یکشنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۰ - ۱۱:۰۳

داستان پرچم گنبد حرم مطهر رضوی به روایت اسناد تاریخی

صبح امروز دوباره پرچم گنبد طلایی حرم مطهر حضرت رضا(ع) تعویض شد؛ آیینی که سال‌های سال است برگزار می‌شود و داستانی شنیدنی دارد.

آیین تعویض پرچم گنبد منور حرم امام رضا علیه السلام

به گزارش قدس آنلاین، سال‌هاست در حرم مطهر امام رضا(ع) آئین‌ها و مراسم‌ بسیاری به صورت منظم برگزار می شود. مراسمات حرم مطهر، گاه هر روزه است، مانند جاروکشی صحن‌ها و گاه مناسبتی است، مانند تعویض پرچم گنبد طلا. حین برگزاری هر یک از این برنامه‌ها، خادمان و زائران حرم، حال و هوای غریبی را در صحن و سرای غریب‌الغربا تجربه می‌کنند و خاطره‌ای به یادگار می‌برند.

 

 داستان تاریخی پرچم‌ها

به مناسبت سوم ربیع و روز تعویض پرچم سیاه گنبد حرم با پرچم سبز، به سراغ دکتر مرتضی انفرادی، مدیر گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی رفته‌ایم و او داستان زیبایی این مراسم تاریخی را برایمان روایت کرده است.

به گفته او، تاریخ دقیق استفاده رسمی از پرچم در آستان قدس رضوی به درستی روشن نیست اما پس از آن که مامون در هنگام معرفی امام رضا(ع) به ولایت‌عهدی، رنگ سبز را جایگزین رنگ سیاه کرد، این رنگ به عنوان نماد حکومت‌های شیعی مرسوم شد.

وی در ادامه تصریح می‌کند: در اواخر دوره تیموری، عَلَم یا پرچم مانندی در آستان قدس وجود داشته است که در هنگام استقبال از امرا و پادشاهان و یا هنگام تسلیم شهر به مهاجمان، آن را بیرون می‌آوردند.

 

تصویر ثبت شده از پرچم حرم در قرن دهم هجری

در نسخه‌های خطی متعلق به قرن دهم هجری نشان یا پرچم آستان قدس، نقاشی یا صورت‌برداری شده که به صورت ترنجی بوده و در حاشیه آن، اسامی چهارده معصوم در چهارده دایره کنار هم و در وسط آن عبارت «مهر مشهد مقدس‌الرضا علیه افضل التحیه و الدعاء» مشاهده می‌شود. در آن زمان، هنگام تشرف بزرگان علمی یا حکومتی به آستان قدس همراه خلعت، پرچمی به آنان اهداء می‌شده که مایه مباهات دریافت‌کنندگان آن بوده است.

 

پرچم گنبد طلا در زمان صفویه و قاجار

از دوره صفوی، استفاده از پرچم در مراسم دینی اهمیت چشمگیری یافت. به طوری که در اسناد تاریخی آستان قدس، به افرادی با عنوان علمدار یا حمل‌کننده پرچم‌ها اشاره شده است. گزارشی مربوط به سال ۱۱۶۳ هجری وجود دارد که در آن، به روشنی از بیرون آوردن عَلَم و استقبال از پادشاهان به عنوان رسمی معمول در آستان یاد شده است.

بر اساس اسناد موجود مربوط به زمان قاجار، در سفر اول ناصرالدین شاه به مشهد نیز در سال ۱۲۸۶ این سنت تداوم داشته و به نوشته حکیم‌الممالک، هنگام نزدیک شدن موکب او، تمام عُمال و خدام با عَلَم‌ها و بیرق‌های زرنگار به استقبال رفته‌اند.

 

تعیین رنگ و عبارات روی پرچم

در دوره پهلوی دوم  به سال۱۳۲۷ نیز صاحب منصبان آستان قدس درصدد برآمدند تا نشان خاص برای آستان قدس تهیه کنند. در پیش‌نویس نامه‌ای که محمود بدر نایب‌التولیه وقت، برای وزارت دربار آماده کرده، این چنین استدلال شده که برای حفظ عظمت دربار ولایتمدار علی‌ابن موسی‌الرضا(ع)، لازم است پرچم خاصی تهیه شود تا در مواقع ویژه مانند اعیاد و جشن‌ها بر سر در صحن‌ها و بالای در ورودی ادارات آستان قدس و بنگاه‌های تابع، برافراشته شود. در همین اسناد آمده است که با توجه به اینکه رنگ سبز شعار بنی‌هاشم و ائمه اطهار می‌باشد، رنگ این پرچم سبز باشد و عبارات «لااله الاالله» و «محمد رسول الله» بر یک روی پرچم و «السلطان علی‌ابن موسی‌الرضا» بر روی دیگر آن نگاشته شود.

مطابق مکاتبات سال‌های ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰ شمسی اداره تشریفات آستان قدس رضوی وظیفه داشت پرچم آستانه را که عبارت یاد شده روی آن قلاب دوزی شده بود از ساتن یا دوشیز ابریشمی سبز رنگ در عرض ۹۰ یا ۱۱۰ سانتیمتر و طول سه متر تهیه کند. البته بر خلاف آنچه تعیین شده بود، در عکس‌های سال‌های پایانی حکومت پهلوی نشان تاج شاهی، روی پرچم گنبد قابل مشاهده بوده است.

 

پرچم‌ رسمی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی

پس از انقلاب اسلامی عبارت «لااله الا الله» که به شکل گنبد و گلدسته طراحی شده، به عنوان نشان آستان قدس رضوی در مرکز پرچم وجود دارد و در حاشیه آن نام مبارک «رضا» به تکرار با رنگ زرد، دور دوزی شده است. این پرچم همیشه بجز ایام سوگواری بر بالای گنبد طلا در اهتزاز است و فقط در ایام عزاداری محرم و شهادت ائمه اطهار، با پرچم مخمل سیاه رنگ که همان نشان و همان حاشیه، با ساتن سبز زیتونی روی آن گلدوزی شده، تعویض می‌شود.

 

مدت زمان برافراشته بودن پرچم سیاه

مدت زمان برافراشته بودن پرچم سیاه به جای پرچم سبز براساس تقویم شیعه است. مثلا در ایام محرم و صفر از شب اول محرم پرچم سیاه افراشته می‌شود و تا پایان روز سوم ربیع الاول که سومین روز شهادت امام رضا(ع) است در اهتزار است.

منبع: آستان نیوز

انتهای پیام/

نظر شما