبود؛ راهی بود برای پیوندزدن علاقه شخصی با خدمت به مردم. خبیری میگوید کتاب را از کودکی همچون دوستی تازه میدیده و باور دارد کتابدار میتواند زمینه آشنایی دیگران با این دوست را فراهم کند.
کتابداری؛ پیوند علاقه و خدمت
خبیری فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی آغاز کرد. او در سالهای نخست در بخش گردش کتاب بانوان و تالار محققان خدمت کرد و از نزدیک با نیازهای مطالعاتی مراجعان و پژوهشگران آشنا شد. نزدیک به هشت سال است که در کتابخانه سیار و تلفنی فعالیت میکند؛ بخشی از سازمان که با رساندن منابع مطالعاتی به مخاطبان، مفهوم دسترسی به کتاب را از فضای کتابخانه فراتر میبرد. به باور او، کتاب و کتابخوانی از ابزارهای مهم رشد فردی و تعالی فرهنگی جامعهاند و کار کتابدار در این مسیر مسئولیتی ارزشمند است. در چنین نگاهی، کتابدار تنها مسئول ساماندهی و امانتدادن منابع نیست؛ او واسطهای میان کتاب و خواننده و یکی از حلقههای مؤثر در گسترش فرهنگ مطالعه است.
رساندن کتاب به کسانی که دسترسی دشوارتری دارند
خبیری در ادامه به معرفی بخشی که در آن مشغول به کار است، میپردازد. کتابخانه سیار و تلفنی آستان قدس رضوی در سال ۱۳۷۷، با توجه به گستردگی شهر مشهد، کمبود کتابخانه در برخی مناطق و دشواری رفتوآمد برای گروههایی از شهروندان آغاز به کار کرد. جانبازان، روشندلان، افراد دارای معلولیت، بازنشستگان، اعضای هیئت علمی دانشگاهها و مادران دارای بیش از سه فرزند، از جمله گروههایی هستند که با ارائه مدارک لازم میتوانند از خدمات عضویت این کتابخانه استفاده کنند.
اعضای واجد شرایط میتوانند کتابهای مورد نیاز خود را تلفنی درخواست کنند. در صورت موجود بودن منابع، کتابها آماده میشود و نماینده کتابخانه آنها را بهصورت رایگان به نشانی عضو میرساند. برای بازگرداندن کتاب نیز کافی است عضو با کتابخانه تماس بگیرد تا کتابها از محل سکونتش دریافت شود. هر عضو میتواند حداکثر سه کتاب را برای مدت حداکثر یک ماه به امانت بگیرد. این خدمت در حال حاضر در محدوده شهر مشهد ارائه میشود.
کتابخانه سیار و تلفنی همچنین به مراکز آموزشی و فرهنگی در سراسر کشور کتاب اهدا میکند یا منابع را برای دورهای بلندمدت در اختیار آنها میگذارد. مساجد، کانونها، مراکز آموزشی و پژوهشی، مراکز بهزیستی و کتابخانهها میتوانند با ارسال درخواست و پس از تأیید سازمان، از این خدمات بهرهمند شوند. ارسال منابع درخواستی برای اعضای روشندل کتابخانه گویای رضوی نیز از دیگر فعالیتهای این مجموعه است.
شبکهای از منابع برای گسترش مطالعه
بر اساس آمار ارائهشده در گفتوگو، کتابخانه سیار و تلفنی آستان قدس رضوی ۸۷۴ عضو در مشهد دارد. این اعضا به مجموعهای گسترده از منابع، شامل حدود یکمیلیون کتاب در مخزن کتابخانه مرکزی حرم مطهر، ۴۰۰هزار نسخه در مخزن در گردش و ۱۵هزار نسخه در مخزن کتابخانه سیار و تلفنی دسترسی دارند. در سال ۱۴۰۴، ۴هزار و ۳۰۰ نسخه کتاب به اعضای این کتابخانه امانت داده شد و از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا زمان ثبت آمار، ۲هزار و ۶۱۲ نسخه دیگر در اختیار اعضا قرار گرفت. همچنین در سال ۱۴۰۴، بیش از ۱۱۴هزار جلد کتاب برای ۱۰۹ مرکز درخواستکننده ارسال شد؛ شامل ۲۲هزار و ۶۸ نسخه امانت بلندمدت و ۹۲هزار و ۱۵۰ نسخه اهدایی. از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پایان مهرماه نیز ۶۴هزار و ۵۰ نسخه کتاب به ۴۸ مرکز اختصاص یافت که ۵۴هزار و ۳۲۰ نسخه آن اهدا و ۹هزار و ۷۳۰ نسخه به پنج مرکز بهصورت امانت بلندمدت واگذار شد.
این ارقام تصویری از گستره فعالیت کتابخانه ارائه میکنند؛ اما پشت هر نسخه کتاب، تلاشی انسانی برای پاسخگویی به نیاز یک خواننده یا پشتیبانی از یک مرکز فرهنگی قرار دارد. از همین رو، نقش کتابدار در شناسایی نیازها، آمادهسازی منابع و رساندن آنها به مخاطب، بخشی جداییناپذیر از کارکرد فرهنگی کتابخانه است.
کتاب؛ دوست، معلم و دریچهای به جهان دیگران
خبیری کتاب را چیزی فراتر از کاغذ، مرکب و جملهها میداند: دریچهای به ذهن انسانهای دیگر. به تعبیر او، خواننده میتواند در چند ساعت، حاصل سالها تجربه، شکست، تفکر و آموختههای فرد یا جامعهای دیگر را بخواند؛ حتی اگر آن انسانها کیلومترها دورتر یا قرنها پیشتر زندگی کرده باشند.
او کتاب را دوستی برای لحظههای تنهایی، معلمی برای آموختن تجربههایی که شاید فرصت زیستنشان را نداشته باشیم و آینهای برای شناخت بهتر خود میداند. به اعتقادش، با وجود گسترش فناوری، فضای مجازی و هوش مصنوعی، لذت ورقزدن کتاب، حضور در کتابخانه و کشف عنوانی تازه همچنان پابرجاست.
توصیه او برای آغاز مطالعه ساده است: منتظر پیداشدن انگیزه نمانیم و روزانه پنج یا ۱۰ صفحه بخوانیم؛ کتابی را انتخاب کنیم که واقعاً به آن علاقه داریم و درباره آنچه خواندهایم، فکر کنیم. از نگاه او، مطالعه نباید فقط راهی برای افزودن اطلاعات باشد؛ میتواند کمک کند عمیقتر شویم، بهتر بیندیشیم، کمتر قضاوت کنیم و جهان را از دریچه چشم دیگران ببینیم.
برای خبیری، انتخاب کتابداری بهجای مهندسی رایانه، انتخاب شغلی مطابق با علاقه و فرصتی برای خدمت فرهنگی بود. در یکی از بزرگترین مجموعههای کتابخانهای جهان اسلام، این علاقه در کار روزمره کتابدارانی معنا پیدا میکند که میکوشند کتاب را به دست خوانندگانی برسانند که دسترسی به آن برایشان آسان نیست.





نظر شما