در متن نامه به جامانده از فردی که در دهه 1970 میلادی خودکشی کرده نوشته شده است:«به سمت یک پُل می‌روم، اگر در مسیر حتی یک نفر به من لبخند بزند، نخواهم پرید». چند روز پیش با دوستی صحبت می‌کردم که دل پر دردی داشت، از زمین و زمان شاکی بود و می‌گفت از زندگی خسته شده و ترجیح می‌دهد بمیرد تا بخواهد برای ادامه اش بجنگد. نمی‌دانستم چقدر حرف‌هایش جدی است اما کمی گیج شده بودم و برایم سوال پیش آمد که چطور باید با فردی که افکار خودکشی و تمایل به نابودن کردن خودش دارد، صحبت کنم! آیا اصلا باید چنین فردی را جدی بگیریم یا بی خیال حرف‌هایش شویم؟ آیا باید راهکارهایی به او ارائه دهیم یا اینکه او را به متخصصان ارجاع دهیم؟ به طور کلی راهکار درست در این زمینه چیست؟

طبق تحقیقات روانشناسی و روانپزشکی، فکر خودکشی برای هر انسانی با هر جایگاه اجتماعی و هر سن و سالی ممکن است پیش بیاید. حال می‌خواهد جوان باشد، پیر یا بچه. برخی شاید تصور کنند که خودکشی از عهده هر کسی نمی‌آید، اما این اشتباه است چرا که وقتی ذهن به بن بست می‌رسد، برای هر فردی ممکن است چنین تفکری ایجاد شود.

معجزه ترک افکار خودکشی

دکتر حمیدرضا توفیقی، رزیدنت روان پزشکی در این باره می‌گوید: اکثر آدم‌هایی که دست به خودکشی می‌زنند، قبلش با یک نفر در این رابطه صحبت می‌کنند که مثلا قصد خودکشی دارند. مهم‌ترین نکته این است که فردی که چنین حرف‌هایی را از عزیزی می‌شنود نباید زمان را از دست بدهد یا اینکه خونسردی پیشه کند و از حرف زدن درباره آن اجتناب کند. اینها راه‌های اشتباهی است که اگر انجام دهیم، احتمال ارتکاب به خودکشی زیادتر می‌شود. بنابراین وقتی کسی از خودکشی صحبت می‌کند باید بدانیم که آنقدر بار روانی او منفی و زیاد است که نمی‌تواند راه حل بهتری را برای حل بحران‌هایش پیدا کند و با صحبت کردن با ما می‌خواهد از ما کمک بگیرد تا از این شرایط خلاص شود، بنابراین نباید فکر کنیم که او بلوف می‌زند، ادا در می‌آورد یا ژست می‌گیرد. به جای قضاوت‌های اشتباه و عجولانه یا مسخره کردنش باید راه حل‌های زود هنگام ارائه دهیم و مهم‌ترین راه حل نیز گوش دادن به حرف‌هایش با همدلی است. گوش دادن باعث می‌شود که فرد حالش بهتر شود و بتواند تصمیمات بهتری بگیرد.

چه جملاتی را نباید بگوییم

برخی افراد زمانی که با این موقعیت مواجه می‌شوند که فردی صحبت از خودکشی می‌کند، راهکارهای کلیشه‌ای را انتخاب کرده و یا جملات تکراری قدیمی‌ترها را به فرد می‌زنند که اصلا هم جواب نمی‌دهد.

دکتر توفیقی در این باره می‌گوید: کلیشه‌هایی چون خجالت بکش ، قوی باش،خدا بیش از توان آدم بهش مشکل نمی‌ده، پس تحمل کن؛ اصلا راهگشا نیست. واقعیت این است که ما جای سایر آدم‌ها نیستیم پس نمی‌توانیم قضاوت کنیم که او در چه شرایطی است تنها کاری که می‌توانیم بکنیم این است که با او همدلی کنیم. سایر کلیشه‌ها: فکر کردی چه بلایی سر خانوادت و دوستات میاد؟ این نوع صحبت هم فقط عذاب وجدان فرد را بیشتر می‌کند. چه آدم خودخواهی هستی یا چقدر ترسویی که می‌خواهی خودکشی کنی، چیت کمه؟! و اینکه تو جرأت خودکشی کردن هم نداری! این نوع جملات باعث می‌شود که فرد در تصمیم گیری‌اش مصرتر شود. برو فلانی و ببین این همه مشکلات داره، بازم به خودکشی فکر نمی‌کنه. ناشکری نکن! چنین مدل صحبت کردن هم باعث می‌شود که فرد احساس کند، خوب درک نمی‌شود و همین باعث می‌شود که دیگر با شما درددل نکند.

چه جملاتی را بگوییم

طبق آمارها در هر ثانیه هزاران نفر در سراسر دنیا دست به خودکشی می‌زنند که از بین اینها خیلی‌هایشان با فردی صحبت کرده‌اند اما او بی توجهی کرده است. براساس آمار سازمان بهداشت جهانی مهم‌ترین دلیل مرگ و میر جوانان 15 تا 24 ساله، خودکشی بوده و بیش از دیگر عوامل مرگ و میر مثل جنگ و قتل کشته داده است. سازمان بهداشت جهانی خودکشی را سیزدهمین عامل مرگ و میر در دنیا معرفی کرده است.

تا اینجا توضیح دادیم به فردی که قصد خودکشی دارد چه چیزهایی نگوییم اما از اینجا به بعد می گوییم که چه حرف هایی می تواند برای فردی که قصد خودکشی دارد اثرگذار باشد و او را از تصمیمش منصرف کند.

فعالانه گوش دهیم

روش گوش کردن فعال خیلی مهم است. گاهی پیش می‌آید که ما حرف کسی را می‌شنویم اما گاهی هم حرف‌هایش را گوش می‌دهیم. این گوش کردن فعالانه یعنی همراه با توجه و تمرکز و همدلی، برای فردی که افکار خودکشی دارد می‌تواند موثر باشد. دکتر توفیقی معتقد است به فردی که قصد خودکشی دارد هم باید گوش دهیم و هم اینکه بیشتر اجازه دهیم او صحبت کند، تا اینکه ما نصحیت کننده باشیم. باید دست‌هایش را بگیریم و به او بگوییم که درکش می‌کنیم و مشکلاتش را می‌فهمیم اما راه حل‌های بهتری هم از نابود کردن خود وجود دارد.راه حل دیگر این است که از او بخواهیم بیشتر فکر کند چرا که برای خودکشی هیچ وقت دیر نمی‌شود اما اگر این کار را انجام دهد، ممکن است که دیگر برگشتنی در آن نباشد.

در دسترس باشیم

مسئله دیگر این است که اگر متوجه شدیم فردی می‌خواهد دست به خودکشی بزند یا تفکرش را دارد، نباید او را تنها بگذاریم چرا که اگر به داد فرد نرسیم ممکن است دست به خودکشی بزند اما ماجرا در این نقطه تمام نمی‌شود، چون افکار خودکشی ممکن است دو مرتبه بازگشت کند، بنابراین ما همیشه باید در دسترس این فرد باشیم و تنهایش نگذاریم. اگر تصمیم گرفته با آلت قتاله خاصی خودش را بکشد، این وسایل خطرناک را از دسترسش خارج کنیم و حتما حتما هم از افراد مطمئن بین دوستان و خانواده فرد کمک بگیریم و در نهایت هم او را به متخصص روانپزشک یا روانشناس ارجاع دهیم.

با مراکز درمانی تماس بگیرید

اگر فردی در اطرافیان شما دست به عملی برای خودکشی زد، سریع اقدام کنید چرا که زندگی اش در خطر است و بدون درنگ با شماره های مراکز بهداشتی و درمانی تماس بگیرید و یا او را به نزدیک ترین بیمارستان برسانید. برای موارد افکار جدی خودکشی نیز می توانید با شماره های اورژانس اجتماعی 123، صدای مشاور 1480 / 4030 و اورژانس شهری 115 تماس بگیرید.

و در پایان دکتر توفیقی پیشنهادات سازنده ای برای مواجهه با افرادی دارد که قصد خودکشی دارند ؛این شرایط با فرد، مستقیم و بی پرده باشید، احساسات او را در نظر بگیرید و درباره ارزش زندگی برایش سخنرانی نکنید، حمایت و علاقه خود را به نگرانی‌هایش نشان دهید، برایش دلسوزی نکنید، به او امید ندهید که گزینه‌های دیگری غیر از خودکشی مثل تضمین‌های الکی و کلیشه‌ای وجود دارد، برای مشاوره دادن او را نزد مشاور بفرستید و در نهایت سعی نکنید که یک تنه خودتان یک مشاور باشید بلکه حتما خانواده و یک متخصص را در جریان بگذارید.

انتهای پیام/