دوران شیردهی؛ فصل مهمی از زندگی مادر و نوزاد

به گزارش سرویس بهداشت و سلامت قدس آنلاین، تاکنون هیچ گونه حساسیت نوزاد نسبت به شیر مادر مشاهده نشده است. هضم شیر مادر برای کودک بسیار راحت و درجه گرمای آن نیز مناسب و مطابق با گرمای بدن است. این موهبت الهی عاری از هر نوع میکروب و کاملا استریل است. نکته مهم دیگر این که شیردهی، منشا سلامتی مادر است. در واقع شیردهی ، باعث ترشح "اکسی توسین" می شود که تاثیر مهمی در بازگشت رحم به شکل اولیه خود دارد. تحقیقات اخیر نشان می دهد که این دوران رسیدن به وزن پیش از حاملگی و تجدید عناصر سازنده استخون ها را تسریع کرده و عامل موثری در پیشگیری از سرطان سینه و تخمدان است. اگر جنبه اقتصادی تغذیه با شیر مادر را کنار بگذاریم، باید گفت که نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، نسبت به سایر نوزادان کمتر مبتلا به بیماری می شوند.
شیردهی نیازمند رعایت بهداشت و آمادگی هایی نیز هست. کشیدن سیگار در دوران شیردهی اکیدا ممنوع است. استفاده از موادغذایی متنوع و سرشار از مواد مغذی و نیز غذاخوردن به اندازه کافی در این دوران اهمیت زیادی دارد. هیچ دارویی نباید بدون مشورت با پزشک مصرف شود زیرا برخی داروها با شیردهی مغایرت دارد.
بدن تمام زنان توانایی تولید شیر را دارد. شکل قفسه سینه هیچ تاثیری در مقدار شیر ندارد و مقدار و کیفیت شیر کاملا مستقل از اندازه سینه هاست.
گاه مادران جوان این سوال را مطرح می کنند که آیا شیردهی باعث چاقی می شود؟ این تصور اصلا درست نیست بلکه برعکس، شیر دادن به نوزاد، بازگشت به وزن پیش از حاملگی را نیز تسریع می کند. تغذیه مناسب و سرشار از پروتئین می تواند مانع از تجمع چربی ها پس از زایمان شود.
اشتباه بسیار بزرگی است که مادر با کوچکترین ناراحتی و بیماری، شیردادن به نوزاد خود را قطع کند، زیرا موارد منع شیردهی بسیار کم هستند که از جمله می توان به بیماری هایی نظیر ایدز، تبخال سینه، هپاتیت و... اشاره کرد. اما به عنوان مثال، گلو درد مانع از شیردهی نیست. همچنین برخی از داروها نیز به شیر مادر منتقل می شود و به همین دلیل باید قبل از مصرف، حتما با پزشک مشورت کرد.
تغذیه مادر در دوران شیردهی
همانطور که توجه به اصول تغذیه و خوردن موادغذایی متنوع دردوران بارداری اهمیت بسیار بالایی دارد، این اصول در دوران شیردهی نیز باید حتما مد نظر قرار گیرد. پس از زایمان ، روزانه حدود 800 میلی لیتر شیر در بدن مادر ساخته می شود. 500 تا600 کیلو کالری انرژی برای تولید این مقدار شیر لازم است که بخش زیادی از آن، از اندوخته غذایی مادر در دوران بارداری تامین می شود. در این مدت وزن مادر کم می شود، چرا که شیردهی سوخت و ساز چربی ها را بیشتر می کند حتی اگر مادر از نظر انرژی نیز در سطح عالی باشد.
نیازهای غذایی مادر در این دوران تقریبا مشابه اواخر دوران بارداری است. خانم شیرده باید در این مدت، روزانه 60 تا 80 گرم پروتئین، 80 گرم چربی ها ، 340 گرم مواد نشاسته ای و حداکثر 750 میلی لیتر لبنیات( ماست، پنیر و...) دریافت کند. این مقدار لبنیات، نیاز مادر به کلسیم یعنی 1200 میلی گرم در روز را تامین می کند و توصیه می شود در هر وعده غذایی لبنیات میل کند. از آنجا که مصرف کافی اسیدهای چرب غیر اشباع برای رشد سیستم عصبی نوزاد مفید است، به مادران توصیه می شود حداقل در هر روز 5/1 تا 2 لیتر مایعات بنوشند و در نوشیدن چای و قهوه نیز زیاده روی نکنند.
در واقع خانم شیرده هر چه میل داشته باشد، می تواند بخورد. این دوران وقت مناسبی برای رژیم گرفتن نیست. اما بعضی از مواد غذایی مانند سیر و پیاز موجب می شود که شیر مادر بوی نامطبوعی بگیرد و به همین دلیل پزشکان توصیه می کنند مادران این مواد را مصرف نکنند. بعضی از گیاهان معطر مانند زیره، رازیانه و... علاوه بر اینکه طعم خوشایندی به شیر می دهند، ترشح شیر را نیز افزایش می دهند.

کمبود شیر
کمبود ترشح شیر می تواند علل مختلفی داشته باشد که از مهم ترین آنها می توان به تولید دیر هنگام شیر در پستان ها، تجمع شیر در پستان ها ، ناراحتی و خستگی مادر خصوصا به علت افسردگی و عوامل وراثتی اشاره کرد.
کاهش وزن نوزاد مهم ترین زنگ خطر کم بودن شیر مادر است. اگر وزن نوزاد تا پنج روز بعد از تولد در حال کم شدن بود و یا اینکه طی این چند روز وزن اضافه نکرد، برای تشخیص علت، ابتدا پزشک آزمایشاتی در مورد بیماری های عفونی و مشکلات گوارشی مانند استفراغ نوزاد را بررسی می کند. اگر آزمایشات سالم باشد، مشکل، کم بودن شیر مادر است. در این صورت پزشک شیر خشک برای نوزاد توصیه می کند. در این صورت مادر باید بسیار مراقب باشد، زیرا هر شیری غیر از شیر مادر ممکن است حساسیت و استفراغ برای نوزاد در پی داشته باشد. در چنین شرایطی نوزاد بین مکیدن سرشیشه و پستان مادر سر در گم می شود، ترشح شیر مادر دچار مشکل می شود، احتمال قطع شدن شیر مادر افزایش می یابد، اعتماد به نفس مادر در توانایی شیر دادن و طول مدت شیردهی نیز کم می شود.
در واقع اساس توصیه شیشه شیر این است که در هر وعده غذایی ، ابتدا مادر به فرزندش شیر دهد و سپس از شیشه شیر کمکی استفاده کند. حتی اگر فرض بر این گرفته شود که مادر هیچ شیری ندارد، باز هم باید چه با شیردوش یا با فشار دست سعی کند به نوزاد شیر دهد، در حالی که این نکته مهم در اکثر موارد فراموش می شود. وقتی مادر به نوزادش شیشه می دهد این بدان معنا نیست که هیچ شیری ندارد ،بلکه ترشح شیر روز به روز کمتر می شود. در واقع بهتربن راه برای ترشح شیر، شیردادن به نوزاد به طور مکرر است. بعضی داروها مانند ویتامین E، گالادتوژیل و... نیز برای تحریک ترشح شیر ممکن است تجویز شود.
بازگشت به خانه و رسیدگی به امور زندگی، می تواند یک عامل بسیار مهم اضطراب، نگرانی و خستگی ( افسردگی پس از زایمان) مادر باشد و غالبا شیر مادر در این شرایط ، به تدریج کم می شود. مادر باید احتمال چنین مشکلی را بدهد و همسر یا یکی از نزدیکان در کارهای منزل به او کمک کنند تا نگرانی های او تشدید نشود. نوشیدن مایعات فراوان، تغذیه مناسب در هر وعده غذایی و شیر دادن به نوزاد از هر دو پستان، ساده ترین و مفیدترین راههای افزایش شیر است.

مقایسه ارزش غذایی شیر مادر و شیر گاو
واضح و مبرهن است که بهترین شیر برای نوزاد، شیر مادر است. اما واقعا علت این برتری و ارجحیت چیست؟
شیر مادر از نظر ارزش تغذیه ای بسیار متفاوت با شیر گاو است و تمام نیازهای طفل را تامین می کند. شیر گاو از نظر پروتئین و مواد معدنی سه برابر غنی تر از شیر مادر است. در واقع بدن نوزادی که از شیر گاو تغذیه می کند، می بایست دو سوم از این مواد را با سوخت و ساز بیشتر از بدن دفع کند که در اصل فعالیت بیهوده اندام هایی مانند کبد است. از طرفی پروتئین های شیر گاو برای سلول های بدن انسان ناآشنا هستند که در نتیجه، 5 تا 7% این گروه از نوزادان دچار مشکلات دستگاه گوارش و 1% آنها دچارحساسیت های غذایی و حالت تهوع شدید می شوند. در حالی که پروتئین های موجود در شیر مادر متناسب با فیزیولوژی بدن طفل است و نیازهای واقعی او را تامین می کند. به علاوه نوزاد انسان علاوه بر رشد جسمی، برای رشد سیستم عصبی و مغز به گالاکتوز، لاکتوز و اسیدهای چرب غیراشباع نیاز دارد که تنها شیر مادر سرشار از این مواد است و نیازهای او را برطرف می کند.
شیر مادر از نظر انرژی تقریبا مشابه شیر گاو است. شیر مادر منبع غنی الیگو ساکاریدهاست که نقش مهمی در رشد روده ها و در نتیجه مقاومت در برابر تهاجم باکتری ها دارد. بیشتر شیرهای صنعتی که از شیر گاو تولید می شوند به علت دارابودن قند، احتمال بروز چاقی، پوسیدگی دندان ها و مشکلات قلبی عروقی را در پی خواهد داشت.
گرچه هر دو نوع شیر از لحاظ چربی ها تقریبا یکسان هستند اما مقدار اسیدهای چرب غیر اشباع در آنها به یک اندازه نیست. از نظر اسیدهای چرب غیر اشباع، شیر مادر دو تا نه برابر غنی تر از شیرهای صنعتی با شیر گاو است. این اسیدها برای سنتز سلول های عصبی بسیار ضروری است و بدن به خودی خود توانایی تولید آنها را ندارد. اما این بدان معنا نیست که هوش و ذکاوت انسان فقط به تغذیه دوران نوزادی وابسته است بلکه می توان گفت که کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند نسبت به سایر کودکان رشد بهتری خواهند داشت. خوشبختانه از آنجا که تغذیه مناسب مادر موجب ذخیره شدن این عناصر مهم دربدن نوزاد می شود، نوزاد تا یک سال پس از تولد، کمبود اسیدهای چرب غیر اشباع را ندارد و هر نوع کمبودی در تغذیه نوزادان، حتی نوزادان نارس، مشکلات جدی برای آنها در پی ندارد.
کلسیم شیر گاو سه برابر شیر مادر است اما به خاطر ویژگی های متفاوت بدن انسان، سوخت و ساز بسیار بدی در نوزادان دارد.
شیر گاو سه برابر بیشتر از شیر مادر سدیم دارد که این مقدار سدیم فشار خون را در بزرگسالی به همراه دارد.
شیر مادردو برابر شیر گاو آهن دارد که برای نیازهای نوزاد لازم است. مقدار روی در هر دو نوع شیر یکسان است، اما وجود این عنصر در شیر مادر در پیشگیری و درمان آکرودرماتیک؛ یک بیماری ارثی به علت کمبود روی که مشکلات گوارشی و پوستی در پی دارد، نقش بسیار مهمی دارد. کروم، منگنز،مس، سلنیوم و ید در شیر مادر و شیر گاو مساوی است.
در مورد ویتامین ها نیز باید گفت که شیر مادر سرشار از انواع ویتامین ها به جز اسید فولیک( ویتامین B9) و ویتامین k است. اگر مادر سیگار نکشد نیز ویتامین Cدر شیر او به مقدار کافی وجود دارد. مقدار ویتامین D هنوز چندان روشن نیست و بهتر است این ویتامین به تغذیه نوزاد افزوده شود. شیر مادر همچنین منبع بسیار غنی ویتامین E؛ محرک قوی آنتی اکسیدان هاست.
منبع: www.Doctissimo.fr