به گزارش قدس آنلاین، تاکید اسلام بر بهره مندی از فرصت های خاص همچون ماه های رجب، شعبان و رمضان تنها به سفارش ختم نشده بلکه نسخه های شفابخشی نیز برای بهره مندی هر چه بیشتر تجویز شده است، از جمله این نسخه ها مناجات شعبانیه است که خواندن آن در این ماه پربرکت مورد توصیه بوده و برکات فراوان دارد؛ از این رو با حجت الاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی نیا، معاون فرهنگی دارالحدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث درباره محتوای غنی این مناجات و دستاوردهای عرفانی آن به گفتگو پرداخته ایم که مشروح آن در ذیل می آید:
مناجات شعبانیه از نظر منبع و سند در چه درجه ای از اهمیت قرار دارد و از لسان کدامیک از معصومین علیهم السلام صادر شده است؟
مناجات شعبانیه از مناجات های معروفی است که در چند کتب دعا و روایی آمده است از جمله سیدبن طاووس در کتاب «اقبال الاعمال»، مرحوم مجلسی در «بحارالانوار»، سماهیجی در «صحیفه العلویه» و نیز شیخ عباس قمی در «مفاتیح الجنان» این مناجات را آورده اند. این مناجات معروف، منسوب به امیرمومنان علی (ع) است که توسط ایشان در ماه شعبان المعظم خوانده می شده و راوی آن را حسین بن خالویه از شیعیان و رواه حدیث معتبر گفته اند؛ البته برخی نیز می گویند علی بن محمدبن خالویه راوی آن بوده است.
مضامین این مناجات به قدری بلند و فراز و فرودهایش به حدی عارفانه است که برخی از صاحبنظران صدور آن جز از غیرمعصوم را بعید می دانند و این مناجات از دیرباز مورد توجه علما و بزرگان شیعه بوده است.
مرکز ثقل مناجات شعبانیه با این سطح از عرفان چه نکته ای است و چه فراز و فرودهایی را طی می کند؟
مناجات شعبانیه از مناجات های نسبتا طولانی است و به کسی که بخواهد با خدای متعال ارتباط نزدیک و معنوی بالایی برقرار کند، این فرصت را می دهد. در میان ادعیه، دعای کمیل نیز این ویژگی را دارد که مستقیما به خدای متعال توبه و انابه کرده و با او نجوا می کنیم.
مناجات شعبانیه نیز انسان را مستقیما به درگاه الهی می برد تا با خدای خویش نجوا کند و همین باعث می شود که صمیمیت و عرفانی بالا را در خود نهفته باشد، گرچه مناجات های دیگر نیز چنین ویژگی را دارند.
باید توجه داشت درباره دعا توصیه شده که در آغاز و انجام ادعیه، بر پیامبر (ص) و آل ایشان صلوات بفرستیم تا در میانه دعا حاجات خویش را بگیریم و جالب آنکه مناجات شعبانیه، این توصیه را رعایت می کند به گونه ای که خواننده با صلوات آغاز کرده و بعد از خدا درخواست می کند: «صدای من را بشنو وقتی تو را صدا می زنم!»
وقتی وارد مضامین دعا می شویم ارتباط مستقیم بنده با خدای متعال، به زیباترین شکل تصویر می شود و فرازهای باشکوهی را در دعا تجربه کرده و غرق در لذت می شویم؛ انسان در این دعا بیان می کند: «خدایاا جز تو کسی را ندارم و به درگاه کسی جز تو نمی روم و اگر جز این کنم نتیجه ای نمی بینم، خدایا! فقط و فقط بنده تو هستم و پناهی جز درگاه و خانه تو ندارم.»
از سوی دیگر عرض می کند به خداوند که: «تو به گناه و ضعف من آگاهی و از نیت و درون و آشکار و نهان من مطلع هستی و نمی توانم نزد تو چیزی را پنهان کنم و نیرنگ و فریب داشته باشم، پس در نزد تو آشکارم.»
در فرازی دیگر می گوید: «اگر بخواهی من را محروم کنی چه کسی می تواند مرا روزی دهد و اگر بخواهی خوار شوم کسی نمی تواند یاریم کند.»
و اینچنین بنده اظهار عجز و انابه می کند تا نظر خداوند تعال را نسبت به خود جلب کند.
آیا در مناجات شعبانیه نقاط اوج عرفانی نیز دیده می شود و با این نقاط خواننده را در چه مسیری پیش می برد؟
بله، برخی از فرازهای بلند در اواسط این مناجات بسیار زیبا و نمایانگر اوج عرفان است وقتی می گوید: «خدایا! من بنده تو و فرزند بنده تو هستم و در مقابل روی تو ایستاده ام و به کرم و جود و بخشش تو توسل کرده و چنگ زده ام؛ الهی من قدرت و توانایی ندارم که از معصیت تو کناره بگیرم و دور شوم و به سمت طاعت تو حرکت کنم مگر وقتی که به نیروی محبت خود بیدارم کنی تا به شوق این محبت از گناهان فاصله بگیرم.»
انسان اینچنین اوج می گیرد تا می رسد به این فراز که می گوید: «خدایا! من را به بالاترین درجه انقطاع و بریدن از مخلوقات برسان تا جایی که فقط به تو وابستگی بیابم و خدایا چشمان مرا نورانی کن به شعاع نوری که به سمت تو نظر می کند تا اینکه قلب های ما حجاب های نور را در نوردد و به معدن عظمت تو اتصال بیابد.»
فراز بسیار زیبای دیگر آن است که می گوید: «خدایا! روح ما را نزد عزت و جلالت خود مدهوش کن...»
این فرازها به راحتی درک و فهم نمی شود و به کنه معنای آن نمی توان دست یافت جز برای آنها که توانسته اند با آن انس بگیرند و قبلشان را به خدا پیوند دهند و از این عمق احساس درک و لذت بیشتری می کنند.
در روایات است که بالاترین نعمت الهی برای بنده لذت مناجات است که در این قبیل ادعیه به دست می آید و از سوی دیگر در حدیث قدسی است که نخستین نعمتی که از بنده سلب می شود لذت مناجات است!
از این رو، اگر خدای ناکرده غرق گناه باشیم این لذت از ما سلب می شود تا جایی که با خدا سخن می گوییم اما لذت نمی بریم چراکه قلوب خود را با گناهان مکدر کرده ایم، بنابراین، باید از فرصت هایی همچون ماه های رجب و شعبان بهره برده و قلب های خود را جلا دهیم.
مناجات شعبانیه با این اوصاف و برخورداری از این مضامین ژرف عرفانی، مخاطب را به چه مقصدی رهنمون می شود؟
وقتی به توصیف خدا می رسیم و جایگاه بنده را در محضر الهی می بینیم، همانند یک پرنده تیزپروازی که از روی زمین خاکی اوج می گیرد و در آسمان و در جایی که به چشم نمی آید، سکنی می گزیند، انسان نیز با این مناجات اینچنین روح و قلبش به پرواز در ملکوت درآمده و از حجاب های مختلف می گذرد تا جایی که در کنار خداوند متعال انس می گیرد، گویی در اوج عرفان است و از جسم خاکی به مرتبه ای رسیده که برای هر کسی ممکن نیست الا آنها که از خداوند اذن گرفته اند.
بنابراین، در ابتدا و انتهای این مناجات بر پیامبر (ص) و آل ایشان صلوات و درود می فرستیم چرا که از فضل خداوند به دور است که ابتدا و انتهای دعایی را بپذیرد اما میانه آن را اجابت نکند.
در مقایسه با عرفان های نوظهور و جنبش های نوپدید معنوی که می کوشند عطش روحی بشر را رفع کنند، مناجات شعبانیه با این سطح از عرفان چه ارمغانی برای مخاطبِ تشنه معنویت خود دارد؟
عرفان های نوظهور و کاذب به صورت مقطعی ممکن است فرد را به خلسه برده و در مقطعی کوتاه در این حالت انسان از غم و غصه رها شود اما وقتی این حالت از بین رفت، او در می یابد که این ارتباط با خالق یکتا و هستی بخش نبوده بلکه صرفا برای کاهش دشواری های زندگی رخ داده است؛ اما عرفان اسلامی، ارتباط معنوی بین انسان و خدای متعال که هستی بخش است، برقرار می کند.
به عبارت دیگر، با مناجات شعبانیه انسان با ولی نعمت خود ارتباط برقرار کرده و شیرینی این ارتباط را می چشد که مورد عنایت خداوند قرار گرفته و امور خویش را به یدِ قدرت او سپرده است چیزی که در عرفان های کاذب هرگز رخ نمی دهد.
انتهای خبر/
نظر شما